๑๒. ปัญจปัณฑิตชาดก เล่ม ๒๗

ปญฺจ ปณฺฑิตา สมาคตา

ปโญฺห ๑ เม ปฏิภาติ ตํ สุณาถ

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

กสฺเสวาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

ท่านทั้งหลายผู้เป็นบัณฑิตทั้ง ๕ คน มาพร้อมกันแล้ว ปัญหาย่อมแจ่มแจ้งแก่เรา ท่านทั้งหลายจงฟังปัญหานั้น บุคคลควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นความลับ แก่ใคร?

ตฺวํ อาวีกโรหิ ภูมิปาล

ภตฺตา ภารสโห ตุวํ วเทตํ

ตว ฉนฺทรุจีนิ สมฺมสิตฺวา

อถ วกฺขนฺติ ชนินฺท ปญฺจ ธีรา ฯ

ข้าแต่พระจอมภูมิบาล พระองค์จงตรัสเปิดเผยก่อน พระองค์เป็นผู้ชุบเลี้ยงพวกข้าพระองค์ ทรงอดทนต่อกรณียกิจอันหนัก เชิญตรัสก่อนข้าแต่จอมประชาชน ข้าพระองค์ผู้เป็นนักปราชญ์ทั้ง ๕ คน จักพิจารณาสิ่งที่พอพระทัย และเหตุที่ชอบพระทัยของพระองค์ แล้วจักกราบทูลในภายหลัง.

ยา สีลวตีว อนญฺญเถยฺยา ๒

ภตฺตุ ฉนฺทวสานุคา ปิยา มนาปา

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

ภริยายาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

สามีควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นเนื้อความลับ แก่ภรรยาผู้มีศีล ไม่ยอมให้บุรุษอื่นลักสัมผัส คล้อยตามอำนาจความพอใจของสามี เป็นที่รักที่พอใจของสามี.

โย กิจฺฉคตสฺส อาตุรสฺส

สรณํ โหติ คติ ปรายนญฺจ

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

สขิโน วาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

๑ ม. ปญฺหา ฯ ๒ สี. ยุ. อนญฺญเธยฺยา ฯ

บุคคลควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นเนื้อความลับ แก่สหายผู้เป็นที่ระลึก เป็นคติ และเป็นที่พึ่งของสหาย ผู้ได้รับความทุกข์ลำบากได้.

โย ๑ เชฏฺโฐ อถ มชฺฌิโม กนิฏฺโฐ

โส ๒ เจ สีลสมาหิโต ฐิตตฺโต

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

ภาตุโน วาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

บุคคลควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นเนื้อความลับ แก่พี่น้องซึ่งเป็นพี่ใหญ่ พี่กลาง หรือน้อง ถ้าเขาตั้งใจอยู่ในศีล มีจิตตั้งมั่น.

โย เว ปิตุ หทยสฺส ปตฺถคู

อนุชาโต ปิตรํ อโนมปญฺโญ

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

ปุตฺตสฺสาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

บิดาควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นเนื้อความลับ แก่บุตรผู้ดำเนินไปตามใจของบิดา เป็นอนุชาตบุตรมีปัญญาไม่ทรามกว่าบิดา.

มาตา ทฺวิปทชนินฺทเสฏฺฐ

ยา นํ ๓ โปเสติ ฉนฺทสา ปิเยน

นินฺทิยมตฺถํ ปสํสิยํ วา

มาตุยาวีกเรยฺย คุยฺหมตฺถํ ฯ

ข้าแต่พระจอมประชาราษฎร์ ผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์นิกร บุตรควรเปิดเผยข้อความที่ควรติเตียน หรือควรสรรเสริญ อันเป็นเนื้อความลับ แก่มารดาผู้เลี้ยงดูบุตรด้วยความพอใจ รักใคร่.

คุยฺหสฺส หิ คุยฺหเมว สาธุ

น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิกมฺมํ

อนิปฺผนฺนตาย สเหยฺย ธีโร

นิปฺผนฺนตฺโถว ๔ ยถาสุขํ ภเณยฺย ฯ

การปกปิดความลับเอาไว้นั่นแหละเป็นความดี การเปิดเผยความลับบัณฑิตไม่สรรเสริญเลย นักปราชญ์พึงอดกลั้น ในเมื่อประโยชน์ยังไม่สำเร็จ เมื่อประโยชน์สำเร็จแล้วพึงกล่าวตามสบาย.

