๒. ชุณหชาดก เล่ม ๒๗

สุโณหิ มยฺหํ วจนํ ชนินฺท

อตฺเถน ชุณฺหมฺหิ อิธานุปตฺโต

น พฺราหฺมเณ อทฺธิเก ติฏฺฐมาเน

คนฺตพฺพมาหุ ทฺวิปทานเสฏฺฐ ๔ ฯ

๑ สี. มุตฺโต ทามาตุ กุญฺชโร ฯ ม. มุตฺตมาทาย กุญฺชโร ฯ ๒ สี. วิสฺสมิตฺวาน ฯ

ม. อสฺสาสยิตฺวา ฯ ๓ สี. ม. นลินึ ฯ ๔ ม. ทฺวิปทินฺท เสฏฺฐ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งชน ขอพระองค์ทรงสดับคำของข้าพระองค์ข้าพระองค์มาถึงในที่นี้ด้วยประโยชน์ในพระเจ้าชุณหะ ข้าแต่พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์ ๒ เท้าทั้งหลาย เมื่อพราหมณ์เดินทางยืนขออยู่บัณฑิตทั้งหลายไม่กล่าวว่า ควรไป.

สุโณมิ ติฏฺฐามิ วเทหิ พฺรเหฺม

เยนาปิ ๑ อตฺเถน อิธานุปตฺโต

กํ วา ตฺวมตฺถํ มยิ ปตฺถยาโน

อิธาคมา พฺรเหฺม ตทิงฺฆ พฺรูหิ ฯ

ดูกรพราหมณ์ ข้าพเจ้ากำลังรอฟังอยู่ ท่านมาถึงในที่นี้ด้วยประโยชน์อันใด จงบอกประโยชน์อันนั้น หรือว่าท่านปรารถนาประโยชน์อะไรในข้าพเจ้าจึงมาในที่นี้ เชิญท่านพราหมณ์บอกมาเถิด.

ททาหิ เม คามวรานิ ปญฺจ

ทาสีสตํ สตฺต ควํสตานิ

ปโรสหสฺสญฺจ สุวณฺณนิกฺเข

ภริยา จ เม สาทิสี เทฺว ททาหิ ฯ

ขอพระองค์โปรดพระราชทานบ้านส่วย ๕ ตำบลแก่ข้าพระองค์ ทาสี๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ทองเนื้อดี ๑๐๐๐ แท่ง ขอได้ทรงโปรดประทานภรรยาผู้พริ้มเพราแก่ข้าพระองค์ ๒ คน.

ตโป นุ เต พฺราหฺมณ ภึสรูโป

มนฺตา นุ เต พฺราหฺมณ จิตฺตรูปา

ยกฺขา นุ ๒ เต อสฺสวา สนฺติ เกจิ

อตฺถํ วา เม อภิชานาสิ กตฺตํ ฯ

ดูกรพราหมณ์ ตบะอันมีกำลังกล้าของท่านมีอยู่หรือ หรือว่ามนต์ขลังของท่านมีอยู่ หรือว่ายักษ์บางพวกผู้เชื่อฟังถ้อยคำของท่านมีอยู่ หรือว่าท่านยังจำได้ถึงประโยชน์ที่ท่านทำแล้วแก่เรา?

น เม ตโป อตฺถิ น จาปิ มนฺตา

ยกฺขาปิ เม อสฺสวา นตฺถิ เกจิ

อตฺถํปิ เต นาภิชานามิ กตฺตํ

ปุพฺเพว โข ๓ สงฺคติมตฺตมาสิ ฯ

ตบะของข้าพระองค์มิได้มี แม้มนต์ของข้าพระองค์ก็มิได้มี ยักษ์บางพวกผู้เชื่อฟังถ้อยคำของข้าพระองค์ก็ไม่มี อนึ่ง ข้าพระองค์ก็จำไม่ได้ถึงประโยชน์ ที่ข้าพระองค์ทำแล้วแก่พระองค์ ก็แต่ว่า เมื่อก่อนได้มีการพบปะกันเท่านั้นเอง.

ปฐมํ อิทํ ทสฺสนํ ชานโต เม

น ตาภิชานามิ อิโต ปุรตฺถา

อกฺขาหิ เม ปุจฺฉิโต เอตมตฺถํ

กทา กุหึ วา อหุ สงฺคโม โน ฯ

๑ ม. เยนาสิ ฯ ๒ สี. ยุ. ยกฺขาว ฯ ๓ ม. ปุพฺเพ จ โข ฯ

ข้าพเจ้ารู้อยู่ว่า การเห็นนี้เป็นการเห็นครั้งแรก นอกจากนี้ข้าพเจ้าจำไม่ได้ถึงการพบกันในครั้งใดเลย ข้าพเจ้าถามถึงเรื่องนั้น ขอท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าว่า เราได้เคยพบกันเมื่อไรหรือที่ไหน?

