พันธุชีวกวรรค

จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ วิปฺปสนฺนมนาวิลํ

นนฺทิภวปริกฺขีณํ ติณฺณํ โลเก วิสตฺติกํ ฯ

นิพฺพาปยนฺตํ ชนตํ ติณฺณํ ตารยตํ มุนึ ๑

วนสฺมึ ๒ ฌายมานนฺตํ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ ฯ

พนฺธุชีวกปุปฺผานิ ลคฺคิตฺวา ๓ สุตฺตเก อหํ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ สิขิโน โลกพนฺธุโน ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต สตฺตมเก กปฺเป มนุชินฺโท มหายโส

สมนฺตจกฺขุ นามาสึ จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พนฺธุชีวโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

พนฺธุชีวกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. วรํ ... ฯ ๒ ม. มุนึ วนมฺหิ ฌายนฺตํ ฯ ๓ ม. ลคฺเคตฺวา สุตฺตเกนหํ ฯ

เราได้เห็นพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิขี ผู้ปราศจากมลทินบริสุทธิ์ผ่องใสไม่ขุ่นมัวดังพระจันทร์ มีความเพลิดเพลินและภพสิ้นแล้ว ทรงข้ามตัณหาในโลกแล้ว ผู้ยังหมู่ชนให้ดับ ทรงข้ามเองแล้วยังหมู่ชนให้ข้าม เป็นมุนีเพ่งฌานอยู่ในป่า มีจิตเป็นอารมณ์เดียวตั้งมั่นด้วยดี เราร้อยดอกชะบาหลายดอกไว้ในเส้นด้ายแล้ว บูชาพระพุทธเจ้าพระนามว่า สิขีผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลก ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ พระนามว่าสมันตจักษุ เป็นจอมมนุษย์ มีบริวารมาก มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระพันธุชีวกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ พันธุชีวกเถราปทาน.

ปรกมฺมายเน ยุตฺโต อปราธํ อกาสหํ

วนนฺตํ อติธาวิสฺสํ ๑ ภยเวรสมปฺปิโต ฯ

ปุปฺผิตํ ปาทปํ ทิสฺวา ปิณฺฑิพนฺธํ ๒ สุนิมฺมิตํ

ตมฺพปุปฺผํ คเหตฺวาน โพธิยํ โอกิรึ อหํ ฯ

สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ โพธึ ปาฏลึ ปาทปุตฺตมํ

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน โพธิมูลํ ๓ อุปาวิสึ ฯ

คตมคฺคํ คเวสนฺตา อาคญฺฉฉ มม สนฺติกํ

เต จ ทิสฺวานหํ ตตฺถ อาวชฺชึ โพธิมุตฺตมํ ฯ

วนฺทิตฺวา จ อหํ โพธึ วิปฺปสนฺเนน เจตสา

อเนกตาเล ปปตึ คิริทุคฺเค ภยานเก ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ โพธิปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ ตติเย กปฺเป ราชา สมฺมสิโต ๔ อหุ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อภิธาวิสฺสํ ฯ ๒ ยุ. ปิณฺฑิพทฺธํ ฯ ๓ ม. ยุ. โพธิมูเล ฯ

๔ ม. ราชา สสญฺญโต อหํ ฯ ยุ. ราชา สมฺผุสิโต อหุ ฯ

เราเป็นผู้ประกอบในการทำกรรมของบุคคลอื่น ได้ทำความผิดเพียบพร้อมด้วยภัยและเวร จึงวิ่งหนีไปตามชายป่า ได้เห็นต้นไม้มีดอกเป็นกลุ่มก้อนบานสะพรั่ง จึงถือเอาดอกมันแดงไปเกลี่ยลงที่โพธิฤกษ์ ได้กวาดไม้แคฝอย อันเป็นไม้โพธิ์อันอุดมนั้นแล้ว เข้าไปนั่งคู้บัลลังก์ (ขัดสมาธิ) ที่โคนโพธิ์ ชนทั้งหลายแสวงหาทางไปอยู่ ได้มาสู่ที่ใกล้เรา และเราเห็นชนเหล่านั้น ณ ที่นั้นแล้ว คำนึงถึงโพธิพฤกษ์อันอุดมและเรามีใจผ่องใสไหว้โพธิพฤกษ์แล้ว ตกลงในเหวที่น่ากลัวอันลึกหลายชั่วลำตาล ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาโพธิพฤกษ์ด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาโพธิพฤกษ์ และในกัลปที่ ๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราช ทรงพระนามว่าสัมมสิตะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตัมพปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตัมพปุปผิยเถราปทาน.

อุเทนฺตํ สตรํสีว ปีตรํสีว ภาณุมํ

ปณฺณรเส ๑ ยถา จนฺทํ นิยฺยนฺตํ โลกนายกํ ฯ

อฏฺฐสฏฺฐิสหสฺสานิ สพฺเพ ขีณาสวา อหุํ

ปริวารึสุ สมฺพุทฺธํ ทิปทินฺทํ นราสภํ ฯ

สมฺมิชฺชิตฺวาน ตํ วีถึ นิยฺยนฺเต โลกนายเก

อุสฺสาเปสึ ธชํ ตตฺถ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ธชํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธชทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต จตุตฺถเก กปฺเป ราชาโหสึ มหพฺพโล

สพฺพากาเรน สมฺปนฺโน สุธโช อิติ วิสฺสุโต ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วีถิสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

วีถิสมฺมชฺชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ กกฺการุปูชกตฺเถราปทานํ (๑๕๔)

เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้นำของโลก เป็นจอมสัตว์ประเสริฐกว่านระ มีพระรัศมีเปล่งปลั่งดังพระอาทิตย์อุทัยเหลืองอร่ามเหมือนพระจันทร์ เสด็จดำเนินไปเหมือนพระจันทร์ในวันเพ็ญ ภิกษุสงฆ์ ๖๘๐๐๐ ล้วนเป็นพระขีณาสพแวดล้อม เราจึงกวาดถนนนั้น ในเมื่อพระผู้มีพระภาคผู้นำของโลกเสด็จไป ได้ยกธงขึ้นที่ถนนนั้น ด้วยจิตอันเลื่อมใส ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ยกธงใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายธงในกัลปที่ ๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระราชามีพลมาก สมบูรณ์ด้วยอาการทั้งปวง ปรากฏชื่อว่าสุธชะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระวีถิสัมมัชชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ วีถิสัมมัชชกเถราปทาน.

เทวปุตฺโต อหํ สนฺโต ปูชยึ สิขินายกํ

กกฺการุปุปฺผํ ปคฺคยฺห พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ นวเม กปฺเป ราชา สตฺตุตฺตโม อหุ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กกฺการุปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กกฺการุปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ปญฺจมํ มนฺทารวปุปฺผปูชกตฺเถราปทานํ (๑๕๕)

๑ ยุ. ปนฺนรเส ว ตทาหุ ฯ

เราเป็นเทพบุตร ได้บูชาพระผู้มีพระภาคผู้เป็นนายกพระนามว่าสิขี ได้ถือเอาดอกฟักทิพย์ไปบูชาแด่พระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา และในกัลปที่ ๙ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราชมีพระนามว่าสัตตุตตมะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกักการุปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ ฉะนี้แล.

จบ กักการุปูชกเถราปทาน.

เทวปุตฺโต อหํ สนฺโต ปูชยึ สิขินายกํ

มนฺทารเวน ปุปฺเผน พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

สตฺตาหํ ฉทนํ อาสิ ทิพฺพมาลฺยํ ๑ ตถาคเต

สพฺเพ ชนา สมาคนฺตฺวา นมสฺสึสุ ตถาคตํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ๒

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ ทสเม กปฺเป ราชาโหสึ ชุตินฺธโร

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มนฺทารวปุปฺผปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มนฺทารวปุปฺผปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ทิพฺพํ มาลํ ฯ ๒ ม. ปุปฺผมภิปูชยึ ฯ

เราเป็นเทพบุตร ได้บูชาพระผู้มีพระภาคผู้เป็นนายกพระนามว่าสิขี ได้บูชาแด่พระพุทธเจ้าด้วยดอกมนทารพ พวงมาลัยทิพย์เป็นหลังคาบังร่มในพระตถาคตตลอด ๗ วัน ชนทั้งปวงมาประชุมกันมนัสการพระตถาคต ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๑๐ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราชมีนามว่าชุตินธระ สมบูรณ์ด้วยแก้ว๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมันทารวปุปผปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มันทารวปุปผปูชกเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร กุกฺกุโฏ นาม ปพฺพโต

ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ สตฺต พุทฺธา วสนฺติ เต ฯ

กทมฺพํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา ทีปราชํว อุคฺคตํ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห สตฺต พุทฺเธ สโมกิรึ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป สตฺตาสุํ ๑ ปุปฺผนามกา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กทมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กทมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. สตฺตาหุํ ผุลฺลนายกา ฯ

