สุธาวรรค

ปูชารเห ปูชยโต พุทฺเธ ยทิจ ๑ สาวเก

ปปญฺจสมติกฺกนฺเต ติณฺณโสกปริทฺทเว ฯ

เต ตาทิเส ปูชยโต นิพฺพุเต อกุโตภเย

น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ อิเมตฺตมปิ เกนจิ ฯ

จตุนฺนมฺปิ จ ทีปานํ อิสฺสรํ โยธ การเย

เอติสฺสา ๒ ปูชนาเยตํ กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ ฯ

สิทฺธตฺถสฺส นรคฺคสฺส เจติเย อิฏฺฐกนฺตเร ๑

สุธาปิณฺโฑ มยา ทินฺโน วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปฏิสงฺขารสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต ตึสติกปฺปมฺหิ ปฏิสงฺขารสวฺหยา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา เตรส จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุธาปิณฺฑิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุธาปิณฺฑิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ยทิว ฯ ๒ ม. ยุ. เอกิสฺสา ฯ

ใครๆ ไม่อาจจะนับบุญของบุคคลผู้บูชา พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้าหรือพระสาวก ผู้สมควรบูชา ผู้ล่วงธรรมเครื่องให้เนิ่นช้า ผู้ข้ามความโศกและความร่ำไรแล้ว ว่าบุญนี้มีประมาณเท่านี้ได้ ใครๆ ไม่อาจจะนับบุญของบุคคลผู้บูชาปูชารหบุคคลเหล่านั้น เช่นนั้น ผู้ดับแล้ว ไม่มีภัย แต่ที่ไหนๆ ว่าบุญนี้มีประมาณเท่านี้ได้ การที่บุคคลในโลกนี้ พึงให้ทำความเป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔ นี้ ไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งการบูชานี้ เรามีใจผ่องใสได้ใส่ก้อนปูนขาวในระหว่างแผ่นอิฐ ที่พระเจดีย์ แห่งพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้เลิศกว่านระ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการปฏิสังขรณ์ ในกัลปที่ ๓๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๓ พระองค์ทรงพระนามว่าปฏิสังขาระ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสุธาปิณฑิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุธาปิณฑิยเถราปทาน.

ติสฺสสฺส โลกนาถสฺส สุทฺธปีฐํ อทาสหํ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน ฯ

อฏฺฐตึเส ๓ อิโต กปฺเป ราชา อาสึ มหารุจิ

โภโค จ วิปุโล อาสิ สยนญฺจ อนปฺปกํ ฯ

ปีฐํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน วิปฺปสนฺเนน เจตสา

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปีฐํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปีฐทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อฏฺฐตึเส อิโต กปฺเป ตโย เต จกฺกวตฺติโน

รุจิ อุปรุจิ เจว มหารุจิ ตติยโก ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุปีฐิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุปีฐิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ผลิตนฺตเร ฯ ๒ ม. ยุ. สุจินฺติกตฺเถราปทานํ ฯ ๓ ม. อฏฺฐารเส ฯ

เรายินดีมีจิตโสมนัส ได้ถวายตั่งอันสวยงามแด่พระพุทธเจ้า พระนามว่าติสสะ ผู้เป็นนาถะของโลก เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ในกัลปที่ ๓๘ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระราชาพระนามว่ามหารุจิ โภคสมบัติอันไพบูลย์ และที่นอนมิใช่น้อย ได้มีแล้วแก่เรา เรามีใจผ่องใสได้ถวายตั่งแก่พระพุทธเจ้าแล้ว ย่อมเสวยกรรมของตน ที่ตนได้ทำไว้ดีแล้วในกาลก่อน ในกัลปที่๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายตั่งใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่ง ในกัลปที่ ๓๘ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ พระองค์ องค์ที่ ๑ พระนามว่ารุจิ องค์ที่ ๒ พระนามว่าอุปรุจิ องค์ที่ ๓ พระนามว่ามหารุจิ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสุปีฐิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุปีฐิยเถราปทาน.

