อารักขทายกวรรค

ธมฺมทสฺสิสฺส มุนิโน วติ การาปิตา มยา

อารกฺโข จ มยา ทินฺโน ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ กมฺมมกรึ ตทา

เตน กมฺมาวเสเสน ๑ ปตฺโต เม อาสวกฺขโย ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อารกฺขทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อารกฺขทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้ให้ทำรั้วถวายแก่พระมุนีพระนามว่าธรรมทัสสี และได้ถวายอารักขาแก่พระองค์ผู้จอมสัตว์ ผู้คงที่ ในกัลปที่ ๑๘๐๐ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยผลกรรมที่เหลือนั้น เราได้บรรลุถึงความสิ้นอาสวะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอารักขทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อารักขทายกเถราปทาน.

สุชาโต สาลลฏฺฐีว โสภญฺชนํ อิวุคฺคโต

อินฺทลฏฺฐีริวากาเส วิโรจติ สทา ชิโน ฯ

ตสฺส เทวาติเทวสฺส เวสฺสภุสฺส มเหสิโน

อทาสึ โภชนมหํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

ตํ เม พุทฺโธ อนุโมทิ สยมฺภู อปราชิโต

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ ผลํ นิพฺพตฺตตุ ตว ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โภชนสฺส อิทํ ผลํ ฯ

ปญฺจวีเส อิโต กปฺเป เอโก อาสึ อมิตฺตโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โภชนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โภชนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม ... กมฺมวิเสเสน ฯ

พระชินเจ้าย่อมรุ่งโรจน์ทุกเมื่อ ดังหน่อไม้รังที่เกิดดี เช่นไม้อัญชันกำลังขึ้นงาม เหมือนลายรุ้งในอากาศ เรามีใจผ่องใส ได้ถวายโภชนะแด่พระองค์ผู้เป็นเทวดาล่วงเทวดา พระนามว่าเวสสภู ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง พระสยัมภูพุทธเจ้าผู้ไม่แพ้อะไร ทรงอนุโมทนาทานของเรานั้นว่าผลจงเกิดแก่ท่านในภพที่เกิด ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายทานใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายโภชนะ ในกัลปที่ ๒๕ แต่กัลปนี้ เราได้เห็นพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง พระนามว่า อมิตตกะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโภชนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โภชนทายกเถราปทาน.

อากาเสว ปทํ นตฺถิ อมฺพเร อนิลญฺชเส

สิทฺธตฺถํ ชินมทฺทกฺขึ คจฺฉนฺตํ ติทิวงฺคณํ ๑ ฯ

อนิเลเนริตํ ทิสฺวา สมฺมาสมฺพุทฺธจีวรํ

วิตฺติ เม ๒ ปาหุนา ตาว ทิสฺวาน คมนํ มุเน ๓ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คตสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

คตสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ติทิวงฺคเณ ฯ ๒ ม. วิตฺติ มมาหุ ตาวเท ฯ ยุ. วิตฺติ เม ตาวเท ชาตา ฯ

๓ ม. มุนึ ฯ

ในอากาศไม่มีรอยเท้า เราได้เห็นพระชินเจ้าพระนามว่า สิทธัตถะ เสด็จไปสู่หมู่ไตรทิพทางอากาศ เรามีความปลื้มใจเป็นอันมาก เพราะได้เห็นจีวรของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าอันสะบัดชายพลิ้วด้วยลม เท่ากับได้เห็นพระมุนีเสด็จไป ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้นด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในพระพุทธเจ้าคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระคตสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ คตสัญญกเถราปทาน.

นทีกูเล วสามหํ เนสาโท นาม พฺราหฺมโณ

สตฺตปตฺเตหิ ปุปฺเผหิ สมฺมชฺชิตฺวาน อสฺสมํ ฯ

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ สิทฺธตฺถํ โลกนายกํ

ทิสฺวา วเนน ๑ คจฺฉนฺตํ หาโส เม อุปปชฺชถ ฯ

ปจฺจุคฺคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ โลกเชฏฺฐํ นราสภํ

อสฺสมํ อตินาเมตฺวา ชลชคฺเคหิ โอกิรึ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต เต สตฺตเม กปฺเป จตุโร ปาทปาวรา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตปทุมิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สตฺตปทุมิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ปญฺจมํ ปุปฺผาสนทายกตฺเถราปทานํ (๓๑๕)

