๘. มหาโมรชาดก เล่ม ๒๗

สเจ หิ ตฺยาหํ ธนเหตุ คหิโต ๑

มา มํ อวธิ ชีวคาหํ คเหตฺวา

รญฺโญ จ ๒ มํ สมฺม อุปนฺติ ๓ เนหิ

มญฺเญ ธนํ ลจฺฉสินปฺปรูปํ ฯถ

ดูกรสหาย ก็ถ้าแหละท่านจับข้าพเจ้าเพราะเหตุแห่งทรัพย์แล้ว ท่านอย่าฆ่าข้าพเจ้าเลย จงจับเป็นนำข้าพเจ้าไปถวายพระราชาเถิด เข้าใจว่าท่านจะได้ทรัพย์ไม่ใช่น้อยเลย.

น เม อยํ ตุยฺห วธาย อชฺช

สมาหิโต จาปวโร ๔ ขุรปฺโป

ปาสญฺจ ตฺยาหํ อธิปาตยิสฺสํ

ยถาสุขํ คจฺฉตุ โมรราชา ฯ

เราผูกสอดลูกธนูใส่เข้าในแล่ง มิได้หมายมั่นว่าจะฆ่าท่านในวันนี้เลยแต่เราจักตัดบ่วงที่ผูกรัดเท้าท่าน พญานกยูงจงไปตามสบายเถิด.

ยํ สตฺต วสฺสานิ มมานุพนฺธิ

รตฺตินฺทิวํ ขุปฺปิปาสํ สหนฺโต

อถ กิสฺส มํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา ฯ

ปาณาติปาตา วิรโต นุสชฺช

อภยนฺนุ เต สพฺพภูเตสุ ทินฺนํ

ยํ มํ ตุวํ ปาสวสูปนีตํ

ปมุตฺตเว อิจฺฉสิ พนฺธนสฺมา ฯ

๑ ม. คาหิโต ฯ ๒ สี. ยุ. ว ฯ ๓ ม. อุปนฺติกํ ฯ ๔ ถามธนูติปิ ปาโฐ ฯ สี.

จาปวเร ฯ ม. จาปธุเร ฯ

เหตุไร ท่านจึงเพียรดักข้าพเจ้ามาถึง ๗ ปี สู้อดกลั้นความหิวกระหายทั้งกลางคืนและกลางวัน เมื่อเป็นเช่นนั้น ท่านปรารถนาจะปลดปล่อยข้าพเจ้า ผู้ติดบ่วงเสียจากบ่วงเพื่ออะไร วันนี้ ท่านงดเว้นจากปาณาติบาตหรือ หรือว่าท่านให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง เหตุไรท่านจึงปรารถนาจะปลดปล่อยข้าพเจ้าผู้ติดบ่วง ออกจากบ่วงเสียเล่า.

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูหิ๛

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ปุจฺฉามิ ตํ โมรราเชตมตฺถํ

อิติ ๑ จุโต กึ ลภเต สุขํ โส ฯ

ดูกรพญานกยูง ขอท่านจงบอกว่า ผู้ใดเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง ข้าพเจ้าขอถามความข้อนั้นกะท่าน ผู้นั้นจุติจากโลกนี้แล้วจะได้ความสุขอะไร?

ปาณาติปาตา วิรตสฺส พฺรูมิ

อภยญฺจ โย สพฺพภูเตสุ เทติ

ทิฏฺเฐว ธมฺเม ลภเต ปสํสํ

สคฺคญฺจ โส ยาติ สรีรเภทา ฯ

ข้าพเจ้าขอบอกว่า ผู้ใดเป็นผู้งดเว้นจากปาณาติบาต และให้อภัยในสัตว์ทั้งปวง ผู้นั้นย่อมได้รับความสรรเสริญในปัจจุบัน และเมื่อตายไปย่อม

ไปสู่สวรรค์.

น สนฺติ เทวา อิติ อาหุ ๒ เอเก

อิเธว ชีโว วิภวํ อุเปติ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ วทนฺติ ทานํ

เตสํ วโจ อรหตํ สทฺทหาโน

ตสฺมา อหํ สกุเณ พาธยามิ ฯ

สมณพราหมณ์พวกหนึ่งกล่าวว่า เทวดาทั้งหลายไม่มี ชีพย่อมเข้าถึงความเป็นต่างๆ กันในโลกนี้ ผลของกรรมดีและกรรมชั่วก็เหมือนกัน และกล่าวว่า ทานอันคนโง่บัญญัติไว้ ข้าพเจ้าเชื่อถ้อยคำของพระอรหันต์เหล่านั้น ฉะนั้น จึงเบียดเบียนนกทั้งหลาย.

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส วา เต

กถนฺนุ เต อาหุ มนุสฺสโลเก ฯ

ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นกันได้ง่ายๆ ส่องสว่างไปในอากาศดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้น อยู่ในโลกนี้หรือในโลกอื่น สมณพราหมณ์เหล่านั้น กล่าวถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ในมนุษยโลกอย่างไรหรือ?

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ สุทสฺสนา

คจฺฉนฺติ โอภาสยมนฺตลิกฺเข

ปรสฺส โลกสฺส น เต อิมสฺส

เทวาติ เต อาหุ มนุสฺสโลเก ฯ

๑ ม. อิโต ฯ ๒ สี. ยุ. อิจฺจาหุ ฯ

ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ เห็นกันได้ง่ายๆ ส่องสว่างไปในอากาศดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ทั้ง ๒ นั้น มีอยู่ในโลกอื่น ไม่มีในโลกนี้ สมณพราหมณ์เหล่านั้น กล่าวถึงดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ว่า เป็นเทวดาในมนุษยโลก.

เอตฺเถว เต นีหตา หีนวาทา

อเหตุกา เย น วทนฺติ กมฺมํ

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตํ เย จ วทนฺติ ทานํ ฯ

สมณพราหมณ์เหล่าใด มีวาทะว่าหาเหตุมิได้ ไม่กล่าวถึงกรรม ไม่กล่าวถึงผลแห่งกรรมดี กรรมชั่ว และกล่าวถึงทานว่าคนโง่บัญญัติไว้ สมณพราหมณ์เหล่านั้น เป็นผู้มีวาทะเลวทราม ถูกท่านกำจัดเสียแล้ว เพราะการพยากรณ์นี้แหละ.

อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ ๑

กถญฺหิ ทานํ อผลํ ภเวยฺย ๒

ตถา ผลํ สุกตทุกฺกฏานํ

ทตฺตุปญฺญตฺตญฺจ กถํ ภเวยฺย ฯ

กถงฺกโร กินฺติกโร กิมาจรํ

กึ เสวมาโน เกน ตโปคุเณน

อกฺขาหิ เม โมรราเชตมตฺถํ

ยถา อหํ โน นิรยํ ปเตยฺยํ ฯ

คำของท่านนี้เป็นคำจริงแท้ทีเดียว ไฉนทานจะไม่พึงมีผลเล่า ผลของกรรมดีกรรมชั่ว ก็เหมือนกัน ไฉนจะไม่มีผล อนึ่ง ทานนี้จะว่าคนโง่บัญญัติขึ้นอย่างไรได้ ดูกรพญานกยูง ข้าพเจ้าจะทำอย่างไร จะทำอะไรประพฤติอะไร เสพสมาคมอะไร ด้วยตบะคุณอะไร อย่างไรจึงจะไม่ต้องไปตกนรก ขอท่านจงบอกเนื้อความนี้แก่ข้าพเจ้าเถิด?

เยเกจิ อตฺถิ สมณา ปฐพฺยา

กาสายวตฺถา อนคาริยํ จรนฺติ ๓

ปาโตว ปิณฺฑาย จรนฺติ กาเล

วิกาลจริยา วิรตา หิ สนฺโต ฯ

เต ตตฺถ กาเลนุปสงฺกมิตฺวา

ปุจฺฉาหิ ยํ เต มนโส ปิยํ สิยา

เต ตํ ๑ ปวกฺขนฺติ ยถาปชานํ

อิมสฺส โลกสฺส ปรสฺส จตฺถํ ฯ

๑ ม. ตเวทํ ฯ ๒ สี. ยุ. วเทยฺย ฯ ๓ ม. อนคาริยา เต ฯ

มีสมณะเหล่าใดเหล่าหนึ่ง นุ่งห่มผ้าย้อมด้วยน้ำฝาด ประพฤติเป็นผู้ไม่มีเรือน เที่ยวไปบิณฑบาตในเวลาเช้าในกาล เว้นจากการเที่ยวไปในเวลาวิกาล ผู้สงบระงับ มีอยู่ในแผ่นดินนี้แน่. ท่านจงเข้าไปหาสมณะเหล่านั้นในเวลาอันควร ณ ที่นั้น แล้วจงถามข้อความตามความพอใจของท่าน สมณะเหล่านั้นก็จะชี้แจงประโยชน์โลกนี้และโลกหน้าให้แก่ท่านตามความรู้ความเห็น.

ตจํว ชิณฺณํ อุรโค ปุราณํ

ปณฺฑุปลาสํ หริโต ทุโมว

เอสปฺปหีโน มม ลุทฺทภาโว

ชหามหํ ลุทฺทกภาวมชฺช ฯ

ความเป็นพรานนี้ เราละได้แล้ว เหมือนงูลอกคราบเก่าของตน หรือเหมือนต้นไม้ อันเขียวชะอุ่ม ผลัดใบเหลืองทิ้งฉะนั้น วันนี้เราละความความเป็นพรานได้.

เย จาปิ เม สกุณา อตฺถิ พนฺธา

สตานิเนกานิ นิเวสนสฺมึ

เตสํ อหํ ๒ ชีวิตมชฺช ทมฺมิ

โมกฺขญฺจ เต อจฺฉ ๓ สกํ นิเกตํ ฯ

อนึ่ง มีนกเหล่าใดที่เราขังไว้ในนิเวศน์ประมาณหลายร้อย วันนี้เราให้ชีวิตแก่นกเหล่านั้น ขอนกเหล่านั้นจงพ้นจากการกักขัง ไปสู่สถานที่อยู่เดิมของตนเถิด.

ลุทฺโทจรี ปาสหตฺโถ อรญฺเญ

พาเธตุ โมราธิปตึ ยสสฺสึ

พนฺธิตฺวา โมราธิปตึ ยสสฺสึ

ทุกฺขา ปมุญฺจิ ๔ ยถาหํ ปมุตฺโตติ ฯ

มหาโมรชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

นายพรานถือบ่วงเที่ยวไปในราวป่า เพื่อดักพญานกยูงตัวเรืองยศ ครั้นดักพญานกยูงตัวเรืองยศได้แล้ว ก็ได้พ้นจากทุกข์เหมือนเราพ้นแล้วฉะนั้น.

จบ มหาโมรชาดกที่ ๘.