๕. จุลลสุตโสมชาดก เล่ม ๒๗

อามนฺตยามิ นิคมํ มิตฺตามจฺเจ ปาริสชฺเช ๑ จ

สิรสฺมึ ปลิตํ ชาตํ ปพฺพชฺชํทานิ โรจหํ ฯ

เราขอบอกชาวเมือง มิตร อำมาตย์ และบริษัททั้งหลายด้วย ผมหงอกเกิดขึ้นบนศีรษะแล้ว บัดนี้ เราชอบใจจะบวช.

อภุํ เม กถํ นุ ภณสิ

สลฺลํ เม เทว อุรสิ กปฺเปสิ

สตฺตสตา เต ภริยา

กถํ นุ เต ตา ภวิสฺสนฺติ ฯ

๑ ม. ปริสฺสเช ฯ

อย่างไรหนอ พระองค์จึงทรงรับสั่งความไม่เจริญแก่ข้าพระพุทธเจ้า ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ พระองค์ทรงปักพระแสงศรที่อกของข้าพระพุทธเจ้า พระชายาของพระองค์มีอยู่ประมาณ ๗๐๐ พระนางเหล่านั้นของพระองค์จักเป็นอยู่อย่างไรหนอ?

ปญฺญายิหินฺติ เอตา ทหรา

อญฺญํปิ ตา คมิสฺสนฺติ

สคฺคญฺจ ๑ ปตฺถยาโน

เตนาหํ ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

นางเหล่านั้นยังสาวจักปรากฏเอง นางเหล่านั้นจักไปพึ่งพิงพระราชาองค์อื่นก็ได้ ส่วนเราปรารถนาสวรรค์ เพราะฉะนั้น จึงจักบวช.

ทุลฺลทฺธํ เม อาสิ สุตโสม

ยสฺส เต โหมหํ มาตา

ยํ เม วิลปนฺติยา

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

ทุลฺลทฺธํ เม อาสิ สุตโสม

ยํ ตํ อหํ วิชายิสฺสํ

ยํ เม วิลปนฺติยา

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

ดูกรพ่อสุตโสม แม่ผู้เป็นมารดาของเจ้าชื่อว่าได้แล้วชั่ว เพราะเมื่อแม่พร่ำเพ้ออยู่ เจ้ายังไม่ห่วงใยจะบวชเสียให้ได้. ดูกรพ่อสุตโสม แม่ได้คลอดเจ้าซึ่งเป็นผู้ที่แม่ได้มาไม่ดีเสียแล้ว เพราะเมื่อแม่พร่ำเพ้ออยู่ พ่อยังไม่ห่วงใยจะบวชเสียให้ได้.

โก นาเมโส ธมฺโม สุตโสม

กา จ นาม ปพฺพชฺชา

ยํ โน อเมฺห ชิณฺเณ ปหาย

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

ดูกรพ่อสุตโสม ธรรมนั่นชื่ออะไร และการบวชชื่ออะไร เพราะว่าเจ้าละทิ้งเรา ๒ คนผู้แก่เฒ่าแล้ว ไม่ห่วงใยจะบวชเสียให้ได้?

ปุตฺตาปิ ตุยฺหํ พหโว

ทหรา อปฺปตฺตโยพฺพนา

มญฺชู เตปิ ตํ อปสฺสนฺตา

มญฺเญ ทุกฺขํ นิคจฺฉนฺติ ฯ

๑ ม. สคฺคํ จสฺส ฯ

แม้บุตรและธิดาทั้งหลายของเจ้าก็มากมี ยังเล็กนัก ไม่เจริญวัย กำลังฉอเลาะ น่ารักใคร่ เมื่อไม่เห็นเจ้า เข้าใจว่าจะได้รับความลำบากไปตามๆ กัน.

ปุตฺเตหิ จ เม เอเตหิ

ทหเรหิ อปฺปตฺตโยพฺพเนหิ

มญฺชูหิ สพฺเพหิปิ ตุเมฺหหิ

จิรํปิ ฐตฺวา วินาภาโว ๑ ฯ

ความที่หม่อมฉันตั้งอยู่แม้นานมาแล้ว ก็จะต้องพลัดพรากจากบุตรและธิดาเหล่านี้ ซึ่งยังเล็กนัก ไม่เจริญวัย กำลังฉอเลาะ จากทูลกระหม่อมทั้งสองพระองค์ และสิ่งทั้งปวงไปเป็นของเที่ยงแท้.

