๒. สรภังคชาดก เล่ม ๒๗

อลงฺกตา กุณฺฑลิโน สุวตฺถา

เวฬุริยมุตฺตาถรุขคฺคพนฺธา

รเถสภา ติฏฺฐถ เก นุ ตุเมฺห

กถํ โว ชานนฺติ มนุสฺสโลเก ฯ

ท่านทั้งหลายผู้ประดับแล้ว สอดใส่กุณฑล นุ่งห่มผ้างดงาม เหน็บพระขรรค์มีด้ามประดับด้วยแก้วไพฑูรย์ และแก้วมุกดา เป็นจอมพลรถยืนอยู่เป็นใครกันหนอ ชนทั้งหลายในมนุษยโลกจะรู้จักท่านทั้งหลายอย่างไร?

อหมฏฺฐโก ภีมรโถ ปนายํ

กาลิงฺคราชา ปน อุคฺคโตยํ

สุสญฺญตานํ อิสีนํ ๓ ทสฺสนาย

อิธาคตา ปุจฺฉิตาเยมฺห ปเญฺห ฯ

ข้าพเจ้าเป็นกษัตริย์ชื่อว่าอัฏฐกะ ส่วนท่านผู้นี้ คือ พระเจ้าภีมรถะและท่านผู้นี้ คือพระเจ้ากาลิงคราช มีพระเดช ฟุ้งเฟื่อง ข้าพเจ้าทั้งหลายมาในที่นี้ เพื่อเยี่ยมท่านฤาษีทั้งหลายผู้สำรวมด้วยดี และเพื่อจะขอถามปัญหา.

เวหายสํ ติฏฺฐสิ ๔ อนฺตลิกฺเข

ปถทฺธุโน ปณฺณรเสว จนฺโท

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาวํ

กถนฺตํ ชานนฺติ มนุสฺสโลเก ฯ

ท่านเหาะลอยอยู่ในอากาศเวหา ดังพระจันทร์ลอยเด่นอยู่ท่ามกลางท้องฟ้าในวัน ๑๕ ค่ำ ฉะนั้น ดูกรเทพเจ้า อาตมภาพขอถามท่านผู้มีอานุภาพมาก ชนทั้งหลายในมนุษยโลกจะรู้จักท่านอย่างไร?

ยมาหุ เทเวสุ สุชมฺปตีติ

มฆวาติ ตํ อาหุ มนุสฺสโลเก

ส เทวราชา อิทมชฺช ปตฺโต

สุสญฺญตานํ อิสีนํ ทสฺสนาย ฯ

๑ ม. สอินฺทา ฯ ๒ ยุ. ปมาโท ฯ ๓ ยุ. สุสญฺญตานิสินํ ฯ ๔ ยุ. ติฏฺฐติ ฯ

ในเทวโลกเขาเรียกข้าพเจ้าว่า สุชัมบดี ในมนุษยโลกเขาเรียกข้าพเจ้าว่าท้าวมฆวา ข้าพเจ้านั้น คือ ท้าวเทวราช วันนี้มาถึงที่นี่ เพื่อขอเยี่ยมท่านฤาษีทั้งหลายผู้สำรวมแล้วด้วยดี.

ทูเร สุตา โน อิสโย สมาคตา

มหิทฺธิกา อิทฺธิคุณูปปนฺนา

วนฺทามิ เต อยิเร ปสนฺนจิตฺโต

เย ชีวโลเกตฺถ มนุสฺสเสฏฺฐา ฯ

ฤาษีทั้งหลายของข้าพเจ้า ผู้มีฤทธิ์มาก ประกอบด้วยอิทธิคุณ มาประชุมพร้อมกันแล้ว ปรากฏไปในที่ไกล ข้าพเจ้ามีจิตเลื่อมใส ขอไหว้พระคุณเจ้าทั้งหลาย ผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์ในชีวโลกนี้.