มีภูเขาชื่อกุกกุฏะอยู่ในที่ไม่ไกลแต่ภูเขาหิมวันต์ พระปัจเจกพุทธเจ้า ๗องค์อยู่ใกล้เชิงภูเขานั้น เราเห็นต้นกระทุ่มมีดอกบาน ดังพระจันทร์ขึ้นไปบนท้องฟ้า จึงประคองด้วยมือทั้งสอง บูชาพระปัจเจกพุทธเจ้าทั้ง ๗ องค์ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระปัจเจกพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใดด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระปัจเจกพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ทรงพระนามว่าปุปผะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกทัมพปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กทัมพปุปผิยเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร ภูตคโณ นาม ปพฺพโต

วสเตโก ชิโน ตตฺถ สยมฺภู โลกนิสฺสโฏ ฯ

ติณสูเล คเหตฺวาน พุทฺธสฺส อภิโรปยึ

เอกูนสตสหสฺสกปฺปํ น วินิปาตโก ฯ

อิโต เอกาทเส กปฺเป เอโกสึ ๑ ธรณีรุโห

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสูลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติณสูลกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

มีภูเขาชื่อภูตคณะอยู่ในที่ไม่ไกลแต่ภูเขาหิมวันต์ พระชินปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่ง สละโลกแล้วมาอยู่ ณ ภูเขานั้น เราถือเอาดอกมะลิซ้อนไปบูชาแด่พระพุทธเจ้า เราไม่ตกลงในจตุราบายตลอด ๙ หมื่นกัลป (แสนกัลปหย่อนหนึ่ง) ในกัลปที่ ๑๑ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง มีพระนามว่าธรณีรุหะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติณสูลกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติณสูลกเถราปทาน.

สุวจฺโฉ นาม นาเมน พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู

ปุรกฺขโต สสิสฺเสหิ วสติ ๒ ปพฺพตนฺตเร ฯ

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

มมุทฺธริตุกาโม โส อาคญฺฉิ มม สนฺติกํ ๓ ฯ

เวหายเส จงฺกมติ ทีโป ๑ ปชฺชลิเต ตถา

หาสํ ๒ มมํ วิทิตฺวาน ปกฺกามิ ปาจินามุโข ฯ

ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา อพฺภูตํ โลมหํสนํ

นาคปุปฺผํ คเหตฺวาน คตมคฺคมฺหิ โอกิรึ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ โอกิรึ ๓ อหํ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

เอกตฺตึเส ๔ อิโต กปฺเป ราชา อาสึ มหารโถ

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นาคปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๑๕๙)

๑ ยุ. เอโกสิ ฯ ๒ ม. วสเต ฯ ๓ โป. ยุ. สนฺติเก ฯ

(เราเป็น) พราหมณ์มีนามชื่อว่าสุวัจฉะ เป็นผู้รู้จบมนต์แวดล้อมด้วยพวกศิษย์ของตน อยู่ ณ ระหว่างภูเขา พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ผู้สมควรรับเครื่องบูชาพระองค์ทรงประสงค์จะรื้อถอน (ช่วยเหลือ) เราจึงเสด็จมายังสำนักเรา เสด็จจงกรมอยู่บนเวหาส เหมือนประทีปอันโพลงฉะนั้น ทรงทราบว่าเรายินดีแล้ว บ่ายพระพักตร์กลับไปทางทิศประจิมก็เราได้เห็นความอัศจรรย์อันไม่เคยมี ขนพองสยองเกล้านั้นแล้ว ได้เก็บเอาดอกสารภีไปโปรยลงที่ทางเสด็จไป ในกัลปที่แสนแต่กัลปนี้ เราโปรยดอกไม้ใดด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น เราไม่เข้าถึงทุคติเลย ในกัลปที่ ๓๑แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช มีพระนามว่ามหารถะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ฉะนี้แล.

ทราบว่า ท่านพระนาคปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นาคปุปผิยเถราปทาน.