ฉินฺนํ นุ ตุยฺหํ หทยํ

อาทู ๒ กรุณา จ นตฺถิ อเมฺหสุ

ยํ โน วิกนฺทนฺติโย

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

พระทัยของทูลกระหม่อมจะตัดขาดเชียวหรือ หรือจะไม่ทรงพระกรุณากระหม่อมฉันทั้งหลาย ไยเล่าพระองค์จึงไม่ห่วงใยกระหม่อมฉันทั้งหลายผู้คร่ำครวญอยู่ จะเสด็จออกผนวชเสียให้ได้เทียวหรือ เพคะ?

น จ มยฺหํ ฉินฺนํ หทยํ

อตฺถิ กรุณาปิ มยฺหํ ตุเมฺหสุ

สคฺคญฺจ ปตฺถยมาโน

เตนาหํ ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

ใจของเรามิได้ตัดขาด และเราก็มีความกรุณาในเธอทั้งหลาย แต่เรา

ปรารถนาสวรรค์ เพราะฉะนั้น จึงจักออกบวช.

ทุลฺลทฺธํ เม อาสิ สุตโสม

ยสฺส เต อหํ ภริยา

ยํ เม วิลปนฺติยา

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

ทุลฺลทฺธํ เม อาสิ สุตโสม

ยสฺส เต อหํ ภริยา

ยํ เม กุจฺฉิปฏิสนฺธึ ๓

อนเปกฺโข ปพฺพชสิ เทว ฯ

ปริปกฺโก เม คพฺโภ กุจฺฉิคโต

ยาว นํ วิชายามิ

มาหํ เอกา วิธวา

ปจฺฉา ทุกฺขานิ อทฺทกฺขึ ฯ

๑ ม. วินาสภาโว ฯ ๒ ม. อทุ เต ฯ ๓ ยุ. ยํ มํ กุจฺฉิมตึ สนฺตึ ฯ

ข้าแต่พระสุตโสมผู้ประเสริฐ หม่อมฉันผู้เป็นอัครมเหสีของพระองค์ชื่อว่าได้แล้วชั่ว เพราะเหตุไร เมื่อหม่อมฉันพร่ำเพ้ออยู่ พระองค์จึงไม่ทรงห่วงใย จะทรงผนวชเสียให้ได้. ข้าแต่พระสุตโสมผู้ประเสริฐหม่อมฉันผู้เป็นอัครมเหสีของพระองค์ชื่อว่าได้แล้วชั่ว เพราะเหตุไรพระองค์จึงมิได้ทรงห่วงใยสัตว์ผู้ถือปฏิสนธิในครรภ์ของหม่อมฉัน จะทรงผนวชเสียให้ได้. ครรภ์ของหม่อมฉันแก่แล้ว ขอพระองค์ทรงรออยู่จนกระทั่งหม่อมฉันประสูติ อย่าให้หม่อมฉันเป็นหม้ายอยู่แต่ผู้เดียวต้องได้รับทุกข์ในภายหลังเลย.

ปริปกฺโก เต คพฺโภ กุจฺฉิคโต

อิงฺฆ ตฺวํ วิชายสฺสุ

ปุตฺตํ อโนมวณฺณํ

ตํ หิตฺวา ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

ครรภ์ของเธอแก่แล้ว ขอเชิญประสูติพระโอรสซึ่งมีมีผิวพรรณไม่เลวทรามเถิด ฉันจักละโอรสพร้อมทั้งเธอบวชให้ได้.

มา ตฺวํ จนฺเท รุทิ

มา โสจิ วนติมิรมตฺตกฺขิ

อาโรห วรปาสาทํ

อนเปกฺโข อหํ คมิสฺสามิ ฯ

ดูกรแม่จันทาผู้มีดวงตาเสมอด้วยดอกอัญชัน เธออย่าร้องไห้เศร้าโศกไปเลย จงขึ้นสู่ปราสาทอันประเสริฐเสียเถิด ฉันไม่ห่วงใย จักไปบวชให้ได้.