คนฺโธ อิสีนํ จิรทกฺขิตานํ ๑

กายา จุโต คจฺฉติ มาลุเตน

อิโต ปฏิกฺกมฺม สหสฺสเนตฺต

คนฺโธ อิสีนํ อสุจิ เทวราช ฯ

กลิ่นแห่งฤาษีทั้งหลายผู้บวชมานาน ย่อมออกจากกายฟุ้งไปตามลมได้ดูกรท้าวสหัสสเนตร เชิญมหาบพิตรถอยไปเสียจากที่นี่ ดูกรท้าวเทวราชกลิ่นของฤาษีทั้งหลายไม่สะอาด.

คนฺโธ อิสีนํ จิรทกฺขิตานํ ๒

กายา จุโต คจฺฉตุ มาลุเตน

วิจิตฺรปุปฺผํ สุรภึว มาลํ

คนฺธญฺจ เอตํ ปฏิกงฺขาม ภนฺเต

นเหตฺถ เทวา ปฏิกฺกูลสญฺญิโน ฯ

กลิ่นแห่งฤาษีทั้งหลายผู้บวชมานาน จงออกจากกายฟุ้งไปตามลมเถิดข้าแต่พระคุณเจ้าผู้เจริญ ข้าพเจ้าทั้งหลายย่อมมุ่งหวังกลิ่นนั้น ดังพวงบุปผาชาติอันวิจิตรมีกลิ่นหอม เพราะว่าเทวดาทั้งหลายมิได้มีความสำคัญในกลิ่นนี้ ว่าเป็นปฏิกูล.

ปุรินฺทโท ภูตปตี ยสสฺสี

เทวานมินฺโท [๓] มฆวา สุชมฺปติ

ส เทวราชา อสุร (คณ) ปฺปมทฺทโน

โอกาสมากงฺขติ ปญฺห ปุจฺฉิตุํ ฯ

โก เนวิเมสํ อิธ ปณฺฑิตานํ

ปเญฺห ปุฏฺโฐ นิปุเณ พฺยากริสฺสติ

ติณฺณญฺจ รญฺญํ มนุชาธิปานํ

เทวานมินฺทสฺส จ วาสวสฺส ฯ

๑-๒ ม. จิรทิกฺขิตานํ ฯ ๓ ม. สกฺโก ฯ

ท้าวมฆวาฬสุชัมบดีเทวราช องค์ปุรินททะ ผู้เป็นใหญ่แห่งภูต มีพระยศ เป็นจอมแห่งทวยเทพ ทรงย่ำยีหมู่อสูร ทรงรอคอยโอกาส เพื่อตรัสถามปัญหา. บรรดาฤาษีผู้เป็นบัณฑิตเหล่านี้ ณ ที่นี้ ใครเล่าหนอถูกถามแล้วจักพยากรณ์ปัญหาอันสุขุม ของพระราชา ๓ พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์ และของท้าววาสวะผู้เป็นจอมแห่งทวยเทพได้?

อยํ อิสิ สรภงฺโค ตปสฺสี

ยโต ชาโต วิรโต เมถุนสฺมา

อาเจรปุตฺโต ๑ สุวินีตรูโป

โส เตสํ ปญฺหานิ วิยากริสฺสติ ฯ

ท่านสรภังคฤาษีผู้เรืองตบะนี้ เว้นจากเมถุนธรรมตั้งแต่เกิดมา เป็นบุตรของปุโรหิตาจารย์ ได้รับฝึกฝนมาเป็นอย่างดี ท่านจักพยากรณ์ปัญหาของพระราชาเหล่านั้นได้.

โกณฺฑญฺญ ปญฺหานิ วิยากโรหิ

ยาจนฺติ ตํ อิสโย สาธุรูปา

โกณฺฑญฺญ เอโส มนุเชสุ ธมฺโม

ยํ วุฑฺฒมาคจฺฉติ เอส ภาโร ฯ

ข้าแต่ท่านโกณฑัญญะ ขอท่านได้โปรดพยากรณ์ปัญหา ฤาษีทั้งหลายผู้ยังประโยชน์ให้สำเร็จ พากันขอร้องท่าน ข้าแต่ท่านโกณฑัญญะ ภาระนี้ย่อมมาถึงท่านผู้เจริญด้วยปัญญา นี่เป็นธรรมดาในหมู่มนุษย์.