คนฺธารราชสฺส ปุรมฺหิ รมฺเม

อวสิมฺหเส ตกฺกสิลาย เทว

ตตฺถนฺธการมฺหิ ติมิสฺสกายํ ๑

อํเสน อํสํ สมฆฏฺฏยิมฺหา

เต ตตฺถ ฐตฺวาน อุโภ ชนินฺท

สาราณิยํ วีติสาริมฺห ๒ ตตฺถ

สาเยว โน สงฺคติมตฺตมาสิ

ตโต น ปจฺฉา น ปุเร กทาจิ ๓ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ พระองค์และข้าพระองค์ได้อยู่กันมาแล้วในเมืองตักกสิลา อันเป็นเมืองที่รื่นรมย์ของพระเจ้าคันธารราช พระองค์กับข้าพระองค์ได้กระทบไหล่กันในความมืด มีหมอกทึบในนครนั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมประชาชน พระองค์และข้าพระองค์ยืนกันอยู่ในที่ตรงนั้น เจรจาปราศรัยด้วยคำอันให้ระลึกถึงกันที่ตรงนั้นแล เป็นการพบกันแห่งพระองค์และข้าพระองค์ ภายหลังจากนั้นมิได้มี ก่อนแต่นั้นก็ไม่มี.

ยทากทาจิ มนุเชสุ พฺรเหฺม

สมาคโม สปฺปุริเสน โหติ

น ปณฺฑิตา สงฺคติสนฺถวานิ

ปุพฺเพ กตํ วาปิ วินาสยนฺติ ฯ

ดูกรพราหมณ์ การสมาคมกับสัปบุรุษย่อมมีในหมู่มนุษย์บางครั้งบางคราว บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่ทำการพบปะกัน ความสนิทสนม หรือคุณที่กระทำไว้แล้วในกาลก่อนให้เสื่อมสูญไป.

พาลา จ โข สงฺคติสนฺถวานิ

ปุพฺเพ กตํ วาปิ วินาสยนฺติ

พหหปิ พาเลสุ กตํ วินสฺสติ

ตถาหิ พาลา อกตญฺญุรูปา ฯ

ส่วนคนพาลทั้งหลาย ย่อมทำการพบปะกัน ความสนิทสนม หรือคุณที่เขาทำไว้ในกาลก่อนให้เสื่อมสูญไป คุณที่ทำไว้ในคนพาลทั้งหลาย ถึงจะมากมายก็ย่อมเสื่อมไปหมด เพราะว่าคนพาลทั้งหลายเป็นคนอกตัญญู.

ธีรา จ โข สงฺคติสนฺถวานิ

ปุพฺเพ กตํ วาปิ น นาสยนฺติ

อปฺปํปิ ธีเรสุ กตํ น นสฺสติ

ตถาหิ ธีรา สุกตญฺญุรูปา

ททามิ เต คามวรานิ ปญฺจ

ทาสีสตํ สตฺต ควํสตานิ

ปโรสหสฺสญฺจ สุวณฺณนิกฺเข

ภริยา จ เต สาทิสี เทฺว ททามิ ฯ

๑ ม. ติมีสิกายํ ฯ ๒ ม. วีติสารยิมฺห ฯ ๓ ม. อโหสิ ฯ

ส่วนนักปราชญ์ทั้งหลาย ย่อมไม่ทำการพบปะกัน ความสนิทสนม หรือคุณที่เขาทำไว้ในกาลก่อน ให้เสื่อมสูญไป คุณที่ทำไว้ในนักปราชญ์ทั้งหลาย ถึงจะน้อยก็ย่อมไม่เสื่อมหายไป เพราะว่านักปราชญ์ทั้งหลายเป็นผู้มีความกตัญญูดี ข้าพเจ้าจะให้บ้านส่วย ๕ ตำบลแก่ท่าน ทาสี๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ทองเนื้อดี ๑๐๐๐ แท่ง และภรรยาผู้พริ้มเพรา ๒คน มีชาติและตระกูลเสมอกัน แก่ท่าน.

เอวํ สตํ โหติ สเมจฺจ ราช

นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ

อาปูรตี กาสิปตี ยถา อหํ ๑

ตยา หิ ๒ เม สงฺคโม อชฺช ลทฺโธติ ฯ

ชุณฺหชาตกํ ทุติยํ ฯ

ข้าแต่พระราชา การสมาคมกับสัตบุรุษย่อมเป็นอย่างนี้ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในกาสิกรัฐ ข้าพระองค์บริบูรณ์ไปด้วยสมบัติ มีบ้านส่วยเป็นต้น เหมือนพระจันทร์ตั้งอยู่ท่ามกลางแห่งหมู่ดาวทั้งหลาย ฉะนั้นการสังคมกับพระองค์นั่นแล เป็นอันว่าข้าพระองค์ได้แล้วในวันนี้เอง.

จบ ชุณหชาดกที่ ๒.