๓. อลัมพุสาชาดก เล่ม ๒๗

อถาพฺรวิ ๔ พฺรหา อินฺโท วตฺรภู ชยตํ ปิตา

เทวกญฺญํ ปราเภตฺวา สุธมฺมายํ อลมฺพุสํ ฯ

ครั้งนั้น พระอินทร์ผู้เป็นใหญ่ ผู้ทรงครอบงำวัตรภูอสูรเป็นพระบิดาแห่งเทพบุตรผู้ชนะ ประทับนั่งอยู่ ณ สุธรรมาเทวสภา รับสั่งให้เรียกนางอลัมพุสาเทพกัญญามาแล้วตรัสว่า.

มิสฺเส เทวา ตํ ยาจนฺติ ตาวตึสา สอินฺทกา

อิสิปโลภิเก ๑ คจฺฉ อิสิสิงฺคํ อลมฺพุเส ฯ

* สี. โปตฺถเก น ทิสฺสติ ฯ ๑ ม. เทวโล ฯ ๒ สี. นารโท ปุณฺโณ มนฺตานีปุตฺโต ฯ

๓ ม. โลกนาโถ ฯ ๔ ม. อถ พฺรวิ ฯ

แน่ะนางอลัมพุสาผู้เจือปนด้วยกิเลส สามารถจะเล้าโลมฤาษีได้ เทวดาชั้นดาวดึงส์พร้อมด้วยพระอินทร์ขอร้องเจ้า เจ้าจงไปหาอิสิสิงคดาบสเถิด.

ปุรายํ อเมฺห นาจฺเจติ ๒ วตวา พฺรหฺมจริยวา

นิพฺพานาภิรโต พุทฺโธ ตสฺส มคฺคานิ อาวร ฯ

ดาบสองค์นี้มีวัตร ประพฤติพรหมจรรย์ ยินดียิ่งในนิพพาน เป็นผู้รู้อย่าเพิ่งล่วงเลยพวกเราไปก่อนเลย เจ้าจงห้ามมรรคของเธอเสีย.

เทวราช กิเมว ตฺวํ มเมว ตุวํ สิกฺขสิ

อิสิปโลภิเก ๓ คจฺฉ สนฺติ อญฺญาปิ อจฺฉรา ฯ

มาทิสิโย ปวรา เจว อโสเก นนฺทเน วเน

ตาสํปิ โหตุ ปริยาโย ตาปิ ยนฺตุ ปโลภิกา ๔ ฯ

ข้าแต่เทวราช พระองค์ทรงทำอะไร ทรงมุ่งหมายแต่หม่อมฉันเท่านั้นรับสั่งว่า แน่ะเจ้าผู้อาจจะเล้าโลมฤาษีได้ เจ้าจงไปเถิดดังนี้ นางเทพอัปสรผู้ทัดเทียมหม่อมฉัน และผู้ประเสริฐกว่าหม่อมฉัน ก็มีอยู่ในนันทนวัน อันหาความเศร้าโศกมิได้ วาระคือการไปจงมีแม้แก่นางเทพอัปสรเหล่านั้น แม้นางเทพอัปสรเหล่านั้นจงไปประเล้าประโลมเถิด

อทฺธา หิ สจฺจํ ภณสิ สนฺติ อญฺญาปิ อจฺฉรา

ตาทิสิโย ปวรา เจว อโสเก นนฺทเน วเน ฯ

น ตา เอวํ ปชานนฺติ ปาริจริยํ ปุมํ คตา

ยาทิสํ ตฺวํ ปชานาสิ นาริ สพฺพงฺคโสภเน ฯ

ตฺวเมว คจฺฉ กลฺยาณิ อิตฺถีนํ ปวรา จสิ

ตเวว วณฺณรูเปน วสมานาปยิสฺสสิ ๕ ฯ

เจ้าพูดจริงโดยแท้แล นางเทพอัปสรอื่นๆ ที่ทัดเทียมกับเจ้า และประเสริฐกว่าเจ้า มีอยู่ในนันทนวันอันหาความโศกมิได้. ดูกรนางผู้มีอวัยวะงามทุกส่วน ก็แต่ว่า นางเทพอัปสรเหล่านั้นไปถึงชายเข้าแล้วย่อมไม่รู้จักการบำเรออย่างยิ่งที่เจ้ารู้. แม่งามเอ๋ย เจ้านั่นแหละจงไปเพราะว่าเจ้าเป็นผู้ประเสริฐกว่าหญิงทั้งหลาย เจ้าจักนำดาบสนั้นมาสู่อำนาจได้ ด้วยผิวพรรณและรูปร่างของเจ้าเอง.