กตาวกาสา ปุจฺฉนฺตุ โภนฺโต

ยงฺกิญฺจิ ปญฺหํ มนสาภิปตฺถิตํ

อหํ หิ ตํ ตํ โว วิยากริสฺสํ

ญตฺวา สยํ โลกมิมํ ปรญฺจ ฯ

มหาบพิตรผู้เจริญทั้งหลาย อาตมภาพให้โอกาสแล้ว เชิญตรัสถามปัญหาอย่างใดอย่างหนึ่ง ตามพระหฤทัยปรารถนาเถิด ก็อาตมภาพรู้โลกนี้และโลกหน้าเองแล้ว จักพยากรณ์ปัญหานั้นๆ แก่มหาบพิตรทั้งหลาย.

ตโต จ มฆวา สกฺโก อตฺถทสฺสี ปุรินฺทโท

อปุจฺฉิ ปฐมํ ปญฺหํ ยญฺจาสิ อภิปตฺถิตํ ฯ

กึสู วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ

กิสฺสปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ

กสฺสีธ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ

อกฺขาหิ เม โกณฺฑญฺญ เอตมตฺถํ

๑ ยุ. อาจริยปุตฺโต ฯ

ลำดับนั้น ท้าวมฆวาฬสักกเทวราชปุรินททะ ทรงเห็นประโยชน์ ได้ตรัสตามปัญหาอันเป็นปฐม ดังที่พระทัยปรารถนาว่า บุคคลฆ่าซึ่งอะไรสิจึงจะไม่เศร้าโศกในกาลไหนๆ ฤาษีทั้งหลาย ย่อมสรรเสริญการละอะไรบุคคลพึงอดทนคำหยาบที่ใครๆ ในโลกนี้กล่าวแล้ว ข้าแต่ท่านโกณฑัญญะ ขอท่านได้โปรดบอกความข้อนี้แก่โยมเถิด?

โกธํ วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ

มกฺขปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ

สพฺเพสํ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ

เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต ฯ

บุคคลฆ่าความโกรธได้แล้ว จึงจะไม่เศร้าโศกในกาลไหนๆ ฤาษีทั้งหลายย่อมสรรเสริญการละความลบหลู่ บุคคลควรอดทนคำหยาบที่ชนทั้งปวงกล่าว สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวความอดทนนี้ว่าสูงสุด.

สกฺกา อุภินฺนํ วจนํ ติติกฺขิตุํ

สทิสสฺส วา เสฏฺฐตรสฺส ๑ วาปิ

กถํ นุ หีนสฺส วโจ ขเมถ

อกฺขาหิ เม โกณฺฑญฺญ เอตมตฺถํ ฯ

บุคคลอาจจะอดทนถ้อยคำของคนทั้ง ๒ พวกได้ คือ คนที่เสมอกัน ๑คนที่ประเสริฐกว่าตน ๑ จะอดทนถ้อยคำของคนเลวกว่าได้อย่างไรหนอข้าแต่ท่านโกณฑัญญะ ขอท่านได้โปรดบอกความข้อนี้แก่โยมเถิด?

ภยา หิ เสฏฺฐสฺส วโจ ขเมถ

สารมฺภเหตุ ปน สาทิสสฺส

โย จีธ หีนสฺส วโจ ขเมถ

เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต ฯ

บุคคลพึงอดทนถ้อยคำของคนผู้ประเสริฐกว่าได้ เพราะความกลัว พึงอดทนถ้อยคำของคนที่เสมอกันได้ เพราะการแข่งขันเป็นเหตุ ส่วนผู้ใดในโลกนี้ พึงอดทนถ้อยคำของคนที่เลวกว่าได้ สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวความอดทนของผู้นั้นว่าสูงสุด.

