๓. กุมภการชาดก เล่ม ๒๗

อมฺพาหมทฺทํ วนมนฺตรสฺมึ

นีโลภาสํ ผลิตํ ๑ สํวิรูฬฺหํ

ตมทฺทสํ ผลเหตุ วิภคฺคํ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

อาตมภาพได้เห็นมะม่วงอันงอกงามออกช่อและผลเขียวไปทั้งต้น ในระหว่างป่ามะม่วง เวลากลับ อาตมภาพได้เห็นมะม่วงต้นนั้นหักย่อยยับเพราะผลเป็นเหตุ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

เสลํ สุมฏฺฐํ นรวีรนิฏฺฐิตํ

นารี ยุคํ ธารยิ อปฺปสทฺทํ

ทุติยญฺจ อาคมฺม อโหสิ สทฺโท

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

นางนารีคนหนึ่งสวมกำไรมือหินคู่หนึ่ง เกลี้ยงกลม อันนายช่างผู้ชำนาญทำแล้วไม่มีเสียงดัง เพราะอาศัยข้างที่สอง จึงเกิดมีเสียงดังขึ้นได้ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

ทิชา ทิชํ กุณปมาหรนฺตํ

เอกํ สมานํ พหุกา สเมจฺจ

อาหารเหตุ ปริปาตยึสุ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

นกจำนวนมากพากันล้อมลุมตามจิก ตีนกตัวหนึ่งซึ่งกำลังคาบก้อนเนื้ออยู่ได้ก้อนเนื้อแล้วบินไป เพราะอาหารเป็นเหตุ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

อุสภาหมทฺทํ ยูถสฺส มชฺเฌ

วลกฺกกก ๒ วณฺณพลูปปนฺนํ

ตมทฺทสํ กามเหตุ วิตุนฺนํ

ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

อาตมภาพได้เห็นวัวหนึ่งตัวอยู่ในท่ามกลางฝูง มีวลัยเป็นเครื่องประดับประกอบด้วยสีสรรและกำลังมาก ได้ขวิดเอาวัวตัวหนึ่งตาย เพราะกามเป็นเหตุ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

กรณฺฑโก ๓ กลิงฺคานํ คนฺธารานญฺจ นคฺคชิ

นิมิราชา วิเทหานํ ปญฺจาลานญฺจ ทุมฺมุโข

เอเต รฏฺฐานิ หิตฺวาน ปพฺพชึสุ อกิญฺจนา ฯ

๑ ม. ผลินํ ฯ ๒ ม. จลกฺกกก ฯ ๓ สี. ยุ. กรณฺฑุ นาม ฯ

พระเจ้ากรันฑกะของชาวกลิงครัฐ พระเจ้านัคคชิของชาวคันธารรัฐพระเจ้าเนมิราชของชาววิเทหรัฐ และพระเจ้าทุมมุขะของชาวปัญจาลรัฐทั้งสี่พระองค์นี้ต่างพากันทรงละรัฐออกผนวช หาความห่วงใยมิได้.

สพฺเพปิเม เทวสมา สมาคตา

อคฺคิ ยถา ปชฺชลิโต ตเถวิเม

อหํปิ เอโก จริสฺสามิ ภคฺควิ

หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ ฯ

แม้พระราชาเหล่านั้นทุกๆ พระองค์ เปรียบด้วยเทพเจ้า มาพร้อมหน้ากันย่อมสง่างามไปด้วยคุณ เหมือนไฟอันงามสว่างไสวฉะนั้น ดูกรนางภัควิแม้เราเองจะสละกามทั้งหลายตามส่วนของตนๆ แล้วจะออกบวชเที่ยวไปแต่ผู้เดียว.

อยเมว กาโล น หิ อญฺโญ อตฺถิ

อนุสาสิโต เม น ภเวยฺย ปจฺฉา ๑

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ ภคฺคว

สกุณีว มุตฺตา ปุริสสฺส หตฺถา ฯ

เวลานี้เท่านั้น เวลาอื่นจากนี้เป็นไม่มี ภายหลังบุคคลผู้สอนดิฉันจะไม่มีข้าแต่ท่านผู้มีส่วนความดี แม้ดิฉันก็จะขอพ้นจากมือของบุรุษเที่ยวไปผู้เดียว ดังนางนกที่พ้นจากมือของบุรุษ ฉะนั้น.

อามํ ปกฺกญฺจ ชานนฺติ อโถ โลณํ อโลณกํ

ตมหํ ทิสฺวาน ปพฺพชึ จเรว ตฺวํ จรามหนฺติ ฯ

กุมฺภการชาตกํ ตติยํ ฯ

เด็กสองคนนั้นย่อมรู้จักว่านี่ข้าวดิบ นี่ข้าวสุก และรู้จักว่านี่เค็ม นี่ไม่เค็ม ดิฉันเห็นอย่างนี้แล้วจึงออกบวช ท่านจงประพฤติภิกขาจาริยวัตรเถิด ถึงดิฉันก็จะประพฤติภิกขาจาริยวัตรเช่นเดียวกัน.

จบ กุมภการชาดกที่ ๓.