ติสฺสสฺสาหํ ภควโต อุปฑฺฒทุสฺสมทาสหํ

ปรมการุญฺญปตฺโตมฺหิ ๑ ทุคฺคเตน ๒ สมปฺปิโต ฯ

อุปฑฺฒทุสฺสํ ทตฺวาน กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ

อวเสเสสุ กปฺเปสุ กุสลญฺจกริมหํ ๓ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทุสฺสมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ทุสฺสทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

เอกปญฺญาสกปฺปมฺหิ ๔ ราชาโน จกฺกวตฺติโน

สมนฺตาโอทนา ๕ นาม ขตฺติยาสุํ ๖ ชนาธิปา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อฑฺฒเจลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อฑฺฒเจลกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ปรมกาปญฺญปตฺโตมฺหิ ฯ ๒ โป. ยุ. ทุคฺคนฺเธน ฯ ๓ ม. กุสลํ การิตํ มยา ฯ

ยุ. กุสลํ ตีริตํ มยา ฯ ๔ ม. เอกูนปญฺญาสกปฺปมฺหิ ฯ ๕ ม. สมนฺตจฺฉทนา นาม ฯ

๖ ม. พาตฺตึสาสุํ ฯ

เราเป็นคนเข็ญใจ สมควรได้รับความการุญอย่างยิ่ง ได้ถวายผ้าครึ่งท่อนแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าติสสะ ครั้นถวายผ้าครึ่งท่อนแล้ว บันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอดกัลปหนึ่ง และในกัลปทั้งหลายที่เหลือ เราได้ทำกุศล ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผ้าใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผ้า ในกัลปที่ ๕๑ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิหลายพระองค์ พระนามว่าสมันตาโอทนะ เป็นกษัตริย์จอมชน คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้ชัดแจ้งแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัฑฒเจลกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อัฑฒเจลกเถราปทาน.

กมฺมาโรหํ ปุเร อาสึ พนฺธุมายํ ปุรุตฺตเม

สูจิทานํ มยา ทินฺนํ วิปสฺสิสฺส มเหสิโน ฯ

วชิรคฺคสมญฺญาณํ โหติ กมฺเมน ตาทิสํ

วิราโคมฺหิ วิมุตฺโตมฺหิ ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ ฯ

อตีตา ๑ จ ภวา สพฺเพ วตฺตมานา จ อนาคตา

ญาเณน วิจินึ สพฺพํ สูจิทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป สตฺตาสุํ วชิราสมา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเมว

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สูจิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สูจิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อตีเต จ ภเว สพฺเพ วตฺตมาเน จ อนาคเต ฯ

เมื่อก่อน เราเป็นช่างทองอยู่ในพระนครพันธุมะ อันประเสริฐสุด เราได้ถวายเข็มแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ญาณของเราเสมอด้วยแก้ววิเชียรอันเลิศ เป็นเช่นนั้นเพราะกรรม เราเป็นผู้ปราศจากราคะ พ้นวิเศษแล้ว บรรลุถึงธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ ภพทั้งปวงทั้งที่เป็นอดีต อนาคตและปัจจุบัน เราค้นคว้า (พิจารณา) ได้ด้วยญาณ นี้เป็นผลแห่งการถวายเข็มในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ ทรงพระนามว่า วชิราสมะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสูจิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สูจิทายกเถราปทาน.

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต คนฺธถูปํ อกาสหํ

สุมเนหิ ปฏิจฺฉนฺนํ พุทฺธานุจฺฉวิกํ อหํ ฯ

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ พุทฺธํ โลกคฺคนายกํ

อินฺทีวรํว ชลิตํ อาทิตฺตํว หุตาสนํ

พฺยคฺฆุสภํว ปวรํ อภิชาตํว เกสรึ

นิสินฺนํ สมณานคฺคํ ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ ฯ

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข

จตุนวุเต อิโต กปฺเป คนฺธมาลํ ยโต อทํ ฯ

พุทฺเธ กตสฺส การสฺส ผเลนาหํ วิเสสโต

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

จตฺตาฬีสมฺหิ เอกูเน กปฺเป อาสึสุ โสฬส

เทวคนฺธสนามา เต ราชาโน จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺธมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

คนฺธมาลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้ทำสถูปไม้หอมคลุม (ปิด) ด้วยดอกมะลิ อันสมควรแก่พระพุทธเจ้าถวายแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ได้ถวายบังคมพระพุทธเจ้าอัครนายกของโลก เช่นกับทองคำมีค่า ผู้รุ่งเรืองดังนิลอุบล แผดแสงดังพระอาทิตย์ ผู้องอาจดังพระยาเสือโคร่ง ผู้ประเสริฐ มีชาติยิ่งเหมือนไกรสร ผู้เลิศกว่าสมณะทั้งหลาย ประทับนั่งแวดล้อมด้วยภิกษุสงฆ์ เราถวายบังคมพระบาทของพระศาสดาแล้ว บ่ายหน้าทางทิศอุดรหลีกไป ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายของหอมและดอกไม้ ด้วยผลแห่งสักการะที่ทำแล้วในพระพุทธเจ้าโดยพิเศษนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๓๙ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ พระเจ้าจักรพรรดิเหล่านั้น มีพระนามเหมือนกันว่าเทวคันธะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระคันธมาลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ คันธมาลิยเถราปทาน.

มิคลุทฺโธ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน พฺรหา ๑

ปาฏลึ หริตํ ทิสฺวา ตีณิ ปุปฺผานิ โอกิรึ ฯ

สุกฺขปณฺณานิ ๒ คณฺหิตฺวา พหิ ฉฑฺเฑสหํ ตทา

อนฺโตสุทฺธํ พหิสุทฺธํ วิมุตฺตํ ๓ จ อนาสวํ ฯ

สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ วิปสฺสึ โลกนายกํ

ปาฏลึ อภิวาเทตฺวา ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ โพธึ อภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โพธิปูชายิทํ ผลํ ฯ

สมนฺตปาสาทิกา นาม เตรสาสึสุ ราชิโน

อิโต ตึสติกปฺปมฺหิ ๔ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อหํ ฯ ๒ ม. ปติตปตฺตานิ ฯ ยุ. สตฺตปตฺตานิ ฯ ๓ ม. ยุ. สุวิมุตฺตํ ฯ

๔ ม. ยุ. เตตฺตึสกปฺปมฺหิ ฯ

เมื่อก่อน เราเป็นพรานเนื้ออยู่ในป่าชัฏใหญ่ เราเห็นไม้แคฝอยอันเขียวสดอันเป็นไม้โพธิ์ ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี จึงบูชาด้วยดอกไม้๓ ดอก เวลานั้น เราเก็บใบแคฝอยที่แห้งๆ ไปทิ้งในภายนอก เรากราบไหว้ไม้แคฝอย ดังถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี นายกของโลก ผู้บริสุทธิ์ทั้งภายในภายนอก ผู้พ้นวิเศษแล้วไม่มีอาสวะ เฉพาะพระพักตร์ แล้วทำกาละ ณ ที่นั้นเอง ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาไม้โพธิ์ใด ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาไม้โพธิพฤกษ์ ในกัลปที่ ๓๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๓ พระองค์ทรงพระนามว่าสมันตปาสาทิกะ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติปุปผิยเถราปทาน.

วิวเน ๑ กานเน ทิสฺวา อปฺปสทฺเท นิรากุเล

สิทฺธตฺถํ อิสินํ เสฏฺฐํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ ฯ

นิพฺพุติตํ ๒ มหานาคํ นิสภาชานิยํ ยถา

โอสธีว ๓ วิโรจนฺตํ เทวสงฺฆนมสฺสิตํ ฯ

วิตฺติ เม ปาหุนา ตาว ญาณํ อุปฺปชฺชิ ตาวเท

วุฏฺฐิตสฺส สมาธิมฺหา มธธ ทตฺวาน สตฺถุโน ฯ

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต วิปปสนฺเนน เจตสา

วนฺทิตฺวา สิรสา ๔ ปาเท ปกฺกามึ ปาจินามุโข ฯ

จตุตฺตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ ราชา อาสึ สุทสฺสโน

มธุภึเสหิ สวติ โภชนมฺหิ จ ตาวเท

มธุวสฺสํ ปวสฺสิตฺถ ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ มธธ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ มธุทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุตฺตึเส อิโต กปฺเป จตฺตาโร เต สุทสฺสนา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม ฯ

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มธุปิณฺฑิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มธุปิณฺฑิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐมํ เสนาสนทายกตฺเถราปทานํ (๙๘)

