๑๐. ปฏาจาราเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

ปฏาจาราเถรีอปทานที่ ๑๐ (๒๐)

บุพจริยาของพระปฏาจาราเถรี

[๑๖๐] ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้

พระพิชิตมารผู้นายกของโลกพระนามว่าปทุมุตตระทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในตระกูลเศรษฐี อัน

มีความรุ่งเรืองถ้วยรัตนะต่าง ๆ ในเมืองหังสวดีเป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความสุขเป็นอันมาก

ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าพระองค์

นั้นแล้ว ได้ฟังพระธรรมเทศนา มีความเลื่อมใสอันเกิดในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ.

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสรรเสริญภิกษุณีองค์หนึ่ง ผู้มีความละอาย คงที่คล่องแคล่วในกิจที่ควรและกิจที่ไม่ควร ว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลาย ฝ่ายทรงวินัย

ดิฉันมีจิตยินดีปรารถนาตำแหน่งนั้น จึง

นิมนต์พระทศพลผู้เป็นนายกพร้อมด้วยพระสงฆ์ให้เสวยและฉันตลอดสัปดาห์หนึ่ง ถวายบาตรและจีวรแล้ว ซบศีรษะลงแทบพระบาท แล้วได้กราบทูลว่า

ข้าแต่พระธีรมุนีผู้นายกของโลก ภิกษุณี

องค์ใด พระองค์ทรงสรรเสริญในตำแหน่งอันประเสริฐกว่าภิกษุสงฆ์นี้ ถ้าตำแหน่งนั้นจะสำเร็จแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันจักเป็นเช่นภิกษุณีองค์นั้น

ครั้งนั้น พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า

นางผู้เจริญ อย่ากลัวเลยจงเบาใจเถิด ท่านจักได้ตำแหน่งนั้นตามใจปรารถนา ในอนาคตกาล

ในกัปที่หนึ่งแสนแต่กัปนี้ พระศาสดา

พระนามว่าโคดม มีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอก-กากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

ท่านผู้เจริญนี้ จักได้เป็นภิกษุณี ธรรม

ทายาท พระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมนิรมิต เป็นสาวิกาของพระศาสดา มีนามว่าปฏาจารา ครั้งนั้น ดิฉันยินดีมีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลกกับพระสงฆ์จนตลอดชีวิต ด้วยกุศลธรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละ

ร่างกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่า

กัสสปะ ผู้เป็นพงศ์พันธ์แห่งพรหม มีบริวารยศมาก ประเสริฐกว่าพวกบัณฑิต เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกี ผู้

เป็นใหญ่กว่านรชน ในพระนครพาราณสีอันอุดมทรงเป็นอุปัฏฐากของพระศาสดาผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเป็นธิดาองค์ที่สามของท้าวเธอมีนามปรากฏว่าภิกษุณี ได้ฟังธรรมของพระ-พิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชา...

ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และ

ด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์

แล้ว ได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ในภพหลัง บัดนี้ ดิฉันเกิดในสกุล

เศรษฐีที่มั่งคั่งเจริญ มีทรัพย์มากในพระนครสาวัตถี

เมื่อใด ดิฉันเจริญวัยเป็นสาวตกอยู่ใน

อำนาจวิตก พบบุรุษชาวชนบทผู้หนึ่งแล้วได้ไปกับเขา ดิฉันคลอดบุตรคนหนึ่ง มีท้องบุตรคนที่สอง เมื่อนั้นดิฉันปรารถนาว่า จะไปเยี่ยมมารดาบิดา

ครั้นนั้น ดิฉันได้บอกสามี เมื่อสามี

ของดิฉันเข้าไปป่า ดิฉันคนเดียวออกจากเรือนจะไปยังพระนครสาวัตถีอันอุดม

ภายหลังสามีของดิฉันมาตามทันที่หน

ทาง เวลานั้น ลมกรรมัชวาตอันทำให้เจ็บปวด

เหลือทนเกิดแก่ดิฉัน ทั้งมหาเมฆก็เกิดขึ้นในเวลาที่ดิฉันจะคลอด สามีไปหาที่กำบัง ก็ถูกงูกัดตาย

เวลานั้นดิฉันมีทุกข์เพราะการคลอด หมดที่พึ่งเป็นคนกำพร้า เดินไปเห็นแม่น้ำน้อยแห่งหนึ่งซึ่งมีน้ำเต็มเป็นที่อยู่แห่งสัตว์