โก ตํ อมฺม โกเปสิ

กึ โรทสิ เปกฺขสิ จ มํ พาฬฺหํ

กํ อวชฺฌํ ฆาเตมิ

ญาตีนํ อุทิกฺขมานานํ ฯ

ข้าแต่เสด็จแม่ ใครทำให้เสด็จแม่ทรงพิโรธ เหตุไฉน เสด็จแม่จึงทรงกรรแสงและจ้องมองดูหม่อมฉันยิ่งนัก บรรดาพระประยูรญาติทั้งหลายที่เห็นอยู่ หม่อมฉันจะฆ่าใครที่ควรรับสั่งให้ฆ่า?

น หิ โส สกฺกา หนฺตุํ

วิชิตาวี โย มํ ตาต โกเปสิ

ปิตา เต มํ ตาต อวจ

อนเปกฺโข อหํ คมิสฺสามิ ฯ

ลูกรัก ท่านผู้ใด ผู้ชนะแผ่นดินทำให้แม่ขุ่นเคือง ท่านผู้นั้นเจ้าไม่อาจฆ่าได้เลย พระบิดาของเจ้าได้ตรัสกะแม่ว่า ฉันไม่มีห่วงใยจักไปบวช.

โยหํ ปุพฺเพ รเถน ยามิ ๑

อุยฺยานํ มตฺตกุญฺชเร จ โยเธมิ

สุตโสม ปพฺพชิเต

กถํ นุทานิ กริสฺสามิ ฯ

เมื่อก่อนเราเคยไปเที่ยวสวนด้วยรถ และรบกันด้วยช้างตกมัน เมื่อพระราชบิดาทรงผนวชเสียแล้ว บัดนี้ เราจักทำอย่างไร?

มาตุ จ เม รุทนฺตฺยา

เชฏฺฐสฺส จ ภาตุโน อกามสฺส

หตฺเถปิ เม คหิสฺสํ ๒

น หิ คจฺฉสิ โน อกามานํ ฯ

เมื่อพระมารดาของหม่อมฉันทรงกรรแสงอยู่ และเมื่อพระเชฏฐภาดาไม่ทรงยินยอม หม่อมฉันก็จักยึดพระหัตถ์ทั้ง ๒ ของพระบิดาไว้ เมื่อหม่อมฉันทั้งหลายไม่ยินยอม พระบิดาจะยังเสด็จไปไม่ได้.

อุฏฺเฐหิ ตฺวํ ธาติ

อิมํ กุมารํ รเมหิ อญฺญตฺถ

มา เม ปริปนฺถมกาสิ

สคฺคํ มม ปตฺถยานสฺส ฯ

แม่นมจ๋า เชิญแม่ลุกขึ้นเถิด แม่จงพากุมารนี้ไปเล่นให้รื่นรมย์เสียในที่อื่น กุมารนี้อย่าได้ทำอันตรายแก่ฉัน เมื่อฉันปรารถนาสวรรค์.

ยนฺนูนิมํ ทเทยฺยํ ๓ ปภงฺกรํ

โก นุ เม อิมินา อตฺโถ

สุตโสเม ปพฺพชิเต

กึ นุ เมนํ กริสฺสามิ ฯ

ไฉนหนอ พระราชาจึงพระราชทานแก้วมณีอันมีแสงสว่างนี้ เราจะประโยชน์ด้วยอะไรด้วยแก้วมณีนี้ เมื่อพระเจ้าสุตโสมทรงผนวชแล้วเราจักทำแก้วมณีอะไรกัน?

โกโส จ ตุยฺหํ วิปุโล

โกฏฺฐาคารญฺจ ตุยฺหํ ปริปูรํ

ปฐวี จ ตุยฺหํ วิชิตา

รมสฺสุ มา ปพฺพชิ ๑ เทว ฯ

๑ ม. นิยฺยามิ ฯ ๒ ม. เต คเหสฺสํ ฯ ๓ ยุ. ชเหยฺยํ ฯ

พระคลังน้อยของพระองค์ยังไพบูลย์ และพระคลังใหญ่ของพระองค์ก็บริบูรณ์ ปฐพีมณฑลพระองค์ก็ทรงชนะแล้ว ขอพระองค์จงทรงยินดีเถิด อย่าทรงผนวชเลย พระเจ้าข้า.

