เอกปทุมวรรค

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

ภวาภเว วิภาเวนฺโต ตาเรติ ๑ ชนตํ พหุํ ฯ

หํสราชา ตทา โหมิ ทิชานํ ปวโร อหํ

ชาตสฺสรํ สโมคยฺห กีฬามิ หํสกีฬิตํ ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ชาตสฺสรสฺส อุปริ อาคจฺฉิ ตาวเท ชิโน ฯ

ทิสฺวานหํ เทวเทวํ สยมฺภุํ โลกนายกํ

วณฺเฏ เฉตฺวาน ปทุมํ สตฺตปตฺตํ มโนรมํ ฯ

มุขตุณฺเฑน ปคฺคยฺห วิปฺปสนฺเนน ๒ เจตสา

อุกฺขิปิตฺวาน คคเน พุทฺธเสฏฺฐํ อปูชยึ ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา อกาสิ ๓ อนุโมทนํ ฯ

อิมินา เอกปทุเมน เจตนาปณิธีหิ จ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ วินิปาตํ น คจฺฉสิ ฯ

อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ ชลชุตฺตมนามโก

มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา อคมา เยน ปตฺถิตํ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปทุมิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกปทุมิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทุติยํ ตีณุปฺปลมาลิยตฺเถราปทานํ (๓๔๒)

๑ ม. ตาเรสิ ฯ ๒ ม. ยุ. ปสนฺโน โลกนายเก ฯ ๓ ม. ยุ. อกาเม ฯ

พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ทรงทำให้แจ้งซึ่งภพน้อยใหญ่ ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้าม (ทุกข์) ได้ ในกาลนั้นเราเป็นพระยาหงส์ ผู้ประเสริฐกว่านกทั้งหลาย เราโผลงยังสระน้ำแล้วเล่นน้ำอยู่อย่างสำราญใจ ในขณะนั้น พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตระทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา เสด็จ (เหาะ) มาเหนือสระน้ำเราได้เห็นพระสยัมภูผู้ประเสริฐกว่าเทวดา เป็นนายกของโลก จึงหักดอกบัวหลวงอันเป็นที่รื่นรมย์ใจที่ก้านแล้ว เอาจะงอยปากคาบโยนขึ้นไปในอากาศ ได้บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดด้วยใจอันเลื่อมใสยิ่งนัก

พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับอยู่ในอากาศ ได้ทรงทำอนุโมทนาว่า ด้วยดอกปทุมดอกเดียวนี้ และด้วยการตั้งจิตมั่น ท่านจะไม่ต้องไปสู่วินิบาตตลอดแสนกัลป พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระผู้อุดม ครั้นตรัสอย่างนี้ ทรงสรรเสริญกรรมของเราแล้ว ได้เสด็จไปตามพระประสงค์ ในกัลปที่แสนแต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกปทุมิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกปทุมิยเถราปทาน

จนฺทภาคานทีตีเร อโหสึ วานโร ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร ฯ

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา สาลราชํว ผุลฺลิตํ

ลกฺขณพฺยญฺชนูเปตํ ทิสฺวา อตฺตมโน อหุ ฯ

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน ปีติยา หฏฺฐมานโส

ตีณิ อุปฺปลปุปฺผานิ มตฺถเก อภิโรปยึ ฯ

ปุปฺผานิ อภิโรเปตฺวา วิปสฺสิสฺส มเหสิโน

สคารโว ภวิตฺวาน ๑ ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข ฯ

คจฺฉนฺโต ปฏิกุฏิโก วิปฺปสนฺเนน เจตสา

เสลนฺตเร ปปติตฺวา ๒ ปาปุณึ ชีวิตกฺขยํ ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคจฺฉหํ ฯ