กถํ วิชญฺญา จตุมฏฺฐรูปํ ๒

เสฏฺฐํ สริกฺขํ อถวาปิ หีนํ

วิรูปรูเปน จรนฺติ สนฺโต

ตสฺมา หิ สพฺเพส วโจ ขเมถ ฯ

ไฉนจึงจะรู้จักคนประเสริฐกว่า คนที่เสมอกัน หรือคนที่เลวกว่า ซึ่งมีสภาพอันอิริยาบถทั้ง ๔ ปกปิดไว้ เพราะว่าสัตบุรุษทั้งหลาย ย่อมเที่ยวไปด้วยสภาพของคนชั่วได้ เพราะเหตุนั้นแล จึงควรอดทนถ้อยคำของคนทั้งปวง.

น เหตมตฺถํ มหตีปิ เสนา

สราชิกา ยุชฺฌมานา ลเภถ

ยํ ขนฺติมา สปฺปุริโส ลเภถ

ขนฺติพลสฺสูปสมนฺติ เวรา ฯ

๑ ยุ. เสฏฺฐนรสฺส ฯ ๒ ม. จตุปตฺถรูปํ ฯ

สัตบุรุษผู้มีความอดทน พึงได้ผลคือความไม่มีการกระทบกระทั่ง เพราะการสงบระงับเวร เสนาแม้มากพร้อมด้วยพระราชาเมื่อรบอยู่ จะพึงได้ผลนั้นก็หามิได้ เวรทั้งหลายย่อมระงับด้วยกำลังแห่งขันติ.

สุภาสิตนฺเต อนุโมทิยาน

อญฺญนฺตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ

ยถา อหู ๑ ทณฺฑกี นาลิกีโร ๒

อถชฺชุโน กลาพุ จาปิ ราชา

เตสํ คตึ พฺรูหิ สุปาปกมฺมินํ

กตฺถูปปนฺนา อิสีนํ วิเหฐกา ฯ

กระผมขออนุโมทนาคำสุภาษิตของท่าน แต่จะขอถามปัญหาอื่นๆ กะท่านขอเชิญท่านกล่าวปัญหานั้น โดยมีพระราชา ๔ พระองค์ คือ พระเจ้าทัณฑกี ๑ พระเจ้านาลิกีระ ๑ พระเจ้าอัชชุนะ ๑ พระเจ้ากลาพุ ๑ ขอท่านได้โปรดบอกคติของพระราชาเหล่านั้น ผู้มีบาปกรรมอันหนัก พระราชาทั้ง ๔ องค์นั้นเบียดเบียนฤาษีทั้งหลาย พากันบังเกิด ณ ที่ไหน?