โกโส จ มยฺหํ วิปุโล

โกฏฺฐาคารญฺจ มยฺหํ ปริปูรํ

ปฐวี จ มยฺหํ วิชิตา

ตํ หิตฺวา ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

คลังน้อยของเราก็ไพบูลย์ คลังใหญ่ของเราก็บริบูรณ์ และปฐพีมณฑลเราก็ชนะแล้ว แต่เราก็จักละสิ่งนั้นๆ ออกบวช.

มยฺหํปิ ธนํ ปหูตํ

สงฺขาตุํ โนปิ เทว สกฺโกมิ

ตํ [๒] เต ททามิ สพฺพมฺปิ ๓

รมสฺสุ มา ปพฺพชิ เทว ฯ

ทรัพย์ของข้าพระพุทธเจ้ามีมากมาย ข้าพระพุทธเจ้าไม่สามารถจะนับได้ข้าพระพุทธเจ้าขอถวายทรัพย์ทั้งหมดนั้นแด่พระองค์ ขอพระองค์จงทรงยินดี อย่าทรงผนวชเลย พระพุทธเจ้าข้า.

ชานามิ เต ธนํ ปหูตํ

กุลวฑฺฒน ปูชิโต ตยา จสฺมิ

สคฺคญฺจ ปตฺถยมาโน

เตนาหํ ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

ดูกรกุลวัฒนเศรษฐี เรารู้ว่าทรัพย์ของท่านมีมาก และท่านก็บูชาเรา แต่

เราปรารถนาสวรรค์ เพราะฉะนั้น เราจึงจักบวช.

อุกฺกณฺฐิโตสฺมิ พาฬฺหํ

อรติ มํ โสมทตฺต อาวิสติ

พหุกา หิ ๔ อนฺตรายา

อชฺเชวาหํ ปพฺพชิสฺสามิ ฯ

ดูกรพ่อโสมทัต เราเป็นผู้กระสันนัก ความไม่ยินดีย่อมมาครอบงำเราอันตรายมีมาก เราจักบวชให้ได้ในวันนี้ทีเดียว.

อิทํ จ ตุยฺหํ รุจิตํ สุตโสม

อชฺเชวทานิ ตฺวํ ปพฺพช

อหํปิ ปพฺพชิสฺสามิ

น อุสฺสเห ตยา วินา อหํ ฐาตุํ ฯ

๑ สี. ปพฺพชสฺสุ ฯ ยุ. ปพฺพช ฯ ๒ สี. เทว ฯ ๓ ยุ. สพฺพํ ฯ ๔ ม. พหุกาปิ เม ฯ

ข้าแต่พระเจ้าพี่สุตโสม แม้กิจนี้ พระองค์ทรงพอพระทัย ขอพระองค์ทรงผนวช ณ บัดนี้ ในวันนี้ แม้หม่อมฉันก็จักบวช หม่อมฉันไม่อาจจะอยู่ห่างพระองค์ได้.

น หิ สกฺกา ปพฺพชิตุํ นคเร

น หิ ปจฺจติ ชนปเท จ ฯ

เธอจะบวชไม่ได้เป็นอันขาด เพราะว่าใครๆ ในพระนครแลคามนิคมชนบทก็พากันไม่หุงต้ม.

สุตโสเม ปพฺพชิเต

กถนฺนุทานิ กริสฺสาม ฯ

เมื่อพระเจ้าสุตโสมทรงผนวชเสียแล้ว บัดนี้ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายจักทำอย่างไรเล่า พระเจ้าข้า?

อุปนิยฺยติทํ มญฺเญ

ปริตฺตํ อุทกํว ปงฺกวารมฺหิ ๑

เอวํ สุปริตฺตเก ชีวิเต

น จ ปมชฺชิตุํ กาโล ฯ

อุปนิยฺยติทํ มญฺเญ

ปริตฺตํ อุทกํว ปงฺกวารมฺหิ ๒

เอวํ สุปริตฺตเก ชีวิเต

อถ พาลา ๓ ปมชฺชนฺติ ฯ

เต วฑฺฒยนฺติ นิรยํ

ติรจฺฉานโยนิญฺจ ปิตฺติวิสยญฺจ ๔

ตณฺหาพนฺธนพนฺธา

วฑฺเฒนฺติ อสุรกายํ ฯ

เราเข้าใจว่า ชีวิตนี้ถูกชรานำเข้าไป เป็นของน้อย ดุจน้ำในโคลนฉะนั้นเมื่อชีวิตเป็นของน้อยเหลือเกินอย่างนี้ เวลานี้ไม่ใช่เวลาที่จะประมาทเลย.