กึ ตฺวํ วิมโนสิ ราชเสฏฺฐ

ทิปทินฺท ๕ วจนํ สุโณม เต ตํ

กึ จินฺตยมาโน ทุมฺมโนสิ

น หิ เทว อปราโธ อตฺถิ มยฺหํ ฯ

๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. โย ฯ ๓ สี. ยุ. โย ตํ ฯ ๔ ม. นิปฺผนฺโนว ฯ

๕ ม. ทฺวิปทชนินุท ฯ

ข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ พระองค์ทรงมีพระมนัสวิปริตไปอย่างไรหรือข้าแต่พระจอมประชากร เกล้ากระหม่อมฉัน ขอฟังพระดำรัสของพระองค์ พระองค์ทรงดำริอย่างไรหรือ จึงทรงโทมนัส ข้าแต่สมมติเทพความผิดของเกล้ากระหม่อมฉันไม่มีเลยหรือ?

ปเญฺห วชฺโฌ มโหสโธ

อาณตฺโต เม วธาย ภูริปญฺโญ

ตํ จินฺตยมาโน ทุมฺมโนสฺมิ

น หิ เทวิ อปราโธ อตฺถิ ตุยฺหํ ฯ

มโหสถจะถูกฆ่าเพราะปัญหา เพราะมโหสถผู้มีปัญญาดังแผ่นดิน ฉันสั่งให้ฆ่าแล้ว ฉันคิดถึงเรื่องนั้นจึงโทมนัส ดูกรพระเทวี ความผิดของเธอไม่มีเลย?

อภิโทสคโตทานิ เอหิสิ

กึ สุตฺวา กึ สงฺกเต ๑ มโน เต

โก เต กิมโวจ ภูริปญฺญ

อิงฺเฆตํ วจนํ สุณาม พฺรูหิ เม ตํ ฯ

เจ้าไปตั้งหัวค่ำมาเอาจนบัดนี้ ใจของเจ้ารังเกียจเพราะได้ฟังอะไรหรือดูกรเจ้าผู้มีปัญญาดังแผ่นดิน ใครได้พูดอะไรแก่เจ้า เราจะขอฟังคำของเจ้า เชิญเจ้าบอกแก่เรา?

ปเญฺห วชฺโฌ มโหสโธ

ยทิ เต มนฺตยิตํ ชนินฺท โทสํ

ภริยาย รโหคโต อสํสิ

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ ฯ

มโหสถจะถูกฆ่าเพราะปัญหา ข้าแต่พระจอมประชานิกร ในกาลใดพระองค์เสด็จอยู่ในที่ลับ ได้ตรัสความลับกับพระอัครมเหสี เมื่อหัวค่ำความลับของพระองค์นั้นได้เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังแล้ว ในกาลนั้น.

ยํ สาลวนสฺมึ เสนโก

ปาปกมฺมมกาสิ อสพฺภิรูปํ

สขิโนว รโหคโต อสํสิ

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ ฯ

เสนกบัณฑิตได้ทำกรรมอันลามก อันไม่ใช่กรรมของสัตบุรุษในสวนไม้รัง อยู่ในที่ลับแล้วได้บอกเรื่องนั้นแก่สหายคนหนึ่ง กรรมอันลามกนั้นเป็นความลับ อันเสนกบัณฑิตได้เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังแล้ว.

ปุกฺกุสปุริสสฺส เต ชนินฺท

อุปฺปนฺโน โรโค อราชปตฺโต ๒

ภาตุว ๓ รโหคโต อสํสิ

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ ฯ

๑ ยุ. กิมาสงฺกเต ฯ ๒ ม. อราชยุตฺโต ฯ ๓ ม. ภาตุญฺจ ฯ สี. ยุ. ภาตุจฺจ ฯ

ข้าแต่พระจอมประชานิกร โรคเรื้อนเกิดขึ้นแก่ปุกกุสบุรุษของพระองค์เป็นโรคที่ไม่สมควรจะใกล้ชิดพระราชา ปุกกุสะอยู่ในที่ลับ ได้แจ้งเรื่องนี้แก่น้องชาย ความลับอันนั้นอันปุกกุสะเปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังแล้ว.

อาพาโธยํ อสพฺภิรูโป

กามินฺโท ๑ นรเทเวน ผุฏฺโฐ

ปุตฺตสฺส รโหคโต อสํสิ

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ ฯ

กามินท์นี้เป็นคนอาพาธ ลามก ถูกยักษ์ชื่อนรเทพสิงแล้ว อยู่ในที่ลับได้แจ้งเรื่องนี้แก่บุตร ความลับนั้นอันกามินท์ได้เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังแล้ว.