๑ โป. วิวิเต ฯ ม. วิปิเน ฯ ๒ ม. ยุ. นิพฺพุตตฺตํ ฯ ๓ ม. ยุ. โอสธึว ฯ

๔ ม. ยุ. สตฺถุโน ฯ

ความยินดีเป็นอันมากได้มีแก่เรา เพราะได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ประเสริฐกว่าบรรดาฤาษี ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ผู้ดับแล้วเป็นมหานาค ผู้องอาจดังม้าอาชาไนย ผู้รุ่งโรจน์เหมือนดาวประกายพฤกษ์อันหมู่เทวดานมัสการอยู่ ในป่าชัฏสงัดเสียงไม่อากูล ญาณเกิดขึ้นแล้วในขณะนั้น เราได้ถวายน้ำผึ้งแด่พระศาสดาผู้เสด็จออกจากสมาธิ เรามีใจผ่องใสถวายบังคมพระบาทของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ด้วยเศียรเกล้า แล้วบ่ายหน้ากลับไปทางทิศประจิม ในกัลปที่ ๓๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระราชาพระนามว่าสุทัสสนะ ในกาลนั้น น้ำผึ้งออกจากรากไม้ไหลลงในโภชนาหารของเรา ฝนน้ำผึ้งตกลง นี้เป็นผลแห่งบุรพกรรมในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายน้ำผึ้งใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายน้ำผึ้ง ในกัลปที่ ๓๔ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ มีพระนามว่าสุทัสสนะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมธุปิณฑิกเถระได้กล่าวพระคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มธุปิณฑิกเถราปทาน.

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต อทาสึ ปณฺณสนฺถรํ

สมนฺตา อุปการญฺจ กุสุมํ โอกิรึ อหํ ฯ

ปาสาเท ๑ จ คุหํ รมฺมํ อนุโภมิ มหารหํ

มหคฺฆานิ จ ปุปฺผานิ สยเนภิวสฺสนฺติ ๒ เม ฯ

สยเนหํ ตุวฏฺฏามิ วิจิตฺเต ปุปฺผสนฺถเต

ปุปฺผวุฏฺฐิ จ สยเน อภิวสฺสติ ตาวเท ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป อทาสึ ปณฺณสนฺถรํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ ฯ

ฐิตาสนฺถารกา ๓ นาม สตฺเตเต จกฺกวตฺติโน

อิโต เต ปญฺจเม กปฺเป อุปฺปชฺชึสุ ชนาธิปา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เสนาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เสนาสนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ปาสาเทวํ คุณํ รมฺมํ ฯ ๒ ม. ยุ. สยเนภิสวนฺเต เม ฯ ๓ ม. ติณสนฺถรกา นาม ฯ

เราได้ถวายเครื่องลาดใบไม้ แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ และได้เอาเครื่องอุปการะและดอกโกสุมโปรยลงโดยรอบ เราได้เสวยถ้ำ (ห้อง)อันรื่นรมย์ควรค่ามากในปราสาท ดอกไม้มีค่ามากได้ตกลงบนที่นอนของเรา เราย่อมนอนบนที่นอนอันวิจิตรลาดด้วยดอกไม้ และฝนดอกไม้ตกลงบนที่นอนของเราในกาลนั้น ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายเครื่องลาดใบไม้ใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายเครื่องลาด พระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ พระนามว่าฐิตาสันถารกะเป็นจอมแห่งชน อุบัติแล้วในกัลปที่ ๕ แต่กัลปนี้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเสนาสนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เสนาสนทายกเถราปทาน.

วิปสฺสิสฺส ภควโต มหาปุคฺคคโณ ๑ อหุ

เวยฺยาวจฺจกโร อาสึ สพฺพกิจฺเจสุ พฺยาวโฏ ๒ ฯ

เทยฺยธมฺโม จ เม นตฺถิ สุคตสฺส มเหสิโน

อวนฺทึ สตฺถุโน ปาเท วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป เวยฺยาวจฺจํ อกาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เวยฺยาวจฺจสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต จฏฺฐมเก กปฺเป ราชา อาสึ สุจินฺติโย ๓

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวยฺยาวจฺจโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เวยฺยาวจฺจกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทสมํ พุทฺธุปฏฺฐากตฺเถราปทานํ (๑๐๐)

ได้มีการประชุมใหญ่ (มหาสันนิบาต) แห่งพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี เราได้เป็นไวยาวัจกรผู้รับใช้ในกิจทุกอย่าง ก็ไทยธรรมที่จะถวายแด่พระสุคตเจ้า ผู้แสวงหาคุณใหญ่ของเราไม่มี เรามีจิตผ่องใส ได้ถวายบังคมพระบาทของพระศาสดา ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้กระทำไวยาวัจกร ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการทำไวยาวัจกร ในกัลปที่ ๘ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าสุจินติยะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระไวยาวัจจกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ไวยาวัจจกเถราปทาน.