เราเข้าใจว่าชีวิตนี้ถูกชรานำเข้าไป เป็นของน้อย ดุจน้ำในโคลนฉะนั้นเมื่อชีวิตเป็นของน้อยเหลือเกินอย่างนี้ แต่พวกคนพาลย่อมพากันประมาท. คนพาลเหล่านั้นอันเครื่องผูกคือตัณหาผูกไว้แล้ว ย่อมยังนรกกำเนิดสัตว์เดียรฉาน เปรตวิสัย และอสุรกายให้เจริญ.

อูหญฺญเต รชคฺคํ อวิทูเร

ปุปฺผกมฺหิ ๕ จ ปาสาเท

มญฺเญ โน เกสา ฉินฺนา

ยสสฺสิโน ธมฺมราชสฺส ฯ

๑-๒ ม. จงฺกวาลมุหิ ฯ ๓ ม. อนฺธพาลา ฯ ๔ ม. เปตฺติวิสยํ ฯ ๕ ม. ปุพฺพกมฺหิ ฯ

กลุ่มธุลีตั้งขึ้นไม่ไกลปุปผกปราสาท ชะรอยพระธรรมราชา ผู้เรืองยศของพวกเราจะทรงตัดพระเกศาแล้ว.

อยมสฺส ปาสาโท

โสวณฺณปุปฺผมาลฺยวีติกิณฺโณ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อยมสฺส ปาสาโท

โสวณฺณปุปฺผมาลฺยวีติกิณฺโณ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อิทมสฺส กูฏาคารํ

โสวณฺณปุปฺผมาลฺยวีติกิณฺณํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อิทมสฺส กูฏาคารํ

โสวณฺณปุปฺผมาลฺยวีติกิณฺณํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อยมสฺส อโสกวนิกา

สุปุปฺผิตา สพฺพกาลิกา รมฺมา

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อยมสฺส อโสกวนิกา

สุปุปฺผิตา สพฺพกาลิกา รมฺมา

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อิทมสฺส อุยฺยานํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อิทมสฺส อุยฺยานํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อิทมสฺส กณิการวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อิทมสฺส กณิการวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อิทมสฺส ปาฏลิวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อิทมสฺส ปาฏลิวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

อิทมสฺส อมฺพวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อิทมสฺส อมฺพวนํ

สุปุปฺผิตํ สพฺพกาลิกํ รมฺมํ

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ่

อยมสฺส โปกฺขรณี

สญฺฉนฺนา อณฺฑเชหิ วีติกิณฺณา

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ อิตฺถาคาเรหิ ฯ

อยมสฺส โปกฺขรณี

สญฺฉนฺนา อณฺฑเชหิ วีติกิณฺณา

ยหิมนุวิจริ ราชา

ปริกิณฺโณ ญาติสงฺเฆน ฯ

พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จไปเที่ยวยังปราสาทใดนี่คือปราสาทของพระองค์ เกลื่อนกล่นไปด้วยสุวรรณบุบผามาลัย พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังปราสาทใด.

นี่คือปราสาทของพระองค์ เกลื่อนกล่นไปด้วยสุวรรณบุบผามาลัยพระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังกูฏาคารใด.

นี่คือกูฏาคารของพระองค์ เกลื่อนกล่นไปด้วยสุวรรณบุบผามาลัย พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังกูฏาคารใด.

