๑. สาลิเกทารชาดก เล่ม ๒๗

สมฺปนฺนํ สาลิเกทารํ สุวา ภุญฺชนฺติ โกสิย

ปฏิเวเทมิ เต พฺรหฺเม น เต วาเรตุมุสฺสเห

เอโก จ ตตฺถ สกุโณ โย เนสํ สพฺพสุนฺทโร

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉติ ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ นาข้าวสาลีบริบูรณ์ดี แต่นกแขกเต้าทั้งหลายพากันมากินเสีย ข้าพเจ้าขอคืนนานั้นให้แก่ท่าน เพราะข้าพเจ้าไม่อาจจะห้ามนกแขกเต้าเหล่านั้นได้ ก็ในนกแขกเต้าเหล่านั้น มีนกแขกเต้าตัวหนึ่งงามกว่าทุกๆ ตัว กินข้าวสาลีตามต้องการแล้วยังคาบเอาไปด้วยจะงอยปากอีก.

อุชฺฌนฺตุ ๑ วาลปาสานิ ยถา พชฺเฌถ โส ทิโช

ชีวญฺจ นํ คเหตฺวาน อานเยหิ ๒ มมนฺติเก ฯ

เจ้าจงดักบ่วงพอที่จะให้นกนั้นติดได้ แล้วจงจับนกนั้นทั้งยังเป็นมาให้เราเถิด.

เอเต ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ ปกฺกมนฺติ วิหงฺคมา

เอโก พทฺโธสฺมิ ปาเสน กึ ปาปํ ปกตํ มยา ฯ

ฝูงนกเหล่านั้นกิน และดื่มแล้ว ย่อมพากันบินไป เราผู้เดียวติดบ่วงเราทำบาปอะไรไว้?

อุทรํ นูน อญฺเญสํ สุว อจฺโจทรํ ตว

ภุตฺวา สาลึ ยถากามํ ตุณฺเฑนาทาย คจฺฉสิ ฯ

โกฏฺฐนฺนุ ตตฺถ ปูเรสิ สุว เวรนฺนุ เต มยา

ปุฏฺโฐ เม สมฺม อกฺขาหิ กุหึ สาลึ นิเธยฺยสิ ๓ ฯ

ดูกรนกแขกเต้า ท้องของเจ้าเห็นจะใหญ่กว่าท้องของนกเหล่าอื่นเป็นแน่ เจ้ากินข้าวสาลีตามต้องการแล้ว ยังคาบเอาไปด้วยจะงอยปากอีก?

ดูกรนกแขกเต้า เจ้าจะบรรจุฉางในป่าไม้งิ้วนั้นให้เต็มหรือ หรือว่าเจ้ากับเรามีเวรกันมา สหายเอ๋ย เราถามเจ้าแล้ว ขอเจ้าจงบอกแก่เราเถิด เจ้าฝังข้าวสาลีไว้ที่ไหน?

น เม เวรํ ตยา สทฺธึ โกฏฺโฐ มยฺหํ น วิชฺชติ

อิณํ มุญฺจามิณํ ทมฺมิ สมฺปตฺโต โกฏิสิมฺพลึ ๔

นิธึปิ ตตฺถ นิทหามิ เอวํ ชานาหิ โกสิย ฯ

ข้าพเจ้ากับท่านมิได้มีเวรกัน ฉางของข้าพเจ้าก็ไม่มี ข้าพเจ้านำเอาข้าวสาลีของท่านไปถึงยอดงิ้วแล้ว ก็เปลื้องหนี้เก่า ให้เขากู้หนี้ใหม่ และฝังขุมทรัพย์ไว้ที่ป่างิ้วนั้น ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด.

กีทิสํ เต อิณทานํ อิณโมกฺโข จ กีทิโส

นิธินิธานมกฺขาหิ อถ ปาสา ปโมกฺขสิ ฯ

๑ ม. โอฑฺเฑนฺตุ ฯ ๒ สี. ยุ. อานเยถ ฯ ๓ ม. นิทาหสิ ฯ ๔ ม. โกฏสิมฺพลึ ฯ

การให้กู้หนี้ของท่านเป็นเช่นไร และการเปลื้องหนี้ของท่านเป็นเช่นไรท่านจงบอกวิธีฝังขุมทรัพย์ แล้วท่านจะหลุดพ้นจากบ่วงได้?