๑ ม. นเภน ฯ

เราเป็นพราหมณ์นามว่าเนสาท อยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำ เรากวาดอาศรมด้วยดอกไม้ (ดอกปทุม) มีกลีบ ๗ กลีบ ความชื่นชมเกิดขึ้นแก่เรา เพราะได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้มีพระฉวีวรรณดังทองคำ เป็นนายกของโลก กำลังเสด็จไปทางป่า เราต้อนรับพระสัมพุทธเจ้าเชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ นำพระองค์มายังอาศรมแล้ว บูชาด้วยดอกบัวอันสวยงาม ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ทรงพระนามว่ามหาปาสภะ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสัตตปทุมิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สัตตปทุมิยเถราปทาน.

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ สตรํสีว ๑ ภาณุมํ

อวิทูเรน คจฺฉนฺตํ สิทฺธตฺถํ อปราชิตํ ฯ

ตสฺส ปจฺจุคฺคมิตฺวาน ปเวเสตฺวาน อสฺสมํ

ปุปฺผาสนํ มยา ทินฺนํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน เวทชาโต ตทา อหํ

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา กมฺมนฺตํ ปริณามยึ ฯ

ยํ เม อตฺถิ กตํ ปุญฺญํ สยมฺภุํ ๒ อปราชิตํ

สพฺเพน เตน กุสเลน วิมโล โหมิ สาสเน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ปุปฺผาสนมทํ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผาสนสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุปฺผาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปุปฺผาสนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้ต้อนรับพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ไม่ทรงแพ้อะไรๆมีพระฉวีวรรณดังทองคำ พระรัศมีเปล่งปลั่งดังพระอาทิตย์ เสด็จดำเนินอยู่ในที่ไม่ไกล เชิญเสด็จให้เข้ามายังอาศรมแล้ว ได้ถวายอาสนะดอกไม้ด้วยใจอันผ่องใส ในกาลนั้น เราประนมกรอัญชลีแล้ว เกิดความปลื้มใจยังจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้าแล้ว น้อมกรรมนั้นไปด้วยความปรารถนาว่า บุญกุศลอันใดมีอยู่ ที่เราได้ทำกะพระสยัมภูผู้ไม่แพ้อะไรๆ ด้วยบุญกุศลทั้งปวงนั้น ขอเราจงเป็นผู้ปราศจากมลทินในศาสนา ในกัลปที่ ๙๔แต่กัลปนี้ เราได้ถวายอาสนะดอกไม้ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายอาสนะดอกไม้ คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปุปผาสนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปุปผาสนทายกเถราปทาน.

เจติยํ อุตฺตมํ นาม สิขิโน โลกพนฺธุโน

อรญฺเญ อิริเณ วิวเน ๓ อนฺวาหิณฺฑามหํ ๔ ตทา ฯ

ปวนา นิกฺขมนฺเตน ทิฏฺฐํ สีหาสนํ มยา

เอกํสํ อญฺชลึ กตฺวา สนฺถวึ ๑ โลกนายกํ ฯ

ทิวสภาคํ ถวิตฺวาน พุทฺธํ โลกคฺคนายกํ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน อิมํ วาจมุทีรยึ ฯ

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

สพฺพญฺญูสิ มหาวีร โลกเชฏฺฐ นราสภ ฯ

อภิตฺถวิตฺวา สิขินํ นิมิตฺตกรเณนหํ

อาสนํ อภิวาเทตฺวา ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ถวึ วทตํ วรํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โถมนาย อิทํ ผลํ ฯ

สตฺตวีเส อิโต กปฺเป อตุลฺยา ๒ สตฺต อาสุ ๓ เต

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อาสนตฺถวิโก ๔ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อาสนตฺถวิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ปิตรํสีว ฯ ๒ ม. ยุ. สยมฺภุมฺหปราชิเต ฯ ๓ ม. วเน ฯ