นี่คือกูฏาคารของพระองค์ เกลื่อนกล่นไปด้วยสุวรรณบุบผามาลัย พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังสวนอโศกวันใด. นี่คือสวนอโศกวันของพระองค์ มีดอกไม้บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังสวนอโศกวันใด. นี่คือสวนอโศกวันของพระองค์ มีดอกไม้บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังพระราชอุทยานใด. นี่คือพระราชอุทยานของพระองค์ มีดอกไม้บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวงพระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปในพระอุทยานใด. นี่คือพระราชอุทยานของพระองค์

มีดอกไม้บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังสวนกรรณิการ์ใด. นี่คือ สวนกรรณิการ์ของพระองค์ มีดอกไม้บานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังสวนกรรณิการ์ใด. นี่คือสวนกรรณิการ์ของพระองค์ มีดอกบานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวงพระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังสวนปาฏลิวันใด. นี่คือ สวนปาฏลิวันของพระองค์ มีดอกบานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติเสด็จเที่ยวไปยังสวนปาฏลิวันใด. นี่คือ สวนปาฏลิวันของพระองค์

มีดอกบานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังสวนอัมพวันใด. นี่คือสวนอัมพวันของพระองค์ มีดอกบานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวงพระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังสวนอัมพวันใด. นี่คือสวนอัมพวันของพระองค์ มีดอกบานสะพรั่ง น่ารื่นรมย์ตลอดกาลทั้งปวง พระราชาห้อมล้อมด้วยพระสนมนางใน เสด็จเที่ยวไปยังสระโบกขรณีใด. นี่คือ สระโบกขรณีของพระองค์ ดาดาษไปด้วยบุบผาชาตินานาชนิด เกลื่อนกล่นไปด้วยฝูงวิหค พระราชาทรงห้อมล้อมด้วยหมู่พระประยูรญาติ เสด็จเที่ยวไปยังสระโบกขรณีใด.

นี่คือ สระโบกขรณีของพระองค์ ดาดาษไปด้วยบุบผาชาตินานาชนิดเกลื่อนกล่นไปด้วยฝูงวิหค.

ราชา โข ๑ ปพฺพชิโต สุตโสโม

รชฺชํ อิมํ ปหนฺตฺวาน

กาสายวตฺถวสโน

นาโคว เอกโก ๒ จรติ ฯ

พระเจ้าสุตโสมทรงสละราชสมบัตินี้แล้ว เสด็จออกผนวช ทรงผ้ากาสาวพัสตร เที่ยวไปพระองค์เดียว เหมือนช้างเชือกตัวประเสริฐฉะนั้น.

มาสฺสุ ปุพฺเพ รติกีฬิตานิ

หสิตานิ อนุสฺสริตฺถ ๓

มา โว กามา หนึสุ

สุรมฺมญฺหิ ๔ สุทสฺสนํ นครํ

เมตฺตจิตฺตญฺจ ภาเวถ

อปฺปมาณํ ทิวา จ รตฺโต จ

อถ คจฺฉิตฺถ ๕ เทวปุรํ

อาวาสํ ปุญฺญกมฺมินนฺติ ๖ ฯ

จุลฺลสุตโสมชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

สุวปณฺฑิตชมฺพุก กุณฺฑลิโน

วรกญฺญมลมฺพุสชาตกํ จ

ปวรุตฺตมสงฺขสิรีวฺหยโก

สุตโสมอรินฺทมราชวโร ฯ

จตฺตาลีสนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

_________

๑ ม. ราชา โว โข ฯ ๒ สี. เอกโกว ฯ ๓ ยุ. อนุสฺสริตฺโถ ฯ ๔ ม. รมฺมํ หิ ฯ

๕ ม. อคจฺฉิตฺถ ฯ ๖ ยุ. ปุญฺญกมฺมานนฺติ ฯ

ท่านทั้งหลายอย่าระลึกถึงความยินดี การเล่นและการร่าเริงในครั้งก่อนเลย กามทั้งหลายอย่าทำลายท่านทั้งหลายได้เลย จริงอยู่ สุทัสสนนครน่ารื่นรมย์ยิ่งนัก ท่านทั้งหลายจงเจริญ เมตตาจิตหาประมาณมิได้ทั้งกลางวันกลางคืนเถิด เมื่อเป็นเช่นนี้ ท่านทั้งหลายจะได้ไปสู่เทพบุรีอันเป็นที่อยู่ของท่านมีบุญกรรม.

จบ จุลลสุตโสมชาดกที่ ๕.

______________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เตสกุณชาดก ๒. สรภังคชาดก

๓. อลัมพุสาชาดก ๔. สังขปาลชาดก

๕. จุลลสุตโสมชาดก.

จบ จัตตาฬีสนิบาตชาดก.

_______________