กีสํ หิ วจฺฉํ อวกฺรีย ทณฺฑกี

อุจฺฉินฺนมูโล สชโน สรฏฺโฐ

กุกฺกูลนาเม นิรยมฺหิ ปจฺจติ

ตสฺส ผุลฺลิงฺคา นิปตนฺติ ๓ กาเย ฯ

โย สญฺญเต ปพฺพชิเต อเหฐยิ ๔

ธมฺมํ ภณนฺเต สมเณ อทูสเก

ตํ นาลิกีรํ สุนขา ปรตฺถ

สงฺคมฺม ขาทนฺติ วิผนฺทมานํ ฯ

อถชฺชุโน นิรเย สตฺติสูเล

อวํสิโร ปติโต อุทฺธปาโท ๕

องฺคีรสํ โคตมํ เหฐยิตฺวา

ขนฺตึ ตปสฺสึ จิรพฺรหฺมจารึ ฯ

โย ขณฺฑโส ปพฺพชิตํ อเฉทยิ

ขนฺตึ วทนฺตํ สมณํ อทูสกํ

กลาพุวีจึ อุปปชฺช ปจฺจติ

มหาปตาปํ ๑ กฏุกํ ภยานกํ ฯ

เอตานิ สุตฺวา นิรยานิ ปณฺฑิโต

อญฺญานิ ปาปิฏฺฐตรานิ เจตฺถ

ธมฺมญฺจเร สมณพฺราหฺมเณสุ

เอวงฺกโร สคฺคมุเปติ ฐานํ ฯ

๑ ม. อหุํ ฯ ๒ ม. นาฬิเกโร ฯ ๓ ม. ผุลิงฺคานิ ปตนฺติ ฯ ๔ ยุ. อวญฺจสิ ฯ

๕ ม. อุทฺธํปาโท ฯ

พระเจ้าทัณฑกี ได้เรี่ยรายโทษลง ณ ท่านกีสวัจฉดาบสแล้ว เป็นผู้มีมูลอันขาดแล้ว พร้อมทั้งบริษัท พร้อมทั้งชาวแว่นแคว้น หมกไหม้อยู่ในนรกชื่อกุกกูละ ถ่านเพลิงปราศจากเปลว ย่อมตกลงบนพระกายของพระราชานั้น. พระเจ้านาลิกีระได้เบียดเบียนบรรพชิตทั้งหลายผู้สำรวมแล้ว ผู้กล่าวธรรมสงบระงับ ไม่ประทุษร้ายใคร สุนัขทั้งหลายในโลกหน้า ย่อมรุมกันกัดกินพระเจ้านาลิกีระนั้นผู้ดิ้นรนอยู่. อนึ่ง พระเจ้าอัชชุนะ พระเศียรปักพระบาทขึ้น ตกลงในสัตติสูลนรก เพราะเบียดเบียน อังคีรสฤาษีผู้โคดม ผู้มีขันติ มีตบะ ประพฤติพรหมจรรย์มานาน.

พระเจ้ากลาพุได้ทรงเชือดเฉือนฤาษีชื่อขันติวาที ผู้สงบระงับ ไม่ประทุษร้ายให้เป็นท่อนๆ พระเจ้ากลาพุนั้น ได้บังเกิดหมกไหม้อยู่ในอเวจีนรกอันร้อนใหญ่ มีเวทนากล้า น่ากลัว. บัณฑิตได้ฟังนรกเหล่านี้ และนรกเหล่าอื่นอันชั่วช้ากว่านี้ในที่นี้แล้ว ควรประพฤติธรรมในสมณพราหมณ์

ทั้งหลาย ผู้กระทำอย่างนี้ ย่อมเข้าถึงแดนสวรรค์.

สุภาสิตนฺเต อนุโมทิยาน

อญฺญนฺตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ

กถํวิธํ สีลวนฺตํ วทนฺติ

กถํวิธํ ปญฺญวนฺตํ วทนฺติ

กถํวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ

กถํวิธํ โน สิริ โน ชหาติ ฯ

กระผมขออนุโมทนาคำสุภาษิตของท่าน ขอถามปัญหาข้ออื่นกะท่าน ขอเชิญท่านกล่าวปัญหานั้น บัณฑิตเรียกคนเช่นไรว่ามีศีล เรียกคนเช่นไรว่ามีปัญญา เรียกคนเช่นไรว่าสัตบุรุษ ศิริย่อมไม่ละคนเช่นไรหนอ?

