อุทกาสนทายิวรรค

อารามทฺวารา นิกฺขมฺม ผลกํ สนฺถรึ อหํ

อุทกญฺจ อุปฏฺฐาสึ อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อาสเน โจทเก ผลํ ฯ

อิโต ปณฺณรเส กปฺเป อภิสามสมวฺหโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทกาสนทายโภ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุทกาสนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราออกจากประตูอารามแล้ว ได้ลาดแผ่นกระดาน (สำหรับนั่ง) ไว้ และได้ตั้งน้ำ (ฉันน้ำใช้) ไว้ เพื่อบรรลุประโยชน์อันสูงสุด ในกัลปที่ ๓๑แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลเพราะลาดอาสนะและตั้งน้ำ ในกัลปที่ ๑๕ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าอภิสามะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุทกาสนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุทกาสนทายกเถราปทาน.

นคเร พนฺธุมติยา กุมฺภกาโร อหํ ตทา

ภาชนํ อนุปาเลสึ ภิกฺขุสงฺฆสฺส ตาวเท ฯ

เอกนวุติโต กปฺเป ภาชนํ อนุปาลยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ภาชนสฺส อิทํ ผลํ ฯ

เตปญฺญาเส อิโต กปฺเป อนนฺตชลินามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภาชนทายโก ๑ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ภาชนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นช่างหม้ออยู่ในนครพันธุมดี เราได้แบ่งภาชนะถวายแก่ภิกษุสงฆ์ในนครนั้นเสมอๆ ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้แบ่งภาชนะถวายภิกษุสงฆ์แล้ว เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายภาชนะในกัลปที่ ๕๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าอนันตชลิ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระภาชนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภาชนทายกเถราปทาน.

อรุณวติยา นคเร อโหสึ ปุวิโก ๒ ตทา

มม ทฺวาเรน คจฺฉนฺตํ สิขินํ อทฺทสํ ชินํ ฯ

พุทฺธสฺส ปตฺตํ ปคฺคยฺห สาลปุปฺผํ อทาสหํ

สมฺมคฺคตสฺส พุทฺธสฺส วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิทาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สาลปุปฺผสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต จุทฺทสกปฺปมฺหิ อโหสึ อมิตญฺชโล

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สาลปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สาลปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ กิลญฺชทายกตฺเถราปทานํ (๒๓๔)

๑ ม. ภาชนปาลโก ฯ ๒ ม. ปูปิโก ฯ ยุ. ปูวิโก ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นคนทำขนมขายอยู่ในนครอรุณวดี เราได้เห็นพระชินเจ้าพระนามว่าสิขี เสด็จไปทางประตูบ้านเรา เรามีใจผ่องใสรับบาตรของพระพุทธเจ้าซึ่งเสด็จมาถึงพอดี แล้วได้ถวายดอกสาละแก่พระองค์ ในกัลปที่๓๑แต่กัลปนี้ เราได้ถวายดอกไม้ใด ด้วยการถวายดอกไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายดอกสาละ ในกัลปที่ ๑๔ แต่กัลปนี้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีนามว่าอมิตัญชละ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสาลปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สาลปุปผิยเถราปทาน

ติวรายํ ปุเร รมฺเม นฬกาโร อหํ ตทา

สิทฺธตฺเถ โลกปชฺโชเต ปสนฺนา ชนตา ตหึ ฯ

ปูชตฺถํ โลกนาถสฺส กิลญฺชํ ปริเยสติ

พุทฺธปูชํ กโรนฺตานํ กิลญฺชํ อททํ ๑ อหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิลญฺชสฺส อิทํ ผลํ ฯ

สตฺตสตฺตติกปฺปมฺหิ ราชา อาสิ ชลนฺธโร ๒

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กิลญฺชทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กิลญฺชทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อททึ ฯ ๒ ยุ. ชุตินฺธโร ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นช่างสานอยู่ในนครติวรา อันน่ารื่นรมย์ หมู่ชนในนครนั้นเลื่อมใสในพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ส่องโลกให้สว่างไสว หมู่ชนเที่ยวแสวงหาเสื่อลำแพนเพื่อบูชาพระโลกนาถ เราได้ให้เสื่อลำแพนแก่ชนทั้งหลายผู้ทำพุทธบูชา ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการให้เสื่อลำแพนในกัลปที่ ๗๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าชลันธระ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกิลัญชทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กิลัญชทายกเถราปทาน

วิปสฺสิโน ภควโต โพธิยา ปาทปุตฺตเม

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน กาเรสึ เวทิกํ อหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป กาเรสึ เวทิกํ อหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เวทิกาย อิทํ ผลํ ฯ

อิโต เอกาทเส กปฺเป อโหสึ สูริยสฺสโม

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวทิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เวทิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้ให้ช่างก่อสร้างไพรทีไว้ที่ไม้โพธิพฤกษ์อันเป็นไม้อุดมของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี เพราะเราได้ให้ช่างก่อสร้างไพรที ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสร้างไพรที ในกัลปที่ ๑๑ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีนามว่าสูริยสมะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเวทิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เวทิทายกเถราปทาน.

