๔. อุทยชาดก เล่ม ๒๗

เอกา นิสินฺนา สุจิ สญฺญตูรุ ๑

ปาสาทมารุยฺห อนินฺทิตงฺคี

ยาจามิ ตํ กินฺนรเนตฺตจกฺขุ

อิเมกรตฺตึ อุภโย วเสม ฯ

ดูกรพระนาง ผู้มีพระวรกายงามหาที่ติมิได้ มีช่วงพระเพลากลมกล่อมทรงวัตถาภรณ์อันสะอาด เสด็จขึ้นสู่ปราสาทประทับนั่งอยู่พระองค์เดียวดูกรพระนางผู้มีพระเนตรงามดังเนตรนางกินนร หม่อมฉันขอวิงวอนพระนาง เราทั้งสองควรอยู่ร่วมกันตลอดคืนหนึ่งนี้.

โอกิณฺณนฺตรปริกฺขํ ทฬฺหมฏฺฏาลโกฏฺฐกํ

รกฺขิตํ ขคฺคหตฺเถหิ ทุปฺปเวสมิทํ ปุรํ ฯ

ทหรสฺส ยุวิโน จาปิ อาคโม จ น วิชฺชติ

อถ เกน นุ วณฺเณน สงฺคมํ อิจฺฉเส มยา ฯ

นครนี้มีคูรายรอบ มีป้อมแลซุ้มประตูมั่นคง มีหมู่ทหารถือกระบี่รักษายากที่ใครๆ จะเข้าได้. ทหารของนักรบหนุ่มก็ไม่มีมาเลย เมื่อเป็นเช่นนี้ท่านปรารถนามาพบข้าพเจ้าด้วยเหตุอะไรหนอ.

ยกฺโขหมสฺมิ กลฺยาณิ อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก ๒

ตฺวํ มํ นนฺทสฺสุ ๓ ภทฺทนฺเต ปุณฺณกํสํ ททามิ เต ฯ

ดูกรพระนางผู้เลอโฉม หม่อมฉันเป็นเทพบุตรมาในตำหนักของพระนางดูกรพระนางผู้เจริญ เชิญพระนางชื่นชมกับหม่อมฉันเถิด หม่อมฉันจะถวายถาดทอง อันเต็มด้วยเหรียญทองแก่นาง.

เทวํ เว ยกฺขํ อถวา มนุสฺสํ

น ปตฺถเย อุทยมติจฺจ อญฺญํ

คจฺเฉว ตฺวํ ยกฺข มหานุภาว

มา จสฺสุ คนฺตฺวา ปุนราวชิตฺถ ฯ

นอกจากเจ้าชายอุทัยแล้ว ข้าพเจ้าไม่พึงปรารถนาเทวดา ยักษ์ หรือมนุษย์ผู้อื่นเลย ดูกรเทพบุตรผู้มีอานุภาพมาก ท่านจงไปเสียเถิด อย่ากลับมาอีกเลย.

ยา สา รตี อุตฺตมา กามโภคินํ

ยํเหตุ สตฺตา วิสมํ จรนฺติ

มา ตํ รตึ ชียิ ตุวํ สุจิมฺหิ เต

ททามิ เต รูปิยกํสปูรํ ฯ

๑ ม. สญฺญตูรู ฯ ๒ สี. ยุ. ตวนฺติกํ ฯ ๓ ม. นนฺทย ฯ

ความยินดีอันใดเป็นที่สุดของผู้บริโภคกาม สัตว์ทั้งหลายประพฤติไม่สมควร เพราะเหตุแห่งความยินดีอันใด พระนางอย่าพลาดความยินดีในทางอันสะอาดของพระนางนั้นเลย หม่อมฉันขอถวายถาดเงิน อันเต็มด้วยเหรียญเงินแก่พระนาง.

นารึ นโร นิชฺฌปยํ ธเนน

อุกฺกํสตี ยตฺถ กโรติ ฉนฺนํ ๑

วิปจฺจนีโก ตว เทวธมฺโม

ปจฺจกฺขโต โถกตเรน เอสิ ฯ

ธรรมดาชายหมายจะให้หญิงเอออวยด้วยทรัพย์ ย่อมประมูลราคาขึ้นจนให้พอใจ ของท่านตรงกันข้าม ท่านประมูลราคาโดยลดลงดังที่เห็นประจักษ์อยู่.