นวาหํ น คมิสฺสามิ เทวราเชน เปสิตา

วเภมิ เจตํ อาสาทุํ อุคฺคเตโช หิ พฺราหฺมโณ ฯ

อเนเก นิรยํ ปตฺตา อิสิมาสาทิยา ชนา

อาปนฺนา โมหสํสารํ ตสฺมา โลมานิ หํสเย ฯ

หม่อมฉันอันท้าวเทวราชทรงใช้ จักไม่ไปหาได้ไม่ แต่ว่าหม่อมฉันกลัวที่จะเบียดเบียนดาบสนั้น เพราะท่านเป็นพราหมณ์มีเดชฟุ้งเฟื่อง. ชนทั้งหลายมิใช่น้อย เบียดเบียนฤาษีแล้วต้องตกนรก ถึงสังสารวัฏเพราะความหลง เพราะเหตุนั้น หม่อมฉันขนลุกขนพอง.

อิทํ วตฺวาน ปกฺกามิ อจฺฉรา กามวณฺณินี

มิสฺสา มิสฺเสตุมิจฺฉนฺตี ๖ อิสิสิงฺคํ อลมฺพุสา ฯ

สา จ ตํ วนโมคฺคยฺห อิสิสิงฺเคน รกฺขิตํ

พิมฺพชาลกสญฺฉนฺนํ สมนฺตา อฑฺฒโยชนํ ฯ

ปาโตว ปาตราสมฺหิ อุทยสมยํ ปติ ๑

อคฺคิฏฺฐํ ปริมชฺชนฺตํ อิสิสิงฺคํ อุปาคมิ ฯ

๑-๓ ม. อิสิปฺปโลภเน ฯ ๒ ม. อจฺเจติ ฯ ๔ ม. ปโลภนา ฯ ๕ ม. วสมานยิสฺสสิ ฯ

ยุ. วสมานามยิสฺสสิ ฯ ๖ ม. มิสฺสิตุมิจฺฉนฺตี ฯ

นางอลัมพุสาเทพอัปสร ผู้มีวรรณะน่ารักใคร่ ผู้เจือปนด้วยกิเลสปรารถนาจะยังอิสิสิงคดาบสให้ผสม ครั้นกราบทูลอย่างนี้แล้วก็หลีกไป.

ก็นางอลัมพุสาเทพอัปสรนั้น เข้าไปยังป่าที่อิสิสิงคดาบสรักษา อันดาดาษไปด้วยเถาตำลึงโดยรอบประมาณกึ่งโยชน์. นางได้เข้าไปหาอิสิสิงคดาบสผู้กำลังปัดกวาดโรงไฟ ใกล้เวลาอาทิตย์อุทัย ก่อนเวลาอาหารเช้า.

