๔. อุททาลกชาดก เล่ม ๒๗

ขราชินา ชฏิลา ปงฺกทนฺตา

ทุมฺมกฺขรูปา เย มนฺตํ ๒ ชปนฺติ

กจฺจิ นุ เต มานุสเก ปโยเค

อิทํ วิทู ปริมุตฺตา อปายา ฯ

๑ ม. มิตฺเต ฯ สี. เมตฺเต ฯ ๒ สี. ยุ. ทุมฺมุขรูปา เย เม ฯ

ชฎิลเหล่าใดครองหนังเสือพร้อมทั้งเล็บ ฟันเขลอะ รูปร่างเลอะเทอะร่ายมนต์อยู่ ชฎิลเหล่านั้นเป็นผู้รู้การประพฤติตบะ และการสาธยายมนต์นี้ ในความเพียรที่มนุษย์จะพึงทำกัน จะพ้นจากอบายได้ละหรือ?

ปาปานิ กมฺมานิ กเรยฺย ๑ ราช

พหุสฺสุโต เจ น จเรยฺย ธมฺมํ

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ

ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา ฯ

ข้าแต่พระราชา ถ้าบุคคลเป็นพหูสูต ไม่ประพฤติธรรม ก็จะพึงกระทำกรรมอันลามกทั้งหลายได้ แม้จะมีเวทตั้งพัน อาศัยแต่ความเป็นพหูสูตยังไม่บรรลุจรณธรรม จะพ้นจากทุกข์ไปไม่ได้เลย.

สหสฺสเวโทปิ น ตํ ปฏิจฺจ

ทุกฺขา ปมุญฺเจ จรณํ อปตฺวา

มญฺญามิ เวทา อผลา ภวนฺติ

สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ ฯ

แม้บุคคลผู้มีเวทตั้งพัน อาศัยแต่ความเป็นพหูสูตนั้น ยังไม่บรรลุจรณธรรมแล้ว จะพ้นจากทุกข์ไปไม่ได้ อาตมภาพย่อมสำคัญว่า เวททั้งหลายก็ย่อมไม่มีผล จรณธรรมอันมีความสำรวมเท่านั้นเป็นความจริง.

นเหว เวทา อผลา ภวนฺติ

สสํยมํ จรณญฺเญว สจฺจํ

กิตฺติญฺจ ปปฺโปติ อธิจฺจ เวเท

สนฺตึ ปุเณติ ๒ จรเณน ทนฺโต ฯ

เวททั้งหลายจะไม่มีผลก็หามิได้ จรณธรรมอันมีความสำรวมนั่นแลเป็นความจริง แต่บุคคลเรียนเวททั้งหลายแล้ว ย่อมได้รับเกียรติคุณ ท่านผู้ฝึกฝนตนด้วยจรณธรรมแล้วย่อมบรรลุถึงสันติ.

ภจฺจา มาตา ปิตา พนฺธุ ๓ เยน ชาโต สฺวเยว ๔ โส

อุทฺทาลโก อหํ โภโต โสตฺถิยกุลวํสโต ๕ ฯ

บุตรที่เกิดแต่มารดา บิดา และเผ่าพันธุ์ใด อันบุตรจะต้องเลี้ยงดูอาตมภาพเป็นคนๆ นั้นแหละ มีชื่อว่าอุททาลกะ เป็นเชื้อสายของวงศ์ตระกูลโสตถิยะแห่งท่านผู้เจริญ.

กถํ โภ พฺราหฺมโณ โหติ กถํ ภวติ เกวลี

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญ บุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไร เป็นพราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับรอบจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตเรียกว่ากระไร?

นิรํ กตฺวา อคฺคิมาทาย พฺราหฺมโณ

อาโปสิญฺจํ ยชํ อุสฺเสติ ยูปํ

เอวงฺกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี

ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ ฯ

๑ ม. กเรถ ฯ ๒ สี. ปุโนติ ฯ ม. ปุณาติ ฯ ยุ. ปุเนติ ฯ ๓ ม. พนฺธู ฯ

๔ ม. สเยว ฯ ๕ ม. โสตฺถิยากุลวํสโก ฯ

บุคคลเป็นพราหมณ์ ต้องบูชาไฟเป็นนิตย์ ต้องรดน้ำ เมื่อบูชายัญต้องยกเสาเจว็ด ผู้กระทำอย่างนี้จึงเป็นพราหมณ์ผู้เกษม ด้วยเหตุนั้นชนทั้งหลายจึงได้พากันสรรเสริญว่า เป็นผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