อชาตปกฺขา ตรุณา ปุตฺตกา มยฺหํ โกสิย

เต มํ ภตา ภริสฺสนฺติ ตสฺมา เตสํ อิณํ ทเท ฯ

มาตา ปิตา จ เม วุฑฺฒา ชิณฺณกา คตโยพฺพนา

เตสํ ตุณฺเฑน หาตูน มุญฺเจ ปุพฺพกตํ อิณํ ฯ

อญฺเญปิ ตตฺถ สกุณา ขีณปกฺขา สุทุพฺพลา

เตสํ ปุญฺญตฺถิโก ทมฺมิ ตํ นิธึ อาหุ ปณฺฑิตา ฯ

อีทิสํ ๑ เม อิณทานํ อิณโมกฺโข จ อีทิโส

นิธินิธานมกฺขามิ เอวํ ชานาหิ โกสิย ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ บุตรน้อยทั้งหลายของข้าพเจ้ายังอ่อน ขนปีกยังไม่ขึ้น บุตรเหล่านั้นข้าพเจ้าเลี้ยงมาแล้ว เขาจักเลี้ยงข้าพเจ้าบ้าง เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงชื่อว่าให้บุตรเหล่านั้นกู้หนี้ มารดาและบิดาของข้าพเจ้าแก่เฒ่าล่วงกาลผ่านวัยไปแล้ว ข้าพเจ้าคาบเอาข้าวสาลีไปด้วยจะงอยปาก เพื่อท่านเหล่านั้น ชื่อว่าเปลื้องหนี้ที่ท่านทำไว้ก่อน อนึ่งนกเหล่าอื่นที่ป่าไม้งิ้วนั้น มีขนปีกอันหลุดหมดแล้ว เป็นนกทุพพลภาพ ข้าพเจ้าต้องการบุญ จึงได้ให้ข้าวสาลีแก่นกเหล่านั้น บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการทำบุญนั้นว่า เป็นขุมทรัพย์. การให้กู้หนี้ของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ การเปลื้องหนี้ของข้าพเจ้าเป็นเช่นนี้ ข้าพเจ้าบอกการฝังขุมทรัพย์ไว้เช่นนี้ ข้าแต่ท่านโกสิยะ ขอท่านจงทราบอย่างนี้เถิด.

ภทฺทโก วตายํ ปกฺขี ทิโช ปรมธมฺมิโก

เอกจฺเจสุ มนุสฺเสสุ อยํ ธมฺโม น วิชฺชติ ฯ

ภุญฺช สาลึ ยถากามํ สห สพฺเพหิ ญาติภิ

ปุนปิ สุว ปสฺเสมุ ปิยํ เม ตว ทสฺสนํ ฯ

นกตัวนี้ดีจริงหนอ เป็นนกมีธรรมชั้นเยี่ยม ในมนุษย์บางพวกยังไม่มีธรรมเช่นนี้เลย. เจ้าพร้อมด้วยญาติทั้งมวล จงกินข้าวสาลีตามความต้องการเถิด ดูกรนกแขกเต้า เราขอเห็นเจ้าแม้อีกต่อไป การที่ได้เห็นเจ้าเป็นที่พอใจของเรา.

ภุตฺตญฺจ ปีตญฺจ ตวสฺสมมฺหิ

รตฺติญฺจ โน โกสิย เต สกาเส

นิกฺขิตฺตทณฺเฑสุ ททาหิ ทานํ

ชิณฺเณ จ มาตาปิตโร ภรสฺสุ ฯ

ข้าแต่ท่านโกสิยะ ข้าพเจ้าได้กิน และดื่มแล้วในที่อยู่ของท่าน ท่านเป็นที่พึ่งพำนักของพวกเราทุกวันคืน ขอท่านจงให้ทานในท่านที่มีอาชญาอันวางแล้ว และจงเลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าแล้วด้วย.

ลกฺขี วต เม อุทปาทิ อชฺช

โยหํ อทสฺสํ ๒ ปรมํ ทิชานํ

สุวสฺส สุตฺวาน สุภาสิตานิ

กาหามิ ปุญฺญานิ อนปฺปกานิ ฯ

๑ สี. ยุ. เอทิสํ ฯ ๒ ม. อทฺทสาสึ ปวรํ ฯ

วันนี้ สง่าราศรีเกิดขึ้นแก่เราแล้วหนอ ที่เราได้เห็นท่านผู้เป็นยอดแห่งฝูงนก เพราะได้ฟังคำสุภาษิตของนกแขกเต้า เราจักทำบุญให้มาก.

โส โกสิโย อตฺตมโน อุทคฺโค

อนฺนญฺจ ปานญฺจภิสงฺขริตฺวา

อนฺเนน ปาเนน ปสนฺนจิตฺโต

สนฺตปฺปยิ สมณพฺราหฺมเณ จาติ ฯ

สาลิเกทารชาตกํ ปฐมํ ฯ

โกสิยพราหมณ์นั้น มีใจเบิกบานร่าเริงผ่องใส จัดแจงข้าวและน้ำไว้แล้ว เลี้ยงดูสมณะและพราหมณ์ทั้งหลาย ให้อิ่มหนำสำราญด้วยข้าวและน้ำ.

จบ สาลิเกทารชาดกที่ ๑.