กา นุ วิชฺชุริวาภาสิ โอสธี วิย ตารกา

วิจิตฺตหตฺถาภรณา ๒ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา ฯ

อาทิจฺจวณฺณสงฺกาสา เหมจนฺทนคนฺธินี

สญฺญตูรุ มหามายา กุมารี จารุทสฺสนา ฯ

วิลากา ๓ มุทุกา สุทฺธา ปาทา เต สุปฺปติฏฺฐิตา

คมนา กามนียา เต หรนฺติเยว เม มโน ฯ

อนุปุพฺพา จ เต อูรู นาคนาสสมูปมา

วิมฏฺฐา ตุยฺหํ สุสฺโสณี อกฺขสฺส ผลกํ ยถา ฯ

อุปฺปลสฺเสว กิญฺชกฺขา นาภิ เต สาธุสณฺฐิตา

ปุรา กณฺหญฺชนสฺเสว ทูรโต ปฏิทิสฺสติ ฯ

ทุวิธา ชาตา อุรชา อวณฺฏา สาธุปจฺจุทา

ปโยธรา อปฺปตีตา อฑฺฒลาพุสมา ถนา ฯ

ทีฆา กมฺพุตลาภาสา คีวา เอเณยฺยกา ยถา

ปณฺฑราวรณา วคฺคุ จตุตฺถมนสนฺนิภา ฯ

อุทฺธคฺคา จ อธคฺคา จ ทุมคฺคปริมชฺชิตา

ทุวิชา เนลสมฺภูตา ทนฺตา ตว สุทสฺสนา

อปณฺฑรา โลหิตนฺตา ชิญฺชุกผลสนฺนิภา

อายตา จ วิสาลา จ เนตฺตา ตว สุทสฺสนา ฯ

นาติทีฆา สุสมฏฺฐา กนกพฺยา ๑ สโมจิตา

อุตฺตมงฺครุหา ตุยฺหํ เกสา จนฺทนคนฺธิกา ฯ

ยาวตา กสิโครกฺขา วาณิชานญฺจ ยา คติ

อิสีนญฺจ ปรกฺกนฺตํ สญฺญตานํ ตปสฺสินํ ฯ

น เต สมสมํ ปสฺเส อสฺมึ ปฐวิมณฺฑเล

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ ฯ

๑ ม. อุทญฺหสมยํ ฯ ๒ สี. วิจิตฺตวตฺถาภรณา ฯ ๓ ม. วิลคฺคา ฯ

เธอเป็นใครหนอ มีรัศมีเหมือนสายฟ้า หรือเหมือนดาวประกายพฤกษ์มีเครื่องประดับแขนงามวิจิตร สวมใส่กุณฑลแก้วมณี. คล้ายกับแสงพระอาทิตย์ มีกลิ่นจุรณจันทร์ วรรณะดังทองคำ ลำขางามดี มีมารยามากมาย กำลังรุ่นสาวน่าดู น่าชม. เท้าของเธอไม่เว้ากลาง อ่อนละมุนสะอาดตั้งลงด้วยดี การเยื้องกรายของเธอน่ารักใคร่ ดึงจิตใจของเราได้ทีเดียว. อนึ่ง ลำขาของเธอเรียวงาม เปรียบเสมอด้วยงวงช้าง ตะโพกของเธอผึ่งผายเกลี้ยงเกลาดังแผ่นทองคำ. นาภีของเธอก็ตั้งอยู่เป็นอย่างดีเหมือนกับฝักดอกอุบล ย่อมปรากฏแต่ที่ไกลคล้ายเกสรดอกอัญชันเชียว.

ถันทั้งคู่เกิดที่ทรวงอกหาขั้วมิได้ ทรงไว้ซึ่งขีรรส ไม่หดเหี่ยว เต่งตั้งทั้ง ๒ ข้าง เสมอด้วยผลน้ำเต้าครึ่งซีก. คอของเธอดังเนื้อทราย ยาวคล้ายหน้าสุวรรณเภรี มีริมฝีปากเรียบงดงาม เป็นที่ตั้งแห่งมนะที่ ๔ คือลิ้น. ฟันของเธอทั้งข้างบนข้างล่างขาวสะอาด เป็นของหาโทษมิได้ ดูงามนัก นัยย์ตาทั้ง ๒ ข้างของเธอดำขลับ มีสีแดงเป็นที่สุด สีดังเม็ดมะกล่ำ ทั้งยาวทั้งกว้างดูงามนัก ผมที่งอกบนศีรษะของเธอไม่ยาวนักเกลี้ยงเกลาดี หวีด้วยหวีทองคำ มีกลิ่นหอมฟุ้งด้วยกลิ่นจันทน์. กสิกรรมโครักขกรรม การค้าของพ่อค้า และความบากบั่นของฤาษีทั้งหลายผู้สำรวมดี มีตบะมีประมาณเท่าใด. เราไม่เห็นบุคคลมีประมาณเท่านั้นในปฐพีมณฑลนี้ จะเสมอเหมือนกับเธอ เธอเป็นใคร หรือเป็นบุตรของใคร เราจะรู้จักเธอได้อย่างไร?