อฏฺฐวงฺกํ มณิรตนํ อุฬารํ

สกฺโก เต อททา ปิตามหสฺส

เทวินฺทสฺส คตํ ตทชฺช หตฺถํ

มาตุ จ รโหคโต อสํสิ

คุยฺหํ ปาตุกตํ สุตํ มเมตํ ฯ

ท้าวสักกเทวราชได้ประทานมณีรัตน์อันโอฬารมีคด ๘ คด แก่พระอัยกาของพระองค์เดี๋ยวนี้ มณีรัตน์นั้นได้ตกถึงมือของเทวินท์แล้ว ก็เทวินท์อยู่ในที่ลับ ได้แจ้งเรื่องนั้นแก่มารดา ความลับนั้นอันเทวินท์ได้เปิดเผยแล้ว ข้าพระบาทได้ฟังแล้ว.

คุยฺหสฺส หิ คุยฺหเมว สาธุ

น หิ คุยฺหสฺส ปสตฺถมาวิกมฺมํ

อนิปฺผนฺนตาย สเหยฺย ธีโร

นิปฺผนฺนตฺโถว ๒ ยถาสุขํ ภเณยฺย ฯ

น คุยฺหมตฺถํ วิวเรยฺย รกฺเขยฺย นํ ยถา นิธึ

น หิ ปาตุกโต สาธุ คุโยฺห อตฺโถ ปชานตา ฯ

ถิยา คุยฺหํ น สํเสยฺย อมิตฺตสฺส จ ปณฺฑิโต

โย จามิเสน สํหีโร หทยตฺเถโน จ โย นโร

คุยฺหมตฺถมสมฺพุทฺธํ สมฺโพธยติ โย นโร

มนฺตเภทภยา ตสฺส ทาสภูโตว ติติกฺขติ ฯ

ยาวนฺโต ปุริสสฺสตฺถํ คุยฺหํ ชานนฺติ มนฺตินํ

ตาวนฺโต ตสฺส อุพฺเพคา ตสฺมา คุยฺหํ น วิสฺสเช ฯ

วิวิจฺจ ภาเสยฺย ทิวา รหสฺสํ

รตฺตึ คิรํ นาติเวลํ ปมุญฺเจ

อุปสฺสุติกา หิ สุณนฺติ มนฺตํ

ตสฺมา มนฺโต ขิปฺปมุเปติ เภทนฺติ ฯ

ปญฺจปณฺฑิตชาตกํ ทฺวาทสมํ ฯ

๑ สี. ยุ. กาวินฺโท ฯ ๒ ม. นิปฺผนฺโนว ฯ

การปกปิด ความลับเอาไว้นั่นแหละ เป็นความดี การเปิดเผยความลับบัณฑิตไม่สรรเสริญเลย นักปราชญ์พึงอดกลั้นไว้ในเมื่อประโยชน์ยังไม่สำเร็จ เมื่อประโยชน์สำเร็จแล้วพึงกล่าวตามสบาย. ไม่ควรเปิดเผยความลับเลย ควรรักษาความลับนั้นไว้ เหมือนรักษาขุมทรัพย์ ฉะนั้นความลับอันบุคคลผู้รู้แจ่มแจ้งไม่เปิดเผยได้นั่นแหละเป็นความดี. บัณฑิตไม่ควรบอกความลับแก่สตรี และแก่คนที่ไม่ใช่มิตร กับอย่าบอกความในใจแก่คนที่ถูกอามิสลากไป และแก่คนที่ไม่ใช่มิตร บัณฑิตย่อมอดทนคำด่า คำบริภาษ และการประหารของคนผู้รู้ความลับ ซึ่งคนอื่นไม่รู้เพราะกลัวจะขยายความลับที่คิดไว้ เหมือนคนที่เป็นทาส อดทนต่อคำด่าว่าเป็นต้นของนาย ฉะนั้น. ชนทั้งหลายรู้ความลับที่ปรึกษากันของคนๆหนึ่ง เพียงใด ความสะดุ้งหวาดกลัวของคนนั้น ย่อมเกิดขึ้น เพียงนั้น.

เพราะเหตุนั้น จึงไม่ควรเปิดเผยความลับเลย บุคคลจะพูดความลับในเวลากลางวัน ควรหาโอกาสที่เงียบสงัด เมื่อจะพูดความลับในเวลาค่ำคืน อย่าปล่อยเสียงให้เกินขอบเขต เพราะว่า คนแอบฟังจะได้ยินความลับที่ปรึกษากัน เพราะฉะนั้น ความลับที่ปรึกษากัน ก็จะพลันถึงความแพร่งพรายทันที.

จบ ปัญจปัณฑิตชาดกที่ ๑๒.