นคเร อรุณวติยา วณฺณกาโร อหํ ตทา

เจติเย ทุสฺสภณฺฑานิ นานาวณฺณํ รเชมหํ ๑ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ วณฺณํ รชยึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ วณฺณทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต เตวีสติกปฺเป จนฺทสมสนามโก ๒

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วณฺณการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วณฺณการกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

สตฺตมํ ปิยาลปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๒๓๗)

ในกาลนั้น เราเป็นช่างย้อมอยู่ในนครอรุณวดี เราย้อมภัณฑะ คือ ผ้าที่พระเจดีย์ให้มีสีต่างๆ ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราย้อมสีใด ในกาลนั้นด้วยการย้อมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการให้สี ในกัลปที่ ๒๓แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าจันทสมะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวรรณการกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วรรณการกเถราปทาน.

มิคลุทฺโธ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน อหํฎ

ปิยาลํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา คตมคฺเค ขิปึ อหํ ฯ

พุทฺธสฺส ปตฺตํ ปคฺคยฺห ปิยาลปุปฺผมทาสหํ

มคฺเค คตสฺส พุทฺธสฺส วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิยาลปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปิยาลปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐมํ อมฺพยาคทายกตฺเถราปทานํ (๒๓๘)

๑ ม. ยุ. รเชสหํ ฯ ๒ ม. วณฺณสมสนามโก ฯ ยุ. จนฺทูปมสนามโก ฯ

ในกาลก่อน เราเป็นพรานเนื้อ (เที่ยว) อยู่ในป่าชัฏ เราเห็นต้นมะหาดมีดอกบาน จึงเก็บมาโยน โรย ลงที่ทางเดิน เรามีใจผ่องใส รับบาตรของพระพุทธเจ้าซึ่งกำลังเสด็จดำเนินอยู่ที่ทาง แล้วได้ถวายมะหาดแก่พระองค์ ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปิยาลปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปิยาลปุปผิยเถราปทาน.

สเก สิปฺเป อปตฺถทฺโธ ๑ อคมํ กานนํ อหํ

สมฺพุทฺธํ ยนฺตํ ๒ ทิสฺวาน อมฺพยาคํ ๓ อทาสหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อมฺพยาคสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพยาคทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อมฺพยาคทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. อวตฺถทฺโธ ฯ ๒ ยุ. สนฺตํ ฯ ๓ โป. อมฺพยาคุํ ฯ

เราเป็นผู้ฉลาดในศิลปะของตน ได้ไปสู่ป่าชัฏ ได้พบพระพุทธเจ้ากำลังเสด็จดำเนินอยู่ จึงถวายผลมะม่วง ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายทานใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลมะม่วง คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัมพยาคทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อัมพยาคทายกเถราปทาน.

นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ อตฺถทสฺสีนรุตฺตเม

ชคตี การิตา มยฺหํ พุทฺธสฺส ถูปมุตฺตเม ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ชคติยา อิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ชคติการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ชคติการกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เมื่อพระโลกนาถพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้สูงสุดกว่านระ เสด็จนิพพานแล้วเราได้ให้สร้างลานดินไว้ที่พระสถูปอันอุดมของพระพุทธเจ้า ในกัลปที่๑,๘๐๐ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดไว้ ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสร้างลานดิน คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระชคติการกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ชคติการกเถราปทาน.

กมฺมาโรหํ ปุเร อาสึ ติวรายํ ปุรุตฺตเม

เอกา วาสิ มยา ทินฺนา สยมฺภุํ อปราชิตํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ วาสิมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ วาสิทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วาสิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วาสิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

อุทกาสนิ ภาชนิโย สาลปุปฺผี กิลญฺชโท

เวทิกา วณฺณกาโร จ ปิยาลอมฺพยาคโท

ชคตี วาสิทายี จ คาถา ตึส จ อฏฺฐ จาติ ฯ

อุทกาสนทายิวคฺโค จตุพฺพีโส ฯ

______________

ปญฺจวีโส ตุวรทายิวคฺโค

ปฐมํ ตุวรฏฺฐิทายกตฺเถราปทานํ (๒๔๑)

ในกาลก่อน เราเป็นช่างทองอยู่ในติวรานครอันอุดม เราได้ถวายมีดเล่มหนึ่งแด่พระสยัมภู ผู้ไม่ทรงแพ้อะไรๆ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายมีดใด ในกาลนั้น ด้วยการถวายมีดนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายมีด คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวาสิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วาสิทายกเถราปทาน.

------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อุทกาสนทายกเถราปทาน ๒. ภาชนทายกเถราปทาน

๓. สาลปุปผิยเถราปทาน ๔. กิลัญชทายกเถราปทาน

๕. เวทิทายกเถราปทาน ๖. วรรณการกเถราปทาน

๗. ปิยาลปุปผิยเถราปทาน ๘. อัมพยาคทายกเถราปทาน

๙. ชคติการกเถราปทาน ๑๐. วาสิทายกเถราปทาน

และมีคาถา ๓๘ คาถา ฉะนี้แล.

จบ อุทกาสนทายิวรรคที่ ๒๔.