น ปญฺหกาโล ภทฺทนฺเต กสฺสเปวํ คเต สติ

เอหิ สมฺม รมิสฺสาม อุโภ อสฺมากมสฺสเม

เอหิ ตํ อุปคุยฺหิสฺสํ ๒ รตีนํ กุสโล ภว ฯ

ดูกรท่านกัสปะผู้เจริญ เมื่อจิตของท่านเป็นไปอย่างนี้แล้วก็ไม่ใช่กาลที่จะเป็นปัญหา มาเถิดท่านที่รัก เราทั้งสองจักรื่นรมย์กันในอาสนะของเรามาเถิดท่าน ฉันจักเคล้าคลึงท่าน ท่านจงเป็นผู้ฉลาดในความยินดีด้วยกามคุณ.

อิทํ วตฺวาน ปกฺกามิ อจฺฉรา กามวณฺณินี

มิสฺสา มิสฺเสตุมิจฺฉนฺตี อิสิสิงฺคํ อลมฺพุสา ฯ

นางอลัมพุสาเทพอัปสร ผู้มีผิวพรรณน่ารักใคร่ผู้เจือปนด้วยกิเลสปรารถนาจะให้อิสิสิงคดาบสผสม ครั้นกล่าวอย่างนี้แล้วก็หลีกไป.