อุ้มบุตรน้อยข้ามไปที่ฝั่งข้างโน้นคนเดียว

ให้บุตรน้อยดื่มนมแล้ว ประสงค์จะให้บุตรคนใหญ่ข้าม จึงกลับมา

เหยี่ยวตัวหนึ่ง เฉี่ยวบุตรน้อยที่ร้องจ้าไปเสียแล้ว บุตรคนใหญ่ก็ถูกกระแสน้ำพัดไป ดิฉันมากไปด้วยความโศก

เดินไปยังพระนครสาวัตถี ได้ยินข่าวว่า

มารดาบิดาและพี่ชายของตนตายเสียแล้ว เวลานั้น ดิฉันแน่นไปด้วยความโศก เปี่ยมไปด้วยความโศกมาก

ได้กล่าวว่าบุตรสองคนตายเสียแล้ว เวลาของเราก็ตายเสียในป่า มารดาบิดาและพี่ชายของเรา ก็ถูกเผาที่เชิงตะกอนเดียวกัน

ครั้งนั้น ดิฉันทั้งซูบผอม ทั้งผิวเหลือง

ไม่มีที่พึ่ง ตรอมใจทุกวัน เมื่อเดินไปข้างนี้ข้างนั้นได้เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้เป็นสารถีฝึกนรชน

ขณะนั้น พระศาสดาได้ตรัสกะดิฉันว่า

ท่านอย่าโศกเศร้าถึงบุตรเลย จงเบาใจเถิด จงแสวงหาตนของท่านเถิด เดือดร้อนไปไม่มีประ-โยชน์อะไรเลย

บุตรธิดา ญาติและพวกพ้องไม่ป้องกัน

คนผู้ถึงที่ตายเลย ความป้องกันไม่มีในญาติทั้งหลาย

ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้ว ได้

บรรลุถึงปฐมผล บวชแล้วไม่นานก็ได้บรรลุอรหัตผล

เป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์และทิพโสต

ธาตุ รู้ปรจิตตวิชา เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า

รู้ปุพเพนิวานญาณ ชำระทิพยจักษุให้

บริสุทธิ์ ทำอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้ว เป็นผู้บริสุทธิ์หมดมลทินด้วยดี

ในกาลนั้น ดิฉันศึกษาพระวินัยทั้งปวง

ในสำนักพระบรมศาสดา ผู้ทรงเห็นธรรมทั้งปวงและกล่าวพระวินัยทั้งมวลกว้างขวางได้ตามจริง

พระพิชิตมารทรงพอพระทัยในคุณสมบัติ

นั้น จึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะว่าปฏาจาราภิกษุณีผู้เดียวเลิศกว่าพวกภิกษุฝ่ายที่ทรงพระวินัย

ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน

ของพระพุทธเจ้าดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระปฏาจาราภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านั้น ด้วยประการฉะนี้แล.

จบปฏาจาราเถรีอปทาน

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑ เอกุโปสถิกาเถรีอปทาน ๒. สลฬปุปผิกาเถรีอปทาน ๓. โมทก-ทายิกาเถรีอปทาน ๔. เอกาสนทายิกาเถรีอปทาน ๕. ปัญจทีปทายิกา-เถรีอปทาน ๖. นฬมาลิกาเถรีอปทาน ๗. มหาปชาบดีโคตมีเถรีอปทาน๘. เขมาเถรีอปทาน ๙. อุบลวรรณาเถรีอปทาน ๑๐. ปฏาจาราเถรีอปทาน

ในวรรคนี้บัณฑิตคำนวณคาถาไว้ ๕๐๙ คาถา.

จบเอกุโปสถวรรคที่ ๒

กุณฑลเกสวรรคที่ ๓

กุณฑลเกสีเถรีอปทานที่ ๑ (๒๑)

[๑๖๑] ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้

พระพิชิตมาร พระนามว่า ปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้

จบธรรมทั้งปวง เป็นนายกของโลก เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐีอันมี

ความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่าง ๆ ในเมืองหังสวดีเป็นผู้เพียบพร้อมไปด้วยความสุขมาก

ดิฉันเข้าไปเฝ้าพระมหาวีรเจ้าพระองค์

นั้นแล้ว ได้ฟังธรรมอันอุดม มีความเลื่อมใสเกิดในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ได้ถึงพระองค์เป็นสรณะ

ครั้งนั้น พระพิชิตมารผู้เป็นนายกพระ-

นามว่าปทุมุตตระ ทรงประกอบด้วยพระมหากรุณาทรงตั้งภิกษุณีองค์หนึ่ง ผู้มีปัญญาดีว่า เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลาย ฝ่ายขิปปาภิญญา

ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วมีความ

พอใจ ถวายทานแด่พระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่แล้ว ซบเศียรลงแทบพระบาท ปรารถนาตำแหน่งนั้น