๗. นิโครธชาดก
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาฯ
Text layerBuddha’s wordsข้อ ๗๒–๘๑445 of 525 in ชาดกพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาฯ 10 items3 editionsCompare editions verse by verse
This collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
Front matter of the printed edition
๗. นิโครธชาดก (๔๔๕) ว่าด้วยพระเจ้านิโครธ (นายโปตติกะกราบทูลพระเจ้านิโครธว่า)
ขอเดชะพระเจ้านิโครธ พระองค์ทรงเข้าพระทัยอย่างไร ตามที่สาขเสนาบดีกล่าวว่า เราไม่รู้จักมันเลยว่า มันผู้นี้เป็นใคร หรือเป็นคนสอดแนมของใคร
ต่อแต่นั้น คนผู้กระทำตามคำสั่งของสาขเสนาบดี ได้ตบหน้าข้าพระองค์แล้วลากคอนำข้าพระองค์ออกไป
ขอเดชะพระองค์ผู้เป็นใหญ่แห่งหมู่ชน สาขเสนาบดีเพื่อนของพระองค์เป็นคนมีความคิดต่ำทราม อกตัญญู ประทุษร้ายมิตร กระทำกรรมอันไม่ประเสริฐเช่นนี้ (พระเจ้านิโครธตรัสว่า)
เพื่อน เรื่องนี้เรายังไม่ทราบ ทั้งใครๆ ก็มิได้บอกเรา ถึงเรื่องที่สาขะได้กระทำการฉุดคร่าท่าน มีแต่ท่านได้บอกเรา
ท่านส่งเสริมเพื่อนทั้งสอง คือ เราและสาขะให้มีอาชีพดีขึ้น คือ ท่านได้ให้อิสริยยศแก่พวกเราเป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์ สมบัติเหล่านี้พวกเราได้มาก็เพราะท่าน ในเรื่องนี้เราไม่สงสัยเลย
เมล็ดพืชที่ถูกเผาในกองไฟย่อมไม่งอกขึ้น ฉันใด ความดีที่ทำในคนชั่วก็ย่อมพินาศไปไม่งอกงาม ฉันนั้น
ส่วนความดีที่ทำในคนผู้มีความกตัญญู มีศีล มีความประพฤติอันประเสริฐ ย่อมไม่เสียหาย เหมือนเมล็ดพืชในนาที่ดี (พระราชารับสั่งว่า)
ก็เจ้าสาขะผู้นี้เป็นคนชั่วช้า คดโกง มีความคิดเยี่ยงคนชั่ว จงเอาหอกแทงมัน เราไม่ต้องการให้มันมีชีวิตอยู่ (นายโปตติกะกราบทูลว่า)
ขอเดชะพระมหาราช ขอพระองค์ทรงโปรดงดโทษแก่เขาเถิด ชีวิตนำกลับคืนมาไม่ได้ ขอเดชะพระองค์ผู้สมมติเทพ ขอพระองค์ทรงโปรดงดโทษแก่คนชั่วเถิด ข้าพระองค์ไม่ต้องการฆ่าเขา (นายโปตติกะกล่าวสอนลูกสาวลูกชายว่า)
ควรคบแต่พระเจ้านิโครธเท่านั้น อย่าเข้าไปคบหาเจ้าสาขเสนาบดีเลย การตายในสำนักของพระเจ้านิโครธประเสริฐกว่า การมีชีวิตอยู่ในสำนักของเจ้าสาขเสนาบดีจะประเสริฐอะไร นิโครธชาดกที่ ๗ จบ
Royal edition
Text layerBuddha’s wordsThe unit at the same position in this volume — item numbers are this edition’s own · both editions give the same title
Open this edition’s own pageFront matter of the printed edition
๗ นิโคฺรธชาตกํ
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๙ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑ ๗. นิโครธชาดก ว่าด้วยการคบคนดี
น วาหเมตํ ชานามิ โกวายํ กสฺส จาริ วา ยถา สาโข วทิ เอวํ นิโคฺรธ กินฺติ มญฺญสิ ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงพระนามว่านิโครธ ท่านสาขะเสนาบดีพูดว่า เราไม่ รู้จักคนนี้เลยว่าเป็นใครกัน หรือเป็นเพื่อนของใคร พระองค์จะทรงเข้า พระทัยอย่างไร?
ตโต คลวินีเตน ปุริสา นีหรึสุ มํ ทตฺวา มุขปฺปหารานิ สาขสฺส วจนํ กรา ฯ
ลำดับนั้น บุรุษผู้ทำตามคำของท่านสาขะเสนาบดี เข้าจับคอตบหน้าข้า พระองค์ ขับไสออกไป.