โส จ เวเคน นิกฺขมฺม เฉตฺวา ทนฺธปรกฺกมํ

ตมุตฺตมาสุ เวณีสุ อชฺฌปฺปตฺโต ปรามสิ ฯ

ตมุทาวตฺต กลฺยาณี ปลิสฺสชฺชิ สุโสภนี ๓

จวิ ตมฺหา ๔ พฺรหฺมจริยา ยถา ตํ อถ โตสิตา ฯ

มนสา อคมา อินฺทํ วสนฺตํ นนฺทเน วเน

ตสฺสา สงฺกปฺปมญฺญาย มฆวา เทวกุญฺชโร

ปลฺลงฺกํ ปาหินิ ขิปฺปํ โสวณฺณํ โสปวาหนํ ฯ

สอุรจฺฉทปญฺญาสํ สหสฺสปฏิยตฺถตํ

ตเมนํ ตตฺถ ธาเรสิ อุเร กตฺวาน โสภนา ฯ

ยถา เอกมุหุตฺตํว ตีณิ วสฺสานิ ธารยิ

วิมโท ตีหิ วสฺเสหิ ปพุชฺฌิตฺวาน พฺราหฺมโณ ฯ

อทฺทสาสิ หริตรุกฺเข สมนฺตา อคฺคิยายนํ

นวปตฺตวนํ ผุลฺลํ โกกิลคณโฆสิตํ ฯ

สมนฺตา ปวิโลเกตฺวา รุทํ อสฺสูนิ วตฺตยิ

น ชุเห น ชเป มนฺเต อคฺคิหุตฺตํ ปหาปิตํ ฯ

โก นุ เม ปาริจริยาย ปุพฺเพ จิตฺตํ ปโลภยิ

อรญฺเญ เม วิหรโต โย เม เตชาหสมฺภุตํ

นานารตฺตนปริปูรํ นาวํว คณฺหิ อณฺณเว ฯ

๑ ยุ. กนกคฺคา ฯ ๒ ม. อุปคูหิสฺสํ ฯ ๓ ม. สุโสภนา ฯ ๔ ม. จวิตมฺหิ ฯ

ส่วนอิสิสิงคดาบสนั้นรีบเดินออกไปโดยเร็ว ตัดความก้าวไปช้าเสีย ไปทันเข้าก็จับที่มวยผมอันอุดมของนางไว้. นางอัปสรผู้มีรูปสวยงาม หมุนกลับมาสวมกอดดาบสนั้น อิสิสิงคดาบสเคลื่อนจากพรหมจรรย์ ตามที่ท้าวสักกเทวราชทรงปรารถนา. ภายหลังนางเทพกัญญาก็มีใจยินดี นึกถึงพระอินทร์ผู้ประทับอยู่ในนันทนวัน ท้าวมฆวาฬเทพกุญชรทรงทราบความดำริของนางแล้ว จึงทรงส่งบัลลังก์ทองพร้อมทั้งเครื่องบริวาร. ผ้าเครื่องปกปิดทรวง ๕๐ ผืน เครื่องลาด ๑,๐๐๐ ผืนโดยเร็ว นางอลัมพุสาเทพอัปสรกอดดาบสแนบทรวงอก. บนบัลลังก์นั้นตลอด ๓ ปี ดูเหมือนครู่เดียวเท่านั้น พราหมณ์ดาบสสร่างเมาแล้วรู้สึกได้โดยล่วงไป ๓ ปีได้เห็นหมู่ไม้เขียวชะอุ่มโดยรอบเรือนไฟ ผลัดใบใหม่ ดอกบาน อันฝูงนกกระเหว่าร้องอยู่อื้ออึง. เธอตรวจดูโดยรอบแล้ว ร้องไห้น้ำตาไหลปริเทวนาการว่า เรามิได้บูชาไฟ มิได้ร่ายมนต์ อะไรมาบันดาลให้การบูชาไฟต้องเสื่อมลง. ผู้ใดใครหนอ มาประเล้าประโลมจิตของเราด้วยการบำเรอในก่อน ยังฌานอันเกิดพร้อมกับเดชของเราผู้อยู่ในป่าให้พินาศดุจบุคคลยึดเรืออันเต็มด้วยรัตนะต่างๆ ในมหาสมุทรฉะนั้น.

อหนฺเต ปาริจริยาย เทวราเชน เปสิตา

อวธิ ๑ จิตฺตํ จิตฺเตน ปมาทา ๒ ตฺวํ น พุชฺฌสิ ฯ

ดิฉันอันท้าวเทวราชทรงใช้มาเพื่อบำเรอท่าน จึงได้ครอบงำจิตของท่านด้วยจิตของดิฉัน ท่านไม่รู้สึกเพราะประมาท.

อิมานิ กิร มํ ตาโต กสฺสโป อนุสาสติ

กมลาสริสิตฺถิโย ๓ ตาโย พุชฺเฌสิ มาณว ฯ

อุเร คณฺฑาโย พุชฺเฌสิ ตาโย พุชฺเฌสิ มาณว

อิจฺจานุสาสิมํ ตาโต ยถา มํ อนุกมฺปโก ฯ

ตสฺสาหํ วจนํ นากํ ปิตุ พุทฺธสฺส สาสนํ

อรญฺเญ นิมฺมนุสฺสมฺหิ สฺวชฺช ฌายามิ เอกโก ฯ

โสหํ ตถา กริสฺสามิ ธิรตฺถุ ชีวิเตน เม

ปุน วา ตาทิโส เหสฺสํ มรณํ เม ภวิสฺสติ ฯ

๑ ม. อวธึ ฯ ๒ ม. ปมาโท ฯ ๓ ม. กมลาสทิสิตฺถิโย ฯ

เดิมที ท่านกัสสปดาบสผู้บิดา ได้พร่ำสอนเราถึงสิ่งเหล่านี้ว่า ดูกรมาณพสตรีอันเสมอด้วยนารีผล เจ้าจงรู้จักสตรีเหล่านั้น. ดูกรมาณพ เจ้าจงรู้จักสตรีผู้มีเขาที่อก เจ้าจงรู้จักสตรีเหล่านั้น บิดาเหมือนเอ็นดูเราเฝ้าพร่ำสอนเราดังนี้. เรามิได้ทำตามคำสั่งสอนของบิดาผู้รู้นั้น วันนี้ เราซบเซาอยู่แต่ผู้เดียวในป่าอันหามนุษย์มิได้. เราจักทำอย่างที่เราเป็นผู้เช่นเดิมอีก หรือจักตายเสีย ประโยชน์อะไรด้วยชีวิตที่น่าติเตียน.