กาเยน วาจาย จ โยธ ๒ สญฺญโต

มนสา จ กิญฺจิ น กโรติ ปาปํ

น อตฺตเหตุ อลิกํ ภณาติ ๓

ตถาวิธํ สีลวนฺตํ วทนฺติ ฯ

คมฺภีรปญฺหํ มนสาภิจินฺตยํ ๔

นจฺจาหิตํ กมฺม กโรติ ลุทฺทํ

กาลาคตํ ๑ อตฺถปทํ น ริญฺจติ

ตถาวิธํ ปญฺญวนฺตํ วทนฺติ ฯ

โย เว กตญฺญู กตเวทิ ธีโร

กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ

ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ

ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ ฯ

เอเตหิ สพฺเพหิ คุเณหุเปโต

สทฺโธ มุทุ ๒ สํวิภาคี วทญฺญู

สงฺคาหกํ สขิลํ สณฺหวาจํ

ตถาวิธํ โน สิริ โน ชหาติ ฯ

๑ ยุ. มหาภิตายํ ฯ ๒ ยุ. โย จ ฯ ๓ ม. ภเณติ ฯ ๔ สี. มนสา วิจินฺตยํ ฯ

ผู้ใดในโลกนี้ เป็นผู้สำรวมด้วยกาย วาจาและใจ ไม่ทำบาปกรรมอะไรๆไม่พูดพร่อยๆ เพราะเหตุแห่งตน บัณฑิตเรียกคนเช่นนั้นว่ามีศีล. ผู้ใดคิดปัญหาอันลึกซึ้งได้ด้วยใจ ไม่ทำกรรมอันหยาบช้าอันหาประโยชน์มิได้ไม่ละทิ้งทางแห่งประโยชน์อันมาถึงตามกาล บัณฑิตเรียกคนเช่นนั้นว่ามีปัญญา. ผู้ใดแล เป็นคนกตัญญูกตเวที มีปัญญา มีกัลยาณมิตร และมีความภักดีมั่นคง ช่วยทำกิจของมิตรผู้ตกยากโดยเต็มใจ บัณฑิตเรียกคนเช่นนั้นว่าสัตบุรุษ. ผู้ใดประกอบด้วยคุณธรรมทั้งปวงเหล่านี้ คือเป็นผู้มีศรัทธา อ่อนโยน แจกทานด้วยดี รู้ความประสงค์ ศิริย่อมไม่ละคนเช่นนั้น ผู้สงเคราะห์ มีวาจาอ่อนหวาน สละสลวย.

สุภาสิตนฺเต อนุโมทิยาน

อญฺญนฺตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ

สีลํ สิริญฺจาปิ สตญฺจ ธมฺมํ

ปญฺญญฺจ กํ เสฏฺฐตรํ วทนฺติ ฯ

กระผมขออนุโมทนาคำสุภาษิตของท่าน ขอถามปัญหาข้ออื่นกะท่าน ขอเชิญท่านกล่าวปัญหานั้น นักปราชญ์ย่อมกล่าวศีล ศิริ ธรรม ของสัตบุรุษและปัญญา ว่าข้อไหนประเสริฐกว่ากัน?

ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ

นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ

สีลํ สีรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม ๓

อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ ฯ

ท่านผู้ฉลาดทั้งหลายย่อมกล่าวว่า ปัญญานั่นแหละประเสริฐสุด ดุจพระจันทร์ประเสริฐกว่าดวงดาวทั้งหลาย ฉะนั้น ศีล ศิริ และธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเป็นไปตามบุคคลผู้มีปัญญา.

สุภาสิตนฺเต อนุโมทิยาน

อญฺญนฺตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ

กถงฺกโร กินฺติกโร กิมาจรํ

กึ เสวมาโน ลภตีธ ปญฺญํ

ปญฺญายทานิปฺปฏิปทํ ๑ วเทหิ

กถงฺกโร ปญฺญวา โหติ มจฺโจ ฯ

๑ ยุ. กาลาภตํ ฯ ๒ ม. มุทู ฯ ๓ ยุ. ธมฺมา ฯ

กระผมขออนุโมทนาคำสุภาษิตของท่าน ขอถามปัญหาข้ออื่นกะท่านขอเชิญท่านกล่าวปัญหานั้น บุคคลในโลกนี้ทำอย่างไร ทำด้วยอุบายอย่างไร ประพฤติอะไร เสพอะไร จึงจะได้ปัญญา ขอท่านได้โปรดบอกปฏิปทาแห่งปัญญา ณ บัดนี้ว่า นรชนทำอย่างไรจึงจะเป็นผู้มีปัญญา?