กานนํ วนโมคฺคยฺห วสามิ ลุทฺทโก อหํ

ปุนฺนาคํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ ฯ

ตํ ปุปฺผํ โอจินิตฺวาน สุคนฺธํ คนฺธคนฺธิกํ ๕

ถูปํ กริตฺวาน ปุฬิเน พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เอกมฺหิ นวุเต กปฺเป เอโก อาสึ ตโมนุโท

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุนฺนาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ธูปายติ ... ฯ ยุ. ธูโปติ ชลเต ตถา ฯ ๒ ยุ. เวหาสํ มม ทิตฺวาน ฯ

๓ ยุ. อภิโรปยึ ฯ ๔ ม. เอกตึเส กปฺปสเต ราชา อาสิ มหารโห ฯ ยุ ... อาสึ มหรโถ ฯ

๕ ม. คนฺธิตํ สุภํ ฯ

เราเป็นนายพรานเข้าไปสู่ป่าใหญ่ ได้เห็นดอกบุนนาคกำลังบาน จึงระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ได้เก็บเอาดอกบุนนาคนั้นอันมีกลิ่นหอมตระหลบอบอวลแล้ว ได้ก่อสถูปที่กองทรายบูชาแด่พระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง มีนามว่าตโมนุทะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปุนนาคปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปุนนาคปุปผิยเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร มหาชาตสฺสโร อหุ

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺโน ปุณฺฑรีกสโมหิโต ๑ ฯ

กุกฺกุโฏ นาม นาเมน ตตฺถาสึ สกุโณ ตทา

สีลวา วตฺตสมฺปนฺโน ปุญฺญาปุญฺเญสุ โกวิโท ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ชาตสฺสรสฺสวิทูเร สญฺจริตฺถ มหามุนิ ฯ

ชลชํ กุมุทํ ภิตฺวา ๒ อุปเนสึ มเหสิโนแ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย ปฏิคฺคหิ มหามุนิ ฯ

ตญฺจ ทานํ ททิตฺวาหํ ๑ สุกฺกมูเลน โจทิโต

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

โสฬเสโต กปฺปสเต อาสุํ วรุณนามกา

อฏฺฐ เอเต ชนา ตตฺถ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมุททายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กุมุททายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

พนฺธุชีวตมฺพปุปฺผิ วีถิ กกฺการุปุปฺผิโย

มนฺทารโว กทมฺพิ จ สูลโก ๒ นาคปุปฺผิโย

ปุนฺนาโค โกมุที คาถา ฉปฺปญฺญาส ปกิตฺติตา ฯ

พนฺธุชีวกวคฺโค โสฬสโม ฯ

___________________

๑ ม. ปุณฺฑรีกสโมตฺถโฏ ฯ ๒ ม. เฉตฺวา ฯ ยุ. คเหตฺวา ฯ

๑ ม. ... ททิตฺวาน ฯ ยุ. ตํ ทานํ อททิตฺวาหํ ฯ ๒ ยุ. สุลิโก ฯ

ณ ที่ใกล้ภูเขาหิมวันต์ มีสระใหญ่สระหนึ่ง (สระธรรมชาติ) ดาดาษด้วยดอกปทุม (บัวหลวง) และดอกอุบล (บัวเขียว) สะพรั่งด้วยดอกปุณฑริก (บัวขาว) ในกาลนั้น เราเป็นนกมีนามชื่อว่ากุกกุฏะ อาศัยอยู่ใกล้สระนั้น เป็นผู้มีศีลสมบูรณ์ด้วยวัตร ฉลาดในบุญและมิใช่บุญ พระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา เสด็จสัญจรไปในที่ไม่ไกลสระนั้น เราหักดอกบัวโกมุทน้อมถวายแด่พระองค์พระองค์ทรงทราบความดำริของเราแล้วทรงรับไว้ ครั้นเราถวายทานแล้วและอันกุศลมูลตักเตือน เราไม่ได้เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป ในกัลปที่ ๑๖๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ พระเจ้าจักรพรรดิเหล่านี้มีพระนามว่าวรุณ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกุมุททายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กุมุททายกเถราปทาน.

---------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. พันธุชีวกเถราปทาน ๒. ตัมพปุปผิยเถราปทาน

๓. วีถิสัมมัชชกเถราปทาน ๔. กักการุปูชกเถราปทาน

๕. มันทาวรปุปผปูชกเถราปทาน ๖. กทัมพปุปผิยเถราปทาน

๗. ติณสูลกเถราปทาน ๘. นาคปุปผิยเถราปทาน

๙. ปุนนาคปุปผิยเถราปทาน ๑๐. กุมุททายกเถราปทาน

บัณฑิตกล่าวคาถาไว้ ๕๖ คาถา.

จบ พันธุชีวกวรรคที่ ๑๖.