อายุ จ วณฺโณ จ ๒ มนุสฺสโลเก

นิหิยฺยติ มนุชานํ สุคตฺเต

เตเนว วณฺเณน ธนํปิ ตุยฺหํ

นิหิยฺยติ ชิณฺณตราสิ อชฺช ฯ

เอวํ เม เปกฺขมานสฺส ราชปุตฺติ ยสสฺสินิ

หายเต วต เต ๓ วณฺโณ อโหรตฺตานมจฺจเย

อิมินาว ตฺวํ วยสา ราชปุตฺติ สุเมธเส

พฺรหฺมจริยํ จเรยฺยาสิ ภิยฺโย วณฺณวตี สิยา ฯ

ดูกรพระนางผู้มีพระวรกายงาม อายุและวรรณะของหมู่มนุษย์ในมนุษยโลกย่อมเสื่อมลง ด้วยเหตุนั้นแล แม้ทรัพย์สำหรับพระนางก็จำต้องลดลง เพราะวันนี้พระนางชราลงกว่าวันก่อน. ดูกรพระราชบุตรีผู้มีพระยศ เมื่อหม่อมฉันกำลังเพ่งมองอยู่อย่างนี้ พระฉวีวรรณของพระนางย่อมเสื่อมไป เพราะวันคืนล่วงไปๆ ดูกรพระราชบุตรีผู้มีปรีชา เพราะเหตุนั้น พระนางพึงประพฤติพรหมจรรย์เสียวันนี้ทีเดียว จะได้มีพระฉวีวรรณงดงามยิ่งขึ้นอีก.

เทวา น ชีรนฺติ ยถา มนุสฺสา

คตฺเตสุ เตสํ วลิโย น โหนฺติ

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาวํ ๔

กถนฺนุ เทวาน ๕ สรีรเทโห ฯ

เทวดาทั้งหลายไม่แก่เหมือนมนุษย์หรือ เส้นเอ็นในร่างกายของเทวดาเหล่านั้นไม่มีหรือ ดูกรเทพบุตร ข้าพเจ้าขอถามท่านผู้มีอานุภาพมากร่างกายของเทวดาเป็นอย่างไร?

เทวา น ชีรนฺติ ยถา มนุสฺสา

คตฺเตสุ เตสํ วลิโย น โหนฺติ

สุเว สุเว ภิยฺยตโรว เตสํ

ทิพฺโพ จ วณฺโณ วิปุลา จ โภคา ฯ

๑ สี. ม. ฉนฺทํ ฯ ๒ สี. ยุ. อายุํ จ วณฺณํ จ ฯ ๓ ม. หายเตว ตว... ฯ

๔ ม. มหานุภาว ฯ ๕ ยุ. กถํ น เทวานํ ฯ

เทวดาทั้งหลายไม่แก่เหมือนมนุษย์ เส้นเอ็นในร่างกายของเทวดาเหล่านั้นไม่มี ฉวีวรรณอันเป็นทิพย์ของเทวดาเหล่านั้น ผุดผ่องยิ่งขึ้นทุกๆวัน และโภคสมบัติก็ไพบูลย์ขึ้น.

กึสูธ ภีตา ชนตา อเนกา

มคฺโค จ เนกายตนปฺปวุตฺโต

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาว

กตฺถ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย ฯ

หมู่ชนเป็นอันมากในโลกนี้ กลัวอะไรเล่าจึงไม่ไปเทวโลกกัน ก็หนทางไปเทวโลกบัณฑิตทั้งหลายกล่าวไว้หลายด้าน ดูกรเทพบุตรผู้มีอานุภาพมาก ข้าพเจ้าขอถามท่านว่า บุคคลตั้งอยู่ในหนทางไหน จึงจะไม่กลัวปรโลก?

วาจํ มนญฺจ ปณิธาย สมฺมา

กาเยน ปาปานิ อกุพฺพมาโน

พหุนฺนปานํ ฆรมาวสนฺโต

สทฺโธ มุทู สํวิภาคี วทญฺญู

สงฺคาหโก สขิโล สณฺหวาโจ

เอตฺถ ฐิโต ปรโลกํ น ภาเย ฯ

บุคคลผู้ตั้งวาจา และใจไว้โดยชอบ ไม่กระทำบาปด้วยกาย อยู่ครองเรือนอันมีข้าวและน้ำมาก เป็นผู้มีศรัทธา อ่อนโยน จำแนกแจกทาน รู้ความประสงค์ ชอบสงเคราะห์ มีถ้อยคำกลมกล่อม อ่อนหวาน ผู้ตั้งอยู่ในคุณธรรมดังกล่าวมานี้ ไม่พึงกลัวปรโลก.

อนุสาสสิ มํ ยกฺข ยถา มาตา ยถา ปิตา

อุฬารวณฺณ ปุจฺฉามิ โก นุ ตฺวมสิ สุพฺรหา ฯ

ข้าแต่เทพบุตร ท่านพร่ำสอนข้าพเจ้าเหมือนมารดาบิดา ข้าแต่ท่านผู้มีผิวพรรณงามยิ่ง ข้าพเจ้าขอถาม ท่านเป็นใครหนอ มีร่างกายสง่างาม?