เสเวถ พุทฺเธ ๒ นิปุเณ พหุสฺสุเต

อุคฺคาหโก จปฺปริปุจฺฉโก สิยา

สุเณยฺย สกฺกจฺจ สุภาสิตานิ

เอวงฺกโร ปญฺญวา โหติ มจฺโจ ฯ

ส ปญฺญวา กามคุเณ อเวกฺขติ

อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต จ

เอวํวิปสฺสี ปชหาติ ฉนฺทํ

ทุกฺเขสุ กาเมสุ มหพฺภเยสุ ฯ

ส วีตราโค ส วิเนยฺย ๓ โทสํ

เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย ๔ อปฺปมาณํ

สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ

อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปติ ฐานํ ฯ

บุคคลควรคบหาท่านผู้รู้ทั้งหลาย ละเอียดละออ เป็นพหูสูต พึงเป็นทั้งนักเรียน และไต่ถาม พึงตั้งใจฟังคำสุภาษิตโดยเคารพ นรชนทำอย่างนี้จึงจะเป็นผู้มีปัญญา. ผู้มีปัญญานั้นย่อมพิจารณาเห็นกามคุณทั้งหลายโดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์และเป็นโรค ผู้เห็นแจ้งอย่างนี้ย่อมละความพอใจในกามทั้งหลายอันเป็นทุกข์ มีภัยอันใหญ่หลวงเสียได้.

ผู้นั้นปราศจากราคะแล้ว กำจัดโทสะได้ พึงเจริญเมตตาจิตไม่มีประมาณงดอาชญาในสัตว์ทุกจำพวกแล้ว ไม่ถูกติเตียน ย่อมเข้าถึงแดนพรหม.

มหิทฺธิยํ ๕ อาคมนํ อโหสิ

ตวมฏฺฐก ๖ ภีมรถสฺส จาปิ

กาลิงฺคราชสฺส จ อุคฺคตสฺส

สพฺเพส โว กามราโค ปหีโน ฯ

๑ ม. ปญฺญาย ทานิปฺปฏิปํ ฯ ๒ ม. วุทฺเธ ฯ ๓ ปวิเนยฺย ฯ ๔ ม. เมตฺตํ จิตฺตํ

ภาวเย ฯ ๕ ม. มหตฺถิยํ ฯ ๖ ม. ตวมฏฺฐกา ฯ

การมาของมหาบพิตรผู้มีพระนามว่า อัฏฐกะ ภีมรถะ และกาลิงคราชผู้มีพระเดชานุภาพฟุ้งเฟื่องไป เป็นการมาที่มีฤทธิ์ใหญ่โต ทุกๆ พระองค์ทรงละกามราคะได้แล้ว.

เอวเมตํ ปรจิตฺตเวทิ

สพฺเพส โน กามราโค ปหีโน

กโรหิ โอกาสมนุคฺคหาย

ยถา คตินฺเต อภิสมฺภเวม ฯ

ท่านเป็นผู้รู้จิตผู้อื่น ข้อนั้นเป็นอย่างนั้น กระผมทุกคนละกามราคะได้แล้ว ขอท่านจงให้โอกาสเพื่อความอนุเคราะห์ตามที่กระผมทั้งหลายจะรู้ถึงคติของท่านได้.

กโรมิ โอกาสมนุคฺคหาย

ตถาหิ โว กามราโค ปหีโน

ผราถ กายํ วิปุลาย ปีติยา

ยถา คตึ เม อภิสมฺภเวถ ฯ

อาตมาให้โอกาสเพื่อความอนุเคราะห์ เพราะมหาบพิตรทั้งหลาย ละกามราคะได้อย่างนั้นแล้ว จงยังกายให้ซาบซ่านด้วยปีติอันไพบูลย์ ตามที่มหาบพิตรทั้งหลายจะทรงทราบถึงคติของอาตมา.

สพฺพํ กริสฺสาม ตวานุสาสนึ

ยํ ยํ ตุวํ วกฺขสิ ภูริปญฺญ

ผราม กายํ วิปุลาย ปีติยา

ยถา คตินฺเต อภิสมฺภเวม ฯ

ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญาดังแผ่นดิน กระผมทั้งหลายจักทำตามคำสั่งสอนที่ท่านกล่าวทุกอย่าง กระผมทั้งหลายจะยังกายให้ซาบซ่านด้วยปีติอันไพบูลย์ ตามที่กระผมทั้งหลายจะรู้ถึงคติของท่าน.

