๑๐. ปฏาจาราเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ

ตทาหํ หํสวติยํ ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหุ

นานารตนปชฺโชเต มหาสุขสมปฺปิตา ฯ

อุเปตฺวา ตํ มหาวีรํ อสฺโสสึ ธมฺมเทสนํ

ตโต ชาตปฺปสาทาหํ อุเปสึ สรณํ ชินํ ฯ

ตโต วินยธารีนํ อคฺคํ วณฺเณสิ นายโก

ภิกฺขุนึ ลชฺชินึ ตาทึ กปฺปากปฺปวิสารทํ ฯ

ตทา มุทิตจิตฺตาหํ ตํ ฐานํ อภิกงฺขยึ

นิมนฺเตตฺวา ทสพลํ สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

โภชยิตฺวาน สตฺตาหํ ททิตฺวา ๑ ปตฺตจีวรํ

นิปจฺจ สิรสา ปาเท อิมํ วจนมพฺรวึ ฯ

ยา ตยา วณฺณิตา ธีร อิโต อฏฺฐมเก มุนิ ๒

ตาทิสาหํ ภวิสฺสามิ ยทิ สิชฺฌติ นายก ฯ

ตทา อโวจ มํ สตฺถา ภทฺเท มา ภายิ อสฺสุํ

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน ลจฺฉเสตํ มโนรถํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว(

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา

ปฏาจาราติ นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวิกา ฯ

ตทาหํ มุทิตา หุตฺวา ยาวชีวํ ตทา ชินํ

เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ สสงฺฆํ โลกนายกํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ

อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส

กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ

อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส ตทา อาสิ นริสฺสโร

กาสิราชา กิกี นาม พาราณสิปุรุตฺตเม ฯ

ตสฺสาสึ ตติยา ธีตา ภิกฺขุนี อิติ วิสฺสุตา

ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ ฯ

อนุชานิ น โน ตาโต อคาเรว ตทา มยํ

วีสํ วสฺสสหสฺสานิ วิจริมฺห อตนฺทิตา ฯ

โกมาริพฺรหฺมจริยํ ราชกญฺญา สุเขฏฺฐิตา ๑

พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา มุทิตา สตฺต ธีตโร ฯ

สมณี สมณคุตฺตา จ ภิกฺขุนี ภิกฺขุทาสิกา

ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ สตฺตมี สงฺฆทาสิกา ฯ

อหํ อุปฺปลวณฺณา จ เขมา ภทฺทา จ ภิกฺขุนี

กิสาโคตมี ธมฺมทินฺนา วิสาขา โหติ สตฺตมี ฯ

เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ๒ ฯ

ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ ชาตา เสฏฺฐิกุเล อหํ

สาวตฺถิยํ ปุรวเร อิทฺเธ ผีเต มหทฺธเน ฯ

ยทา จ โยพฺพนูเปตา วิตกฺกวสคา อหํ

นรญฺชานปทํ ๓ ทิสฺวา เตน สทฺธึ อคญฺฉหํ ฯ

เอกปุตฺตปฺปสุตาหํ ทุติโย กุจฺฉิยา มม

ตทาหํ มาตาปิตโร อิกฺขามีติ ๔ สุนิจฺฉิตา ฯ

นาโรเจสึ ปตึ มยฺหํ ตทา ตมฺหิ ปวาสิเต

เอกิกา นิคฺคตา เคหา คนฺตุํ สาวตฺถิมุตฺตมํ ฯ

ตโต เม สามิ อาคนฺตฺวา สมฺภาเวสิ ปเถ มมํ

ตทา เม กมฺมชา วาตา อุปฺปนฺนา อติทารุณา ฯ

อุทิโตว ๑ มหาเมโฆ ปสูติสมเย มม

ทพฺพตฺถาย ตทา คนฺตฺวา สามิ สปฺเปน มาริโต ฯ

ตทา วิชาตทุกฺเขน อนาถา กปณา อหํ

กุนฺนทึ ปูริตํ ทิสฺวา คจฺฉนฺตี สกุลาลยํ ๒ ฯ

พาลํ อาทาย โอตรึ ๓ ปารกูเล จ เอกิกา ๔

ปาเยตฺวา ๕ พาลกํ ปุตฺตํ อิตรํ ตารณายหํ ฯ

นิวตฺตา อุกฺกุโส หาสิ ตรุณํ วิลปนฺตกํ

อิตรญฺจ วหิ โสโต สาหํ โสกสมปฺปิตา ฯ

สาวตฺถินครํ คนฺตฺวา อสฺโสสึ สชเน มเต

ตทา อโวจ ๖ โสกฏฺฏา มหาโสกสมปฺปิตา ฯ

อุโภ ปุตฺตา กาลกตา วเน มยฺหํ ปติ มโต

มาตา ปิตา จ ภาตา จ เอกจิตมฺหิ ฑยฺหเร ฯ

ตทา กิสา จ ปณฺฑุ จ อนาถา ทินมานสา

อิโต ตโต คจฺฉนฺตีหํ ๗ อทฺทสํ นรสารถึ ฯ

ตโต อโวจ มํ สตฺถา ปุตฺเต มา โสจิ อสฺสุํ

อตฺตานํ เต คเวสสฺสุ กึ นิรตฺถํ วิหญฺญสิ ฯ

น สนฺติ ปุตฺตา ตาณาย น ญาติ นปิ พนฺธวา

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส นตฺถิ ญาตีสุ ตาณตา ฯ

ตํ สุตฺวา มุนิโน วากฺยํ ปฐมํ ผลมชฺฌคํ

ปพฺพชิตฺวาน น จิรํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา

ปรจิตฺตานิ ชานามิ สตฺถุ สาสนการิกา ฯ

ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา ฯ

ตโตหํ วินยํ สพฺพํ สนฺติเก สพฺพทสฺสิโน

อุคฺคหึ สพฺพวิตฺถารํ พฺยาหรึ จ ยถาตถํ ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

อคฺคํ ๑ วินยธารีนํ ปฏาจาราว ๒ เอกิกา ฯ

ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ

โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ

ยสฺส อตฺถาย ปพฺพชิตา อคารสฺมา อนคาริยํ

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโย ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ ปฏาจารา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปฏาจาราเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

เอกุโปสถิกา เจว สลฬา จาถ โมทกา

เอกาสนา ปญฺจทีปา นฬมาลี จ โคตมี ฯ

เขมา อุปฺปลวณฺณา จ ปฏาจารา จ ภิกฺขุนี

คาถาสตานิ ปญฺเจว ๑ นว จาปิ ตทุตฺตริ ฯ

เอกุโปสถวคฺโค ทุติโย ฯ

_______________

๑ ม. ททิตฺวาว ติจีวรํ ฯ ยุ. ททิตฺวา จ ติจีวรํ ฯ ๒ ยุ. ทิเน ฯ

๑ ม. สพฺพตฺถ สุเขธิตา ฯ ๒ ม. สพฺพตฺถ อคจฺฉหํ ฯ ยุ. อคมฺหเส ฯ

๓ ม. นรญฺชารปตึ ฯ ๔ ม. ยุ. โอกฺกามีติ ฯ

๑ ม. ยุ. อุทิโต จ ฯ ๒ ยุ. สกุณาลยํ ฯ ๓ ม. ยุ. อตรึ ฯ ๔ ม. เอกกํ ฯ ยุ. เอกโก ฯ

๕ โป. ม. ยุ. สาเยตฺวา ฯ ๖ ยุ. อโวจํ ฯ ๗ ม. ยุ. ภมนฺตีหํ ฯ

๑ ม. อคฺคา ฯ ๒ โป. ยุ. จ ฯ

๑ โป. ยุ. ... จตฺตาริ นวุตึ สตฺตเมว จ ฯ

ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้นายกของโลกพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้วครั้งนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐี อันมีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่างๆ ในเมืองหงสวดี เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความสุขเป็นอันมาก ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นแล้วได้ฟังพระธรรมเทศนา มีความเลื่อมใสอันเกิดในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงสรรเสริญภิกษุณีองค์หนึ่ง ผู้มีความละอายคงที่คล่องแคล่วในกิจที่ควรและกิจที่ไม่ควร ว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายฝ่ายทรงวินัย ดิฉันมีจิตยินดีปรารถนาตำแหน่งนั้น จึงนิมนต์พระทศพลผู้เป็นนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ให้เสวยและฉันตลอดสัปดาห์หนึ่ง ถวายบาตรและจีวรแล้วซบศีรษะลงแทบพระบาทแล้วได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระธีรมุนีผู้นายกของโลก ภิกษุณีองค์ใดพระองค์ทรงสรรเสริญในตำแหน่งอันประเสริฐกว่าภิกษุณีสงฆ์นี้ ถ้าตำแหน่งนั้นมะสำเร็จแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันจักเป็นเช่นภิกษุณีองค์นั้น ครั้งนั้น พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า นางผู้เจริญ อย่างกลัวเลย จงเบาใจเถิด ท่านจักได้ตำแหน่งนั้นตามใจปรารถนาในอนาคตกาล ในกัปที่หนึ่งแสนแต่กัปนี้

พระศาสดาพระนามว่าโคดมมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านผู้เจริญนี้ จักได้เป็นภิกษุณีธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้นเป็นโอรสอันธรรมนิรมิต เป็นสาวิกาของพระศาสดา มีนามว่าปฏาจารา ครั้งนั้น ดิฉันยินดีมีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกกับพระสงฆ์จนตลอดชีวิต ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสป ผู้เป็นพงศ์พันธุ์ แห่งพราหมณ์ มีบริวารยศมากประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกีผู้เป็นใหญ่กว่านรชน ในพระนครพาราณสีอันอุดมทรงเป็นอุปัฏฐากของพระศาสดาผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเป็นพระธิดาคนที่สามของท้าวเธอมีนามปรากฏว่าภิกษุณี ได้ฟังธรรมของพระพิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชา ... ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ในภพหลัง บัดนี้ ดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีที่มั่งคั่งเจริญ มีทรัพย์มากในพระนครสาวัตถี เมื่อใด ดิฉันเจริญวัยเป็นสาวตกอยู่ในอำนาจวิตก พบบุรุษชาวชนบทผู้หนึ่งแล้วได้ไปกับเขา ดิฉันคลอดบุตรคนหนึ่ง มีท้องบุตรคนที่สอง เมื่อนั้นดิฉันปรารถนาว่า จะไปเยี่ยมมารดาบิดา