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตีณุปฺปลมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตีณุปฺปลมาลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. คมิตฺวาน ฯ ๒ ม. ยุ. ปติตฺวาน ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นวานรอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำจันทภาคา เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี ประทับนั่งอยู่ ณ ระหว่างภูเขา ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดังพระยารังมีดอกบาน ประกอบด้วยพระลักษณะและพยัญชนะครั้นได้เห็นแล้วมีความปลื้มใจ มีจิตเบิกบานโสมนัส มีใจร่าเริงด้วยปีติ ได้โปรยดอกอุบล ๓ ดอกเหนือพระเศียร ครั้นบูชาดอกไม้แก่พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้แสวงหาคุณใหญ่ เคารพนบนอบแล้ว บ่ายหน้ากลับไปทางทิศอุดร เมื่อเรากำลังเดินกลับด้วยใจอันผ่องใส ตกลงในระหว่างภูเขาหิน ถึงความสิ้นชีวิต ด้วยกุศลกรรมที่เราทำแล้วนั้น และด้วยการตั้งจิตมั่น เราละกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่ชั้นดาวดึงส์ เราได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ ครั้ง ในกัลปที่๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้

ทราบว่า ท่านพระตีณุปลมาลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตีณุปลมาลิยเถราปทาน.

ติสฺโส นาม อหุ สตฺถา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ตโยปธิกฺขเย ๑ ทิสฺวา ธชํ อาโรปิตํ มยา ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคจฺฉหํ ฯ

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธชทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิจฺฉมาโน จหํ อชฺช สกานนํ สปพฺพตํ

โขมทุสฺเสน ฉาเทยฺยํ ตทา มยฺหํ กเต ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธชทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ธชทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ ตีณิกิงฺกณิปูชกตฺเถราปทานํ (๓๔๔)

๑ ยุ. ปริกฺขโย ฯ

เราเห็นความสิ้นไปแห่งอุปธิทั้ง ๓ จึงให้ยกธงขึ้นบูชาพระศาสดาพระนามว่าติสสะ เชษฐบุรุษของโลก ผู้ประเสริฐกว่านระ ด้วยกุศลกรรมที่เราทำแล้วนั้น และด้วยการตั้งจิตมั่น เราละกายมนุษย์แล้ว ได้ไปสู่ชั้นดาวดึงส์ได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์ โดยคณนานับมิได้ เราได้เสวยกรรมของตนที่ตนทำไว้ดีแล้วในกาลก่อน ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้เราได้ทำกรรมในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายธง วันนี้ถ้าเราปรารถนาก็พึงเอาผ้าโขมะปกปิดแผ่นดินพร้อมทั้งป่าและภูเขาได้ นี้เป็นผลเพราะกรรมที่เราทำในกาลนั้น คุณวิเศษเหล่านี้คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระธชทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ธชทายกเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร ๑ ภูตคโณ นาม ปพฺพโต

ตตฺถทฺทสํ ปํสุกูลํ ทุมคฺคมฺหิ วิลคฺคิตํ ฯ

ตีณิ กิงฺกณิปุปฺผานิ โอจินิตฺวานหํ ตทา

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ปํสุกูลํ อปูชยึ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ติณฺณํ ปุปฺผานิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตีณิกิงฺกณิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตีณิกิงฺกณิปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ยุ. ___ อวิทูเร ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ

มีภูเขาชื่อภูตคณะ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ ที่ภูเขานั้น เราได้เห็นผ้าบังสุกุลแขวนห้อยอยู่บนยอดไม้ ขณะนั้นเราได้เลือกเก็บเอาดอกหงอนไก่๓ ดอก มาบูชาผ้าบังสุกุลด้วยจิตโสมนัสยินดี ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้เราได้ทำกรรมใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งดอกไม้ ๓ ดอก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตีณิกิงกณิปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตีณิกิงกณิปูชกเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร หาริโก นาม ปพฺพโต

สยมฺภู ๑ นาม นาเมน รุกฺขมูเล วสี ตทา ฯ

นฬาคารํ กริตฺวาน ติเณน ฉาทยึ อหํ

จงฺกมํ โสธยิตฺวาน สยมฺภุสฺส อทาสหํ ฯ

จตุทฺทเสสุ กปฺเปสุ เทวโลเก รมึ อหํ

จตุสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ ฯ

สตฺตสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ

อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ อินฺทลฏฺฐีว อุคฺคตํ

สหสฺสถมฺภํ อตุลํ วิมานํ สปฺปภสฺสรํ ฯ

เทฺวสมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต สาสเน ปพฺพชึ อหํ ฯ

ปธานํ ปหิตตฺโตมฺหิ อุปสนฺโต นิรูปธิ

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬาคาริโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นฬาคาริกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. สยมฺภู นารโท นาม ฯ