๔ ม. ยุ. อนฺธาหิณฺฑามหํ ฯ

ในกาลนั้น เราเที่ยวค้นหาพระเจดีย์ อันชื่อว่าอุตตมะ ของพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลก ในไพรวันอันเป็นป่าใหญ่ เราออกจากป่าใหญ่ จึงได้พบพระที่นั่งทอง เราทำหนังสัตว์เฉวียงบ่าข้างหนึ่งประนมกรอัญชลีสรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้นายกของโลก ครั้นสรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้อัครนายกของโลกในส่วนกลางวันแล้ว มีจิตโสมนัสยินดีได้เปล่งวาจานี้ว่า ขอนอบน้อมแด่พระองค์ บุรุษอาชาไนย ขอนอบน้อมแด่พระองค์ อุดมบุรุษ ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า เชษฐบุรุษของโลกประเสริฐกว่านระ พระองค์เป็นสัพพัญญู ครั้นเราสรรเสริญพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ด้วยการทำนิมิตกราบไหว้อาสนะแล้ว บ่ายหน้ากลับไปทางทิศอุดร ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าชน ด้วยการสรรเสริญนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ ในกัลปที่ ๒๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗พระองค์ ทรงพระนามว่าอดุลยะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอาสนถวิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อาสนถวิกเถราปทาน.

สุทสฺสโน มหาวีโร เทเสติ อมตํ ปทํ

ปริวุโต สาวเกหิ วสติ ฆรมุตฺตเม ฯ

ตาย วาจาย มธุราย สงฺคณฺหาติ มหาชนํ

โฆโส จ วิปุโล อาสิ อาสิ ๑ โส เทวมานุเส ฯ

นิคฺโฆสสทฺทํ สุตฺวาน สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน

สทฺเท จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อวนฺทึ โลกนายกํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สทฺทสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สทฺทสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ยุ. ถวิสฺสํ ฯ ๒ ม. อตุลา ฯ ๓ โป. ยุ. อสฺสุ ฯ ๔ ม. อาสนสนฺถวิโก ฯ

พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระรูปพระโฉมสวยงามน่าดู ทรงแสดงอมตบทอยู่พระองค์แวดล้อมด้วยหมู่พระสาวก ประทับอยู่ ณ วิหารอันอุดม ทรงสงเคราะห์มหาชนด้วยพระวาจาอันไพเราะ ได้มีเสียงกึกก้องแผ่ไปกว้างขวางแผ่ไปในเทวดาและมนุษย์ เราได้ฟังเสียงนฤโฆษแล้ว ยังจิตให้เลื่อมใสในพระสุรเสียงของพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณใหญ่ได้ถวายบังคมพระองค์ผู้เป็นนายกของโลก ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้เราได้สัญญาใดในกาลนั้น ด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในพระพุทธเจ้า คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสัททสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สัททสัญญกเถราปทาน.

เกสรึ อภิชาตํว อคฺคิกฺขนฺธํว ปพฺพเต

โอภาเสนฺตํ ทิสาสินฺนํ ๒ สิทฺธตฺถํ ปพฺพตนฺตเร ฯ

สุริยสฺส จ อาโลกํ จนฺทาโลกํ ตเถว จ

พุทฺธาโลกญฺจ ทิสฺวาน ปีติ ๓ เม อุปปชฺชถ ฯ

ตโย อาโลเก ทิสฺวาน ทิสฺวาน ๔ สาวกุตฺตมํ

เอกํสํ อชินํ กตฺวา สนฺถวึ โลกนายกํ ฯ

ตโย หิ อาโลกกรา โลเก โลกตโมนุทา

จนฺโท จ สุริโย จาปิ พุทฺโธ จ โลกนายโก ฯ

อุปมํ อุปทสฺเสตฺวา กิตฺติโต เม มหามุนิ

พุทฺธสฺส วณฺณํ กิตฺเตตฺวา กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ

เอกสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป เอโก ญาณวโร ๑ อหุ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติรํสิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติรํสิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. สเทวมานุเสน โส ฯ ๒ ม. ยุ. ทิสา สพฺพา ฯ ๓ ม. ยุ. วิตฺติ ฯ

๔ ม. สมฺพุทฺธํ สาวกุตฺตมํ ฯ

ปิติเกิดขึ้นแก่เรา เพราะได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่า สิทธัตถะ ผู้องอาจดังพระยาราชสีห์ ประทับนั่งอยู่ ณ ระหว่างภูเขา ยังทิศให้สว่างไสว ดังกองไฟที่ภูเขา และเพราะได้เห็นแสงสว่างของพระอาทิตย์แสงสว่างของพระจันทร์ และแสงสว่างของพระพุทธเจ้า ครั้นเราได้เห็นแสงสว่าง ๓ ประการ และเห็นพระสาวกอันอุดมแล้ว จึงทำหนังสัตว์เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง แล้วสรรเสริญพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกว่าพระจันทร์ พระอาทิตย์ และพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก ๓ อย่างนี้แล ส่องแสงสว่างในโลก เป็นผู้บรรเทาความมืดของโลก เรายกข้ออุปมาขึ้นสรรเสริญพระมหามุนี ครั้นเราสรรเสริญพระคุณของพระพุทธเจ้าแล้ว บันเทิงอยู่ในสวรรค์ตลอดกัลป ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าใด ด้วยการสรรเสริญนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งความสรรเสริญ ในกัลปที่ ๖๑ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง ทรงพระนามว่าญาณวระ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติรังสิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติรังสิยเถราปทาน.

สินฺธุยา นทิยา ตีเร อโหสึ กสฺสโก ตทา

ปรกมฺมายเน ยุตฺโต ปรภตฺตํ อปสฺสิโต ฯ

สินฺธธ อนุจรนฺโตหํ สิทฺธตฺถํ ชินมทฺทสํ

สมาธินา นิสินฺนํ จ ๒ สตฺตปตฺตํว ปุปฺผิตํ ฯ

สตฺตกํ นาลิปุปฺผานิ วณฺเฏ เฉตฺวานหนฺตทา

มตฺถเก อภิโรเปสึ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน ฯ

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อนุกูเล สมาหิตํ

ติธาปฺปภินฺนํ มาตงฺคํ กุญฺชรํว ทุราสทํ ฯ

ตมหํ อุปคนฺตฺวาน นิปกํ ภาวิตินฺทฺริยํ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน อวนฺทึ สตฺถุโน อหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาลิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นาลิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ญาณธโร ฯ ๒ ม. ยุ. ว ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นชาวนาอยู่ ณ ที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำสินธุ ประกอบในแหล่งการงานของผู้อื่น อาศัยอาหารของผู้อื่น เราเที่ยวไปตามแม่น้ำสินธุได้เห็นพระชินเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ กำลังประทับนั่งเข้าสมาธิอยู่ ดังดอกบัวบานฉะนั้น ในกาลนั้น เราจึงเด็ดดอกบัว ๗ ดอกที่ขั้ว โปรยบูชาที่พระเศียรของพระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ เราเข้าเฝ้าองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระฉวีวรรณดังทองคำ มีพระหฤทัยมั่นคง ในการอนุกูล ยากที่จะเข้าใกล้ได้ ดังช้างมาตังคะตกมัน ๓ ครั้ง มีพระปัญญาทรงอบรมอินทรีย์แล้ว ได้ประนมกรอัญชลีถวายบังคมแด่พระศาสดาในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนาลิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นาลิปุปผิยเถราปทาน.

อุสภํ ปวรํ วีรํ มเหสึ วิชิตาวินํ

วิปสฺสินํ มหาวีรํ อภิชาตํว เกสรึ ฯ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

คเหตฺวา กุมุทํ มาลํ พุทฺธเสฏฺฐํ สโมกิรึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมุทมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กุมุทมาลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

อารกฺขโท โภชนโท คตสญฺญี ปทุมิโก

ปุปฺผาสนิ สนฺถวิโก สทฺทสญฺญี ติรํสิโย

นาลิโก กุมุที เจว สตฺตปญฺญาส คาถกา ฯ

อารกฺขทายกวคฺโค พตฺตึโส ฯ

เราได้เห็นพระมหาวีรเจ้า พระนามว่าวิปัสสี ผู้ประเสริฐแกล้วกล้าทรงชนะวิเศษ แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง องอาจ ดังพระยาราชสีห์ผู้ควรรับเครื่องบูชา เสด็จดำเนินอยู่ในถนน เราจึงถือเอาพวงโกมุท ไปบูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกุมุทมาลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กุมุทมาลิยเถราปทาน.

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อารักขทายกเถราปทาน ๒. โภชนทายกเถราปทาน

๓. คตสัญญกเถราปทาน ๔. สัตตปทุมิยเถราปทาน

๕. ปุปผาสนทายกเถราปทาน ๖. อาสนถวิกเถราปทาน

๗. สัททสัญญกเถราปทาน ๘. ติรังสิยเถราปทาน

๙. นาลิปุปผิยเถราปทาน ๑๐. กุมุทมาลิยเถราปทาน

มีคาถา ๕๗ คาถา.

จบ อารักขทายกวรรคที่ ๓๒.