ครั้งนั้น ดิฉันมิได้บอกสามีเมื่อสามีของดิฉันเข้าไปป่า ดิฉันคนเดียวออกจากเรือน จะไปยังพระนครสาวัตถีอันอุดม ภายหลังสามีของดิฉันมาตามทันที่หนทางเวลานั้น ลมกรรมชวาตอันทำให้เจ็บปวดเหลือทนเกิดขึ้นแก่ดิฉันทั้งมหาเมฆก็เกิดขึ้นในเวลาที่ดิฉันจะคลอด สามีไปหาที่กำบังก็ถูกงูกัดตาย เวลานั้นดิฉันมีทุกข์ที่จะคลอด หมดที่พึ่ง เป็นคนกำพร้าเดินไปเห็นแม่น้ำน้อยแห่งหนึ่ง ซึ่งมีน้ำเต็มเป็นที่อยู่แห่งสัตว์น้ำอุ้มบุตรน้อยข้ามไป ที่ฝั่งข้างโน้นคนเดียว ให้บุตรน้อยดื่มนมแล้วประสงค์จะให้บุตรคนใหญ่ข้าม จึงกลับมา เหยี่ยวตัวหนึ่ง เฉี่ยวบุตรน้อยที่ร้องจ้าไปเสียแล้ว บุตรคนใหญ่ก็ถูกกระแสน้ำพัดไปดิฉันนั้นมากไปด้วยความโศกเดินไปยังพระนครสาวัตถี

ได้ยินข่าวว่ามารดาบิดาและพี่ชายของตนตายเสียแล้ว เวลานั้น ดิฉันแน่นไปด้วยความโศกเปี่ยมไปด้วยความโศกมาก ได้กล่าวว่า บุตรสองคนตายเสียแล้ว สามีของเราก็ตายเสียในป่า มารดาบิดาและพี่ชายของเรา ก็ถูกเผาที่เชิงตะกอนเดียวกัน ครั้งนั้น ดิฉันทั้งซูบผอมทั้งผิวเหลือง ไม่มีที่พึ่ง ตรอมใจทุกวัน เมื่อเดินไปข้างนี้ข้างนั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาค ผู้เป็นสารถีฝึกนรชน ขณะนั้น

พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า ท่านอย่าโศรกเศร้าถึงบุตรเลยจงเบาใจเถิด จงแสวงหาตนของท่านเถิดเดือดร้อนไปไม่มีประโยชน์อะไรเลย บุตรธิดา ญาติและพวกพ้องไม่ป้องกันคนผู้ถึงที่ตายได้เลย ความป้องกันไม่มีในญาติทั้งหลาย ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้ว ได้บรรลุถึงปฐมผล บวชแล้วไม่นานก็ได้บรรลุอรหัตผล เป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์และทิพโสตธาตุ รู้ปรจิตตวิชา เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้ารู้ปุพพนิวาสญาณชำระทิพยจักษุให้บริสุทธิ์ ทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว เป็นผู้บริสุทธิ์หมดมลทินด้วยดี ในกาลนั้น ดิฉันศึกษาพระวินัยทั้งปวงในสำนักพระบรมศาสดา ผู้ทรงเห็นธรรมทั้งปวงและกล่าวพระวินัยทั้งมวลกว้างขวางได้ตามจริงพระพิชิตมารทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่าปฏาจาราภิกษุณีผู้เดียวเลิศกว่าพวกภิกษุณีฝ่ายที่ทรงพระวินัย ...

ทราบว่า ท่านพระปฏาจาราภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปฏาจาราเถริยาปทาน.

๑. เอกุโปสถิกาเถริยาปทาน ๒. สลฬปุพพิกาเถริยาปทาน ๓. โมทกทายิกาเถริยาปทาน๔. เอกาสนทายิกาเถริยาปทาน ๕. ปัญจะทีปทายิกาเถริยาปทาน ๖. นฬมาลิกาเถริยาปทาน๗. มหาปชาบดีโคตมีเถริยาปทาน ๘. เขมาเถริยาปทาน ๙. อุบลวรรณเถริยาปทาน๑๐. ปฏาจาราเถริยาปทาน ในวรรคนี้บัณฑิคำนวณคาถาได้ ๕๐๙ คาถา.

จบเอกุโปสถวรรคที่ ๒.