น สุทฺธิ เสจเนน อตฺถิ นปิ เกวลี พฺราหฺมโณ

น เจว ขนฺติ โสรจฺจํ ๑ นปิ โส ปรินิพฺพุโต ฯ

ความหมดจด ย่อมไม่มีด้วยการรดน้ำ อนึ่ง พราหมณ์จะเป็นพราหมณ์เต็มที่ด้วยการรดน้ำก็หาไม่ ขันติและโสรัจจะย่อมมีไม่ได้ ทั้งผู้นั้นจะเป็นผู้ดับรอบก็หามิได้.

กถํ โภ ๒ พฺราหฺมโณ โหติ กถํ ภวติ เกวลี

กถญฺจ ปรินิพฺพานํ ธมฺมฏฺโฐ กินฺติ วุจฺจติ ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญ บุคคลเป็นพราหมณ์ได้อย่างไร และเป็นพราหมณ์เต็มที่ได้อย่างไร ความดับรอบจะมีได้อย่างไร ผู้ที่ตั้งอยู่ในธรรม บัณฑิตเรียกว่ากระไร?

อเขตฺตพนฺธุ อมโม นิราโส

นิลฺโลภปาโป ภวโลภขีโณ

เอวงฺกโร พฺราหฺมโณ โหติ เขมี

ธมฺเม ฐิตํ เตน อมาปยึสุ ฯ

บุคคลผู้ไม่มีไร่นา ไม่มีพวกพ้อง ไม่ถือว่าเป็นของเรา ไม่มีความหวังไม่มีบาปคือความโลภ สิ้นความละโมบในภพแล้ว ผู้กระทำอย่างนี้ ชื่อว่าเป็นพราหมณ์ผู้เกษม เพราะเหตุนั้น ชนทั้งหลายจึงได้พากันสรรเสริญว่า ผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ อตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ยังจะมีคนดี คนเลวอีกหรือไม่?

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ นตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ย่อมไม่มีคนดี คนเลวเลย.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา

สพฺเพสํ สีติภูตานํ นตฺถิ เสยฺโยถ ๓ ปาปิโย

ปสตฺถํ ๔ จรสิ พฺรหฺมญฺญํ โสตฺถิยกุลวํสตํ ฯ

กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ ศูทร คนจัณฑาล คนเทหยากเยื่อทั้งปวงเป็นผู้สงบเสงี่ยม ฝึกฝนตนแล้ว ย่อมดับรอบได้ทั้งหมด เมื่อคนทุกๆคนเป็นผู้เย็นแล้ว ย่อมไม่มีคนดี คนเลวเลย เมื่อเป็นอย่างนี้ ท่านชื่อว่า ทำลาย ความเป็นเชื้อสายแห่งตระกูลโสตถิยะ จะประพฤติเพศพราหมณ์ที่เขาสรรเสริญกันอยู่ทำไม.

นานารตฺเตหิ วตฺเถหิ วิมานํ ภวติ ฉาทิตํ

น เตสํ ฉายา วตฺถานํ โส ราโค อนุปชฺชถ

เอวเมว มนุสฺเสสุ ยทา สุชฺฌนฺติ มาณวา

น เตสํ ชาตึ ปุจฺฉนฺติ ๑ ธมฺมมญฺญาย สุพฺพตาติ ฯ

อุทฺทาลกชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. น ขนฺตี นาปิ โสรจฺจํ ฯ ๒ ม. โส ฯ ๓ สี. ยุ. เสยฺโยว ฯ ๔ ม. ปนตฺถํ ฯ

วิมานที่เขาคลุมด้วยผ้ามีสีต่างๆ กัน เงาแห่งผ้าเหล่านั้นย่อมเป็นสีเดียวกันหมด สีที่ย้อมนั้นย่อมไม่เกิดเป็นสี ฉันใด ในมนุษย์ทั้งหลาย ก็ฉันนั้นเมื่อใด มาณพบริสุทธิ์ เมื่อนั้น มาณพเหล่านั้นเป็นผู้มีวัตรดี เพราะรู้ทั่วถึงธรรม ย่อมละชาติของตนได้.

จบ อุททาลกชาดกที่ ๔.