อุทโยหมสฺมิ กลฺยาณิ สงฺกรตฺถายิธาคโต ๑

อามนฺต โข ตํ คจฺฉามิ มุตฺโตสฺมิ ตว สงฺกรา ฯ

ดูกรพระนางผู้เลอโฉม ข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าอุทัย มาในที่นี้เพื่อต้องการจะเปลื้องข้อผูกพัน ข้าพเจ้าบอกพระนางแล้ว จะขอลาไป ข้าพเจ้าพ้นจากข้อผูกพันของพระนางแล้ว.

สเจ โข ตฺวํ อุทโยสิ สงฺกรตฺถายิธาคโต ๑

อนุสาส มํ ราชปุตฺต ยถาสฺส ปุน สงฺคโม ฯ

ข้าแต่พระลูกเจ้า ถ้าพระองค์เป็นพระเจ้าอุทัยเสด็จมา ณ ที่นี้เพื่อต้องการจะเปลื้องข้อผูกพันไซร้ ข้าแต่พระราชบุตร ขอเชิญพระองค์จงโปรดพร่ำสอนหม่อมฉัน ด้วยวิธีที่เราทั้งสองจะได้พบกันอีกใหม่เถิด เพค๊ะ.

อติปตติ ๒ วโย ขโณ ตเถว

ฐานํ นตฺถิ ธุวํ จวนฺติ สตฺตา

ปริชียติ อธุวํ สรีรํ

อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ ฯ

กสิณา ปฐวี ธนสฺส ปูรา

เอกสฺเสว สิยา อนญฺญเธยฺยา

ตํ วาปิ ชหาติ ๑ อวีตราโค

อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ ฯ

มาตา ปิตา จ ภาตโร จ ภคินี

ภริยา สามิโก สธเนน โหติ ๒

เต วาปิ ชหนฺติ อญฺญมญฺญํ

อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ ฯ

กาโย ปรโภชนนฺติ วิทิตฺวา ๓

สํสาเร สุคตี จ ทุคฺคตี จ ๔

อิตฺตรวาโสติ ชานิตฺวา ๕

อุทเย มา ปมาท จรสฺสุ ธมฺมํ ฯ

๑ ม. สงฺกรตฺตา อิธาคโต ฯ สี. ยุ. สงฺกรตฺถา อิธาคโต ฯ ๒ สี. ยุ. อธิปตตี ฯ

วัยล่วงไปเร็วยิ่งนัก ขณะก็เช่นนั้นเหมือนกัน ความตั้งอยู่ยั่งยืนไม่มีสัตว์ทั้งหลายย่อมจุติไปแน่แท้ สรีระไม่ยั่งยืน ย่อมเสื่อมถอย ดูกรพระนางอุทัย เธออย่าประมาท จงประพฤติธรรม. พื้นแผ่นดินทั้งสิ้นเต็มไปด้วยทรัพย์ ถ้าพึงเป็นของๆ พระราชาพระองค์เดียว ไม่มีผู้อื่นครอบครอง ถึงกระนั้น ผู้ที่ยังไม่ปราศจากความกำหนัดก็ต้องทิ้งสมบัตินั้นไป ดูกรพระนางอุทัย เธออย่าประมาท จงประพฤติธรรม. มารดาบิดา พี่ชายน้องชาย พี่สาวน้องสาว ภรรยาและสามี พร้อมทั้งทรัพย์แม้เขาเหล่านั้นต่างก็จะละทิ้งกันไป ดูกรพระนางอุทัย เธออย่าประมาทจงประพฤติธรรม. ดูกรพระนางอุทัยเธอพึงทราบว่า ร่างกายเป็นอาหารของสัตว์อื่นๆ พึงทราบว่าสุคติและทุคติในสงสารเป็นที่พักชั่วคราวเธออย่าประมาท จงประพฤติธรรม.

สาธุ ภาสติ ๖ ยํ ยกฺโข อปฺปํ มจฺจาน ชีวิตํ

กสิรญฺจ ปริตฺตญฺจ ตญฺจ ทุกฺเขน สํยุตํ

สาหํ เอกา ปพฺพชิสฺสามิ หิตฺวา กาสึ สุรุนฺธนนฺติ ฯ

อุทยชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

___________

๑ ม. ตํ จาปิ ชหติ ฯ ๒ ม. ภริยา ยาปิ ธเนน โหติ กีตา ฯ ๓ ม. ญตฺวา ฯ

๔ ม. ... สุคติญฺจ ทุคฺคติญฺจ ฯ ๕ ม. ชานิยาน ฯ ๖ สี. ยุ. ภาสตยํ ฯ

เทพบุตรพูดดีจริง ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายน้อย ทั้งลำเค็ญ ทั้งนิดหน่อยทั้งประกอบไปด้วยทุกข์ หม่อมฉันจักสละสุรุธนนครแคว้นกาสีออกบวชอยู่ลำพังผู้เดียว.

จบ อุทยชาดกที่ ๔.