๗. อินทริยชาดก เล่ม ๒๗

โย อินฺทฺริยานํ กาเมน วสํ นารท คจฺฉติ

โส ปริจฺจชฺชุโภ โลเก ชีวนฺโตปิ ๓ วิสุสฺสติ ฯ

ดูกรนารทะ บุรุษใดตกอยู่ในอำนาจแห่งอินทรีย์เพราะกาม บุรุษนั้นละโลกทั้งสองไปแล้ว ย่อมเกิดในอบายมีนรกเป็นต้น แม้เมื่อยังเป็นอยู่ก็ย่อมซูบซีดไป.

สุขสฺสานนฺตรํ ทุกฺขํ ทุกฺขสฺสานนฺตรํ สุขํ

โสปิ ปตฺโต สุขทุกฺขํ ปาฏิกงฺข วรํ สุขํ ฯ

๑ สี. ม. อิสินา สตฺโต ฯ ๒ สี. ม. ปตฺวปริยายํ ฯ ๓ ม. ชีวนฺโตว ฯ

ทุกข์เกิดในลำดับแห่งสุข สุขเกิดในลำดับแห่งทุกข์ ส่วนท่านนั้นประสบความทุกข์มากกว่าสุข ท่านจงหวังความสุขอันประเสริฐเถิด.

กิจฺฉกาเล กิจฺฉสโห โย กิจฺฉํ นาติวตฺตติ

ส กิจฺฉนฺตํ สุขํ ธีโร โยคํ สมธิคจฺฉติ ฯ

ในเวลาเกิดความลำบาก บุคคลใดอดทนต่อความลำบากได้ บุคคลนั้นย่อมไม่เป็นไปตามความลำบาก บุคคลนั้นเป็นนักปราชญ์ ย่อมบรรลุสุขปราศจากเครื่องประกอบ อันเป็นที่สุดแห่งความลำบาก.

น เหว กามานํ กามา นานตฺถา นตฺถการณา

น กตญฺจ นิรงฺกตฺวา ธมฺมา จวิตุมรหสิ ฯ

ท่านไม่ควรเคลื่อนจากธรรม เพราะปรารถนากามทั้งหลาย เพราะเหตุใช่ประโยชน์ เพราะเหตุเป็นประโยชน์ ถึงท่านจะทำสุขในฌานที่สำเร็จแล้วให้นิราศไป ก็ไม่ควรจะเคลื่อนจากธรรมเลย.

ทกฺขํ คหปตํ ๑ สาธุ สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ

อหาโส อตฺถลาเภสุ อตฺถพฺยาปตฺติ อพฺยโถ ฯ

ความขยันของคฤหบดีผู้อยู่ครองเรือนดีชั้นหนึ่ง การแบ่งปันโภคทรัพย์ให้แก่สมณพราหมณ์ ผู้ตั้งอยู่ในธรรมแล้วบริโภคด้วยตนเอง ดีชั้นสอง เมื่อได้ประโยชน์ไม่ระเริงใจด้วยความมัวเมา ดีชั้นสาม เมื่อเวลาเสื่อมประโยชน์ ไม่มีความลำบากใจ ดีชั้นสี่.

เอตฺตาวเตตํ ปณฺฑิจฺจํ อสิโต ๒ เทวิโล พฺรวิ

นยิโต กิญฺจิ ปาปิโย [๓] อินฺทฺริยานํ วสํ วเช ฯ

เทวิลดาบสผู้สงบระงับ ได้พร่ำสอนความเป็นบัณฑิตกะนารทดาบสนั้นด้วยคำมีประมาณเท่านี้ว่า บุคคลผู้เลวกว่าผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจอินทรีย์ไม่มีเลย.

อมิตฺตานํว หตฺถตฺถํ สีวิ ปปฺโปติ มามิว

กมฺมํ วิชฺชญฺจ ทกฺเขยฺยํ วิวาหํ สีลมทฺทวํ

เอเต จ ยเส หาเปตฺวา นิพฺพตฺโต เสหิ กมฺเมหิ ฯ

ข้าแต่พระเจ้าสีวิราช พระองค์เกือบจะถึงความพินาศอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูทั้งหลายเทียว เหมือนข้าพระองค์ไม่กระทำกรรมที่ควรกระทำ ไม่ศึกษาศิลปวิทยา ไม่ทำความขวนขวายเพื่อให้เกิดโภคทรัพย์ ไม่ทำอาวาหวิวาหะ ไม่รักษาศีล ไม่กล่าววาจาอ่อนหวาน ทำยศเหล่านี้ให้เสื่อมไป จึงมาบังเกิดเป็นเปรต เพราะกรรมของตน.

โสหํ สหสฺสชีโนว อพนฺธุ อปรายโน

อริยธมฺมา อปกฺกนฺโต ยถา เปโต ตเถวหํ ฯ

ข้าพระองค์นั้นปฏิบัติชอบแล้ว พึงยังโภคะให้เกิดขึ้น เหมือนบุรุษชำนะแล้วพันคน ไม่มีพวกพ้วงที่พึ่งอาศัย ล่วงเสียจากอริยธรรม มีอาการเหมือนเปรต ฉะนั้น.

สุขกาเม ทุกฺขาเปตฺวา อาปนฺโนสฺมิ ปทํ อิมํ

โส สุขํ นาธิคจฺฉามิ ฐิโต ๔ ภาณุมหิมิวาติ ๕ ฯ

อินฺทฺริยชาตกํ สตฺตมํ ฯ

ข้าพระองค์ทำสัตว์ทั้งหลาย ผู้ใคร่ต่อความสุขให้ได้รับความทุกข์ จึงได้มาถึงส่วนอันนี้ ข้าพระองค์นั้นดำรงอยู่ เหมือนบุคคลอันกองถ่านไฟล้อมรอบด้าน ย่อมไม่ได้ประสบความสุขเลย.

จบ อินทริยชาดกที่ ๗.