เอตาทิสํ ทุมฺมตินา อกตญฺเญน ทุพฺภินา กตํ อนริยํ สาเขน สขินา เต ชนาธิป ฯ
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมประชานิกร กรรมอันไม่ประเสริฐเช่นนี้ อัน ท่านสาขะเสนาบดี ผู้เป็นเพื่อนเก่าของพระองค์ เป็นคนมีความคิดทราม เป็นคนอกตัญญู ประทุษร้ายมิตรได้ทำแล้ว.
น วาหเมตํ ชานามิ นปิ เม โกจิ สํสติ ยํ เม ตฺวํ สมฺม อกฺขาสิ สาเขน กฑฺฒนํ กตํ ฯ
ดูกรสหาย เรื่องนี้เราไม่รู้เลย ใครก็ไม่ได้บอกแก่เรา ท่านมาบอกแก่ เราว่า ท่านสาขะเสนาบดีฉุดคร่าท่าน.
สขีนํ สาชีวงฺกโร มม สาขสฺส จูภยํ ตฺวํ โนสิสฺสริยํ ทาตา มนุสฺเสสุ มหคฺคตํ ตุยฺหมฺหา ลพฺภิตา อิทฺธิ เอตฺถ เม นตฺถิ สํสโย ฯ
ท่านเป็นคนทำเพื่อให้มีชีวิตอยู่สบายดี ท่านเป็นคนให้อิศริยยศ คือ ความเป็นใหญ่ ในหมู่มนุษย์แก่เราและสาขะเสนาบดีทั้งสองคน เราได้ รับความสำเร็จเพราะท่านในเรื่องนี้ เราไม่มีความสงสัยเลย.
ยถาปิ วีชํ อคฺคิสฺมึ ฑยฺหติ น วิรูหติ เอวํ กตํ อสปฺปุริเส นสฺสติ น วิรูหติ ฯ
กรรมที่บุคคลทำในอสัตบุรุษ ย่อมฉิบหายไม่งอกงาม เหมือนพืชที่ บุคคลหว่านลงในไฟ ย่อมถูกไฟไหม้ ไม่งอกงามฉะนั้น.
กตญฺญุมฺหิ จ โปสมฺหิ สีลวนฺเต อริยวุตฺติเน สุเขตฺเต วิย พีชานิ กตํ ตมฺหิ น นสฺสติ ฯ
ส่วนกรรมที่บุคคลทำในคนกตัญญู มีศีล มีความประพฤติประเสริฐ ย่อม ไม่ฉิบหายไป เหมือนพืชที่บุคคลหว่านลงในนาดีฉะนั้น.
อิมญฺจ ชมฺมํ เนกติกํ อสปฺปุริสจินฺตกํ หนนฺตุ สาขํ สตฺตีหิ นาสฺส อิจฺฉามิ ชีวิตํ ฯ
ราชบุรุษทั้งหลาย จงฆ่าสาขะเสนาบดีผู้ชั่วช้า มักหลอกลวง มีความคิด อย่างอสัตบุรุษคนนี้เสีย ด้วยหอกทั้งหลาย เราไม่ปรารถนาให้เขามี ชีวิตอยู่เลย.
ขมตสฺส มหาราช ปาณา ทุปฺปฏิอานยา ขม เทว อสปฺปุริสสฺส นาสฺส อิจฺฉามหํ วธํ ฯ
ข้าแต่พระมหาราชา ขอพระองค์ได้โปรดอดโทษให้แก่เขาเถิด ชีวิตของ คนตายแล้วไม่อาจจะนำกลับคืนมาได้ ขอได้ทรงโปรดอดโทษ แก่ อสัตบุรุษเถิด พระพุทธเจ้าข้า ข้าพระบาทไม่ปรารถนาให้ฆ่าเขา.
นิโคฺรธเมว เสเวยฺย น สาขมุปสํวเส นิโคฺรธสฺมึ มตํ เสยฺโย ยญฺเจ สาขสฺมิ ชีวิตนฺติ ฯ นิโคฺรธชาตกํ สตฺตมํ ฯ ---------
ควรคบหาแต่นิโครธเท่านั้น ไม่ควรเข้าไปอาศัยเจ้าสาขะอยู่ ความตาย ในสำนักท่านนิโครธประเสริฐกว่า ความเป็นอยู่ในสำนักเจ้าสาขะจะ ประเสริฐอะไร. จบ นิโครธชาดกที่ ๗.