ตสฺส เตชํ วิริยญฺจ ธิตึ ญตฺวา อวฏฺฐิตํ

สิรสา อคฺคหี ปาเท อิสิสิงฺคํ อลมฺพุสา ฯ

มา เม กุชฺฌ มหาวีร มา เม กุชฺฌ มหาอิเส

มหา อตฺโถ มยา จิณฺโณ ติทสานํ ยสสฺสินํ

ตยา สงฺกมฺปิตํ อาสิ สพฺพํ เทวปุรํ ตทา ฯ

นางอลัมพุสาเทพกัญญารู้จักเดช ความเพียรและปัญญาอันมั่นคงของอิสิสิงคดาบสนั้นแล้ว ก็ซบศีรษะลงที่เท้าของอิสิสิงคดาบส. กล่าวว่าข้าแต่ท่านมหาวีระ ขอท่านอย่าได้โกรธดิฉันเลย ข้าแต่ท่านผู้แสวงหาคุณใหญ่ ขอท่านอย่าโกรธดิฉันเลย ดิฉันได้ก่อประโยชน์อันใหญ่แล้วเพื่อเทวดาชั้นไตรทศผู้มียศ เพราะว่าเทพบุรีทั้งหมดอันท่านได้ทำให้หวั่นไหวแล้วในคราวนั้น.

ตาวตึสา จ เย เทวา ติทสานญฺจ วาสโว

ตฺวญฺจ ภทฺเท สุขี โหหิ คจฺฉ กญฺเญ ยถาสุขํ ฯ

ดูกรนางผู้เจริญ ขอทวยเทพชั้นดาวดึงส์ ท้าววาสวะจอมไตรทศ และเธอ จงมีความสุขเถิด ดูกรนางเทพกัญญา เชิญไปตามสบายเถิด.

ตสฺส ปาเท คเหตฺวาน กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน ตมฺหา ฐานา อปกฺกมิ ฯ

โย ตสฺสา อาสิ ๑ ปลฺลงฺโก โสวณฺโณ โสปวาหโน

สอุรจฺฉทปญฺญาโส สหสฺสปฏิยตฺถโต

ตเมว ปลฺลงฺกมารุยฺห อคา เทวาน สนฺติเก ฯ

ตโมกฺกมิว อายนฺตึ ชลนฺตึ วิชฺชุตํ ยถา

ปตีโต สุมโน วิตฺโต เทวินฺโท อททา วรํ ฯ

นางอลัมพุสาเทพกัญญา ซบศีรษะลงที่เท้าแห่งอิสิสิงคดาบส และทำประทักษิณแล้ว ประคองอัญชลีหลีกออกไปจากที่นั้น. ขึ้นสู่บัลลังก์ทองพร้อมด้วยเครื่องบริวาร เครื่องปิดทรวง ๕๐ ผืน และเครื่องลาด๑,๐๐๐ ผืน แล้วกลับไปในสำนักของเทวดาทั้งหลาย. ท้าวสักกะจอมเทพทรงปีติโสมนัสปลาบปลื้มพระทัย ได้พระราชทานพรกะนางเทพกัญญานั้นซึ่งกำลังมาอยู่ ราวกะว่า ดวงประทีปอันรุ่งเรือง หรือเหมือนสายฟ้าฉะนั้น.

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

น อิสิปโลภิกา ๒ คจฺเฉ เอตํ สกฺก วรํ วเรติ ฯ

อลมฺพุสาชาตกํ ตติยํ ฯ

ข้าแต่ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าภูตทั้งปวง ถ้าพระองค์จะประทานพรแก่หม่อมฉันไซร้ ขออย่าให้หม่อมฉันไปเล้าโลมฤาษีอีกเลย ข้าแต่ท้าวสักกะหม่อมฉันขอพรอันนี้.

จบ อลัมพุสาชาดกที่ ๓.