วิปสฺสิโน ภควโต อโหสึ สงฺขธมฺมโก

นิจฺจุปฏฺฐานยุตฺโตมฺหิ สุคตสฺส มเหสิโน ฯ

อุปฏฺฐานผลมฺปสฺสํ ๑ โลกนาถสฺส ตาทิโน

สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ ปริวาเรนฺติ มํ สทา

เอกนวุเต อิโต กปฺเป อุปฏฺฐหึ มหาอิสึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต ๒ อิโต กปฺเป มหานิคฺโฆสนามกา

โสฬสาสึสุ ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

พุทฺธุปฏฺฐากตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

สุธา ปีฐญฺจ เจลญฺจ กมฺมาโร คนฺธมาลิโย

ติปุปฺผิโย มธุ เสนา เวยฺยาวจฺโจ ว ธมฺมโก

สมสฏฺฐิญฺจ คาถาโย อสฺมึ วคฺเค ปกิตฺติตา ฯ

สุธาวคฺโค ทสโม ฯ

อถ วคฺคุทฺทานํ

พุทฺธวคฺโค หิ ปฐโม สีหาสนิ สุภูติ จ

กุณฺฑธาโน อุปาลิ จ วีชนี สกจิตฺตนี

นาคสมาโล ติมิริ สุธาวคฺเคน เต ทส

จตุทฺทสสตา คาถา ปญฺจปญฺญาสเมว จ ฯ

พุทฺธวคฺคทสกํ ฯ

ปฐมสตกํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. มหาปูคคโณ ฯ ๒ ม. วาวโฏ ฯ ๓ ม. ยุ. สุจินฺติโต ฯ

๑ ม. ยุ. อุปฏฺฐานผลมฺปสฺส ฯ ๒ ม. จตุวีเส ฯ

เราเป็นผู้เป่าสังข์บูชาแด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าวิปัสสี เป็นผู้ประกอบการบำรุงพระสุคตเจ้า ผู้แสวงหาคุณใหญ่เป็นนิตย์ เราเห็นผลการบำรุงพระโลกนาถผู้คงที่ ดนตรี ๖ หมื่นห้อมล้อมเราทุกเมื่อ ในกัลปที่ ๙๑แต่กัลปนี้ เราบำรุงพระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณใหญ่ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบำรุง ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ ทรงพระนามว่ามหานิโฆษ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระพุทธุปัฏฐากเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ พุทธุปัฏฐากเถราปทาน.

----------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. สุธาปิณฑิยเถราปทาน ๒. สุปีฐิยเถราปทาน

๓. อัฑฒเจลกเถราปทาน ๔. สูจิทายกเถราปทาน

๕. คันธมาลิยเถราปทาน ๖. ติปุปผิยเถราปทาน

๗. มธุปิณฑิกเถราปทาน ๘. เสนาสนทายกเถราปทาน

๙. ไวยาวัจจกเถราปทาน ๑๐. พุทธุปัฏฐากเถราปทาน

ท่านประกาศคาถาไว้ ๖๐ คาถากึ่ง.

จบ สุธาวรรคที่ ๑๐.

----------

อนึ่ง รวมวรรคมี ๑๐ วรรค คือ

พุทธวรรคที่ ๑ สีหาสนิยวรรคที่ ๒

สุภูติวรรคที่ ๓ กุณฑธานวรรคที่ ๔

อุปาลิวรรคที่ ๕ วีชนีวรรคที่ ๖

สกจิตตนิยวรรคที่ ๗ นาคสมาลวรรคที่ ๘

ติมีรปุปผิยวรรคที่ ๙ เป็น ๑๐ ทั้งสุธาวรรค รวมคาถาได้ ๑,๔๕๕ คาถา.

จบ หมวด ๑๐ แห่งพุทธวรรค.

จบ หมวด ๑๐๐ ที่ ๑.