๑. กัจจานิชาดก เล่ม ๒๗

โอทาตวตฺถา สุจิ อลฺลเกสา

กจฺจานิ กึ กุมฺภิมธิสฺสยิตฺวา ๑

ปิฏฺฐา ติลา โธวสิ ตณฺฑุลานิ

ติโลทโน เหหิติ กิสฺส เหตุ ฯ

ดูกรแม่กัจจานี เธอสระผม นุ่งห่มผ้าขาวสะอาด ยกถาดสำรับขึ้นสู่เตากระโหลกหัวผี ยีแป้ง ล้างงา ซาวข้าวสารทำไม ข้าวสุกคลุกงาจักมีไว้เพราะเหตุอะไร?

น โข อยํ พฺราหฺมณ โภชนตฺถํ ๒

ติโลทโน เหหิติ สาธุปกฺโก8

ธมฺโม มโต ตสฺส ปหูนมชฺช ๓

อหํ กริสฺสามิ สุสานมชฺเฌ ฯ

ดูกรพราหมณ์ ข้าวสุกคลุกงาซึ่งทำให้สุกดีนี้ มีไว้เพื่อจะบริโภค ก็หาไม่ธรรม คือ ความอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ และสุจริตธรรม ๓ ประการได้สูญไปเสียแล้ว วันนี้ ดิฉันจักกระทำการบูชาแก่ธรรมนั้น ในท่ามกลางป่าช้า.

อนุวิจฺจ กจฺจานิ กโรหิ กิจฺจํ

ธมฺโม มโต โก นุ ตเวตสํสิ ๔

สหสฺสเนตฺโต อตุลานุภาโว

น มิยฺยตี ธมฺมวโร กทาจิ ฯ

ดูกรแม่กัจจานี เธอจงใคร่ครวญเสียก่อนแล้ว จึงทำการงาน ใครบอกแก่เธอว่า ธรรมสูญเสียแล้ว ธรรมอันประเสริฐเหมือนท้าวสหัสนัยเทวราชผู้มีอาณุภาพหาผู้เปรียบมิได้ ย่อมไม่ตายในกาลไหนๆ.

ทฬฺหปฺปมาณํ มม เอตฺถ พฺรหฺเม

ธมฺโม มโต นตฺถิ มเมตฺถ กงฺขา

เย เยวทานิ ปาปา ภวนฺติ

เต เตวทานิ สุขิตา ภวนฺติ ฯ

สุณิสา หิ มยฺหํ วชฺฌา อโหสิ

สา มํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ

สาทานิ สพฺพสฺส กุลสฺส อิสฺสรา

อหํ วสามิ ๑ อปวิฏฺฐา เอกิกา ฯ

๑ ยุ. กุมฺภิมปสฺสยิตฺวา ฯ ๒ สี. ม. โภชนตฺถา ฯ ๓ สี. ปหูตมชฺช ฯ

ม. ปหุตฺตมชฺช ฯ ยุ. พหูตมชฺช ฯ ๔ ม. เตฺวว สํสิ ฯ

ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ในข้อที่ว่าธรรมสูญนี้ ดิฉันมั่นใจเอาเอง ในข้อที่ว่า ธรรมไม่มี ดิฉันยังสงสัย เดี๋ยวนี้คนผู้ชั่วช้าย่อมมีความสุข เช่นลูกสะใภ้ของดิฉันเป็นหมัน เขาทุบตีขับไล่ดิฉันแล้วคลอดลูก บัดนี้ เขาเป็นใหญ่ในตระกูลทั้งหมด ดิฉันถูกทอดทิ้ง ไม่มีที่พึ่ง อยู่แต่ลำพังผู้เดียว.

ชีวามิ โวหํ น มโตหมสฺมิ ๒

ตเวว อตฺถาย อิธาคโตสฺมิ

ยา ตํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ

สหาว ปุตฺเตน กโรมิ ภสฺมํ ฯ

เรายังเป็นอยู่ ยังไม่ตาย มา ณ ที่นี้เพื่อประโยชน์แก่เธอโดยตรง ลูกสะใภ้คนใดทุบตีขับไล่เธอออกแล้วคลอดลูก เราจะกระทำลูกสะใภ้คนนั้นพร้อมกับลูก ให้ละเอียดเป็นเถ้าธุลี.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ เทวราช

มเมว อตฺถาย อิธาคโตสิ

อหญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา

สมฺโมทมานา ฆรมาวเสม ฯ

ข้าแต่ท้าวเทวราช พระองค์ทรงยินดีเสด็จมาในที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่หม่อมฉันโดยตรงอย่างนี้ ขอให้หม่อมฉัน บุตร ลูกสะใภ้ และหลานจงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

เอวญฺจ เต รุจฺจติ กาติยานิ

หตาปิ สนฺตา น ชหาสิ ธมฺมํ

ตุวญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา

สมฺโมทมานา ฆรมาวเสถ ฯ

ดูกรแม่กาติยานี เธอยินดีอย่างนั้นก็ตามใจเธอ ถึงจะถูกทุบตีขับไล่ก็ไม่ละธรรม คือเมตตาในพวกเด็กๆ ขอให้เธอ บุตร ลูกสะใภ้ และหลาน จงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

สา กาติยานี สุณิสาย สทฺธึ

สมฺโมทมานา ฆรมาวสิตฺถ

ปุตฺโต จ นตฺตา จ อุปฏฺฐหึสุ ฯ

เทวานมินฺเทน อธิคฺคหีตาติ ฯ

กจฺจานิชาตกํ ปฐมํ ฯ

๑ สี. ม. ปนมฺหิ ฯ ๒ สี. ยุ. นาหํ มโตสฺมิ ฯ

นางกาติยานี ยินดีสมัครสมานกับลูกสะใภ้ อยู่เรือนร่วมกันแล้ว ลูกและหลานต่างช่วยกันบำรุง เพราะท้าวสักกเทวราชทรงอนุเคราะห์.

จบ กัจจานิชาดกที่ ๑.