กตาย ๑ วจฺฉสฺส กิสสฺส ปูชา

คจฺฉนฺตุ โภนฺโต อิสโย สาธุรูปา

ฌาเน รตา โหถ สทา สมาหิตา

เอสา รตี ปพฺพชิตสฺส เสฏฺฐา ฯ

ดูกรท่านผู้เจริญทั้งหลาย ฤาษีทั้งหลายผู้มีคุณความดี ทำการบูชานี้แก่กีสวัจฉดาบสแล้ว จงพากันไปยังที่อยู่ของตนๆ เถิด ท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ยินดีในฌาน มีจิตตั้งมั่นทุกเมื่อเถิด ความยินดีนี้ เป็นคุณชาติประเสริฐสุดของบรรพชิต.

สุตฺวาน คาถา ปรมตฺถสญฺหิตา

สุภาสิตา อิสินา ปณฺฑิเตน

เต เวทชาตา อนุโมทมานา

ปกฺกามุ เทวา เทวปุรํ ยสสฺสิโน ฯ

คาถา อิมา อตฺถวตี สุพฺยญฺชนา

สุภาสิตา อิสินา ปณฺฑิเตน

โยโกจิมา อฏฺฐิกตฺวา สุเณยฺย

ลเภถ ปุพฺพาปริยํ วิเสสํ

ลทฺธาน ปุพฺพาปริยํ วิเสสํ

อทสฺสนํ มจฺจุราชสฺส คจฺเฉ ฯ

๑ สี. ยุ. กตายํ ฯ

ชนเหล่านั้นได้ฟังคาถาอันประกอบด้วยประโยชน์อย่างยิ่ง ที่ฤาษีผู้เป็นบัณฑิตกล่าวดีแล้ว เกิดปีติโสมนัส พากันอนุโมทนาอยู่ เทวดาทั้งหลายผู้มียศ ต่างก็พากันกลับไปสู่เทพบุรี. คาถาเหล่านี้มีอรรถพยัญชนะดี อันฤาษีผู้เป็นบัณฑิตกล่าวดีแล้ว คนใดคนหนึ่งฟังคาถาเหล่านี้ให้มีประโยชน์ พึงได้คุณพิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลาย ครั้นแล้วพึงบรรลุถึงสถานที่อันมัจจุราชมองไม่เห็น.

* สาลิสฺสโร สารีปุตฺโต เมณฺฑิสฺสโร จ กสฺสโป

ปพฺพโต อนุรุทฺโธ จ กจฺจายโน จ เทวิโล ๑

อนุสิสฺโส จ อานนฺโท กีสวจฺโฉ จ โกลิโต

(นารโท อุทายี เถโร ๒ ปริสา พุทฺธปริสา)

สรภงฺโค โพธิสตฺโต ๓ เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ * ฯ

สรภงฺคชาตกํ ทุติยํ ฯ

สาลิสสรดาบสในกาลนั้น เป็นพระสารีบุตร เมณฑิสสรดาบสในกาลนั้นเป็นพระกัสสปะ ปัพพตดาบสในกาลนั้นเป็นพระอนุรุทธะ เทวิลดาบสในกาลนั้น เป็นพระกัจจายนะ อนุสิสสดาบสในกาลนั้นเป็นพระอานนท์กีสวัจฉดาบสในกาลนั้น เป็นโกลิตมหาโมคคัลลานะ นารทดาบสในกาลนั้น เป็นพระอุทายีเถระ บริษัทในกาลนั้น เป็นพุทธบริษัทในบัดนี้สรภังคดาบสโพธิสัตว์ในกาลนั้น คือตถาคต ท่านทั้งหลายจงทรงจำชาดกไว้อย่างนี้แล.

จบ สรภังคชาดกที่ ๒.