๘. ตจสารชาดก เล่ม ๒๗

อมิตฺตหตฺถตฺถคตา ตจสารสมปฺปิตา

ปสนฺนมุขวณฺณาตฺถ กสฺมา ตุเมฺห น โสจถ ฯ

พวกเจ้าตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรู ถูกเขาจองจำด้วยท่อนไม้ไผ่แล้วยังเป็นผู้มีสีหน้าผ่องใส เพราะเหตุไรพวกเจ้าจึงไม่เศร้าโศกเล่า?

น โสจนาย ปริเทวนาย

อตฺโถ จ ลพฺภา ๑ อปิ อปฺปโกปิ

โสจนฺตเมนํ ทุขิตํ วิทิตฺวา

ปจฺจตฺถิกา อตฺตมนา ภวนฺติ ฯ

บุคคลไม่พึงได้ความเจริญแม้แต่เล็กน้อย ด้วยความเศร้าโศก และความร่ำรำพัน พวกศัตรูรู้ว่า บุคคลนั้นเศร้าโศก ได้รับความทุกข์ ย่อมดีใจ.

ยโต จ โข ปณฺฑิโต อาปทาสุ

น เวธติ อตฺถวินิจฺฉยญฺญู

ปจฺจตฺถิกาสฺส ทุขิตา ภวนฺติ

ทิสฺวา มุขํ อวิการํ ปุราณํ ฯ

ส่วนบัณฑิตผู้ฉลาดในการวินิจฉัยความ ย่อมไม่สะทกสะท้านเพราะอันตรายที่จะเกิดขึ้นไม่ว่าเมื่อไร พวกศัตรูได้เห็นหน้าของบัณฑิตนั้น อันไม่เปลี่ยนแปลง เป็นเหมือนแต่ก่อน ย่อมเกิดความทุกข์.

ชปฺเปน มนฺเตน สุภาสิเตน

อนุปฺปทาเนน ปเวณิยา วา

ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ

ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย ฯ

๑ ม. อตฺโถว ลพฺโภ ฯ

บุคคลจะพึงได้ประโยชน์ในที่ใด ด้วยประการใดๆ เช่น การร่ายมนต์การปรึกษาท่านผู้รู้ การกล่าววาจาอ่อนหวาน การให้สินบน หรือการสืบวงศ์ตระกูล พึงหาเพียรในที่นั้น ด้วยประการนั้นๆ เถิด.

ยโต จ ชาเนยฺย อลพฺภเนยฺโย

มยา วา อญฺเญน วา เอส อตฺโถ

อโสจมาโน อธิวาสเยยฺย

กมฺมํ ทฬฺหํ กินฺติ กโรมิทานีติ ฯ

ตจสารชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

ก็ในการใด บัณฑิตพึงรู้ว่า ประโยชน์นี้เราหรือคนอื่นไม่พึงได้รับ ในกาลนั้น ก็ไม่ควรเศร้าโศก ควรอดกลั้นไว้ด้วยคิดเสียว่า กรรมเป็นของมั่นคง บัดนี้ เราจะกระทำอย่างไรดี.

จบ ตจสารชาดกที่ ๘.