มีภูเขาชื่อหาริกะ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ พระภิกษุมีนามชื่อสยัมภูอยู่ที่โคนไม้ ในกาลนั้น เราได้ทำเรือนไม้อ้อ (ไม้รวก) มุงบังด้วยหญ้าแผ้วถางที่จงกรมแล้ว ได้ถวายแก่พระสยัมภู ในกัลปที่ ๑๔ เรารื่นรมย์อยู่ในเทวโลก ได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๗๔ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๗ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคนานับมิได้ ภพของเราสูงเยี่ยม เหมือนไม้เท้าพระอินทร์ วิมานของเรามีเสาพันต้น ไม่มีชื่อ มีสีเลื่อมประภัสสร (ไม่มีวิมานอื่นเหมือน) เราเสวยสมบัติทั้งสองแล้ว อันกุศลมูลตักเตือนจึงออกบวชในศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม เราเป็นผู้ทำความเพียร มีตนส่งไปแล้ว สงบระงับ ไม่มีอุปธิ ตัดกิเลสเครื่องผูก เหมือนช้างตัดเชือกแล้ว ไม่มีอาสวะอยู่ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนฬาคาริกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นฬาคาริกเถราปทาน

หิมวนฺตสฺสวิทูเร ฉาปโล ๑ นาม ปพฺพโต

พุทฺโธ สุทสฺสโน นาม วิหาสิ ปพฺพตนฺตเร ฯ

ปุปฺผํ เหมวณฺณํ ๒ คยฺห คจฺฉํ เวหายเสนหํ ๓

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โอฆติณฺณมนาสวํ ฯ

สตฺตจมฺปกปุปฺผานิ สีเส กตฺวานหํ ตทา

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ สยมฺภุสฺส มเหสิโน ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จมฺปกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

๑ ม. ชาปโล นาม ฯ ยุ. จาวโล นาม ฯ ๒ ม. เหมวนฺตํ ฯ ยุ. เหมวตํ ฯ

๓ ยุ. เวหาสเยนหํ ฯ

มีภูเขาชื่อฉาปละ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ พระพุทธเจ้าพระนามว่าสุทัสสนะ ประทับอยู่ในระหว่างภูเขา เราถือดอกจำปาเหาะไปทางอากาศได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี ผู้ข้ามพ้นโอฆะ ไม่มีอาสวะขณะนั้นเราวางดอกจำปา ๗ ดอกไว้บนศีรษะ บูชาแด่พระพุทธเจ้าผู้สยัมภูผู้ทรงแสวงหาประโยชน์อันใหญ่หลวง ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระจัมปกปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ จัมปกปุปผิยเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺสวิทูเร โรมโส นาม ปพฺพโต

พุทฺโธ จ ๑ โสภิโต นาม อพฺโภกาเส วสี ตทา ฯ

ภวนา นิกฺขมิตฺวาน ปทุมํ ธารยึ อหํ

เอกาหํ ธารยิตฺวาน ปุนพฺภวํ อุปาคมึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุมปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปทุมปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เตรสมํ ภาณวารํ ฯ

อฏฺฐมํ ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถราปทานํ (๓๔๘)

มีภูเขาชื่อโรมสะ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ ก็เวลานั้น พระพุทธเจ้าพระนามว่าโสภิตะ ประทับอยู่ ณ ที่แจ้ง เราออกจากที่อยู่มากั้นดอกบัวหลวง (บังแดด) ถวาย ครั้นกั้นอยู่วันหนึ่งแล้ว จึงกลับมาสู่ที่อยู่อีกในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปทุมปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปทุมปูชกเถราปทาน.

จบภาณวารที่ ๑๓

หิมวนฺตสฺสวิทูเร ลมฺพโก นาม ปพฺพโต

อุปติสฺโส นาม สมฺพุทฺโธ อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ ฯ

มิคลุทฺโธ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน อหํ

ทิสฺวาน ตํ เทวเทวํ สยมฺภุํ อปราชิตํ ฯ

วิปฺปสนฺเนน จิตฺเตน ตทา ตสฺส มเหสิโน

นิสีทนตฺถํ พุทฺธสฺส ติณมุฏฺฐิมทาสหํ ฯ

ทตฺวาน เทวเทวสฺส ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา ปกฺกามิ ๑ อุตฺตรามุโข ฯ

อจิรํ คตมตฺตํ มํ มิคราชา อเหฐยิ ๒

สีเหน ปาติโต ๓ สนฺโต ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ

อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ พุทฺธเสฏฺเฐ อนาสเว

สุมุตฺโต สรเวโคว เทวโลกํ อคจฺฉหํ ฯ

ยูโป ตตฺถ สุโภ อาสิ ปุญฺญกมฺมาภินิมฺมิโต

สหสฺสกณฺโฑ สตฺตเคณฺฑุ ธชาลุ หริตามโย ฯ

ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส สตรํสีว อุคฺคโต

อากิณฺโณ เทวกญฺญาหิ อาโมทึ กามกามิหํ ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

อาคนฺตฺวาน มนุสฺสตฺตํ ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป นิสีทนมทาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ติณมุฏฺฐิยิทํ ๔ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณมุฏฺฐิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ ตินฺทุกผลทายกตฺเถราปทานํ (๓๔๙)

๑ ม. ยุ. พุทฺโธปิ สมฺภโว นาม ฯ

๑ ม. ยุ. ปกฺกามึ ฯ ๒ ม. อโปฐยิ ฯ ๓ ม. โปถิโต ฯ ๔ ยุ. ติณมุฏฺเฐ อิทํ ผลํ ฯ

มีภูเขาชื่อลัมพกะ อยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอุปติสสะ เสด็จจงกรมอยู่ในที่แจ้ง ในกาลก่อนเราเป็นพรานเนื้ออยู่(เที่ยวไป) ในป่าใหญ่ ได้พบพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ผู้ประเสริฐกว่าเทวดา เป็นสยัมภูผู้ไม่แพ้อะไรๆ ขณะนั้น เรามีจิตเลื่อมใสยิ่งนัก ได้ถวายหญ้ากำมือหนึ่งสำหรับประทับนั่ง แด่พระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวงพระองค์นั้น ครั้นถวายแก่พระองค์ผู้ประเสริฐกว่าเทวดาแล้วยังจิตให้เลื่อมใสอย่างยิ่ง ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้า แล้วบ่ายหน้ากลับไปทางทิศอุดร พอเราไปได้ไม่นานสีหะได้เบียดเบียนเรา เราถูกสีหะทำให้ล้มลงแล้ว ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น (เพราะ) กรรมที่เราทำแล้วในสำนักพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ ไม่มีอาสวะ

เราได้ไปสู่เทวโลก เหมือนกำลังลูกศรพ้นจากแล่ง ในเทวโลกนั้น มีปราสาทงามอันบุญกรรมนิรมิต (ในปราสาทนั้น) มีเครื่องประดับพันหนึ่ง ลูกคลีหนัง ๗ ลูก ธงสีเขียวรัศมีของปราสาทนั้นพุ่งออกขึ้นไปสูงเหมือนพระจันทร์ เราเกลื่อนกล่นด้วยนางเทพกัญญา เบิกบานด้วยวัตถุกามและกิเลสกาม เราอันกุศลมูลมูลตักเตือนแล้ว จุติจากเทวโลกมาสู่ความเป็นมนุษย์แล้ว ได้บรรลุความสิ้นอาสวะ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายที่นั่ง ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งหญ้ากำมือเดียว คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติณมุฎฐิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติณมุฏฐิทายกเถราปทาน.

กณิการํว โชตนฺตํ นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โอฆติณฺณมนาสวํ ฯ

ตินฺทุกํ สผลํ ทิสฺวา ภินฺทิตฺวาน สโกฏิกํ ๑

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน เวสฺสภุสฺส ๒ อทาสหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตินฺทุกผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตินฺทุกผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้โชติช่วงดังดอกกรรณิการ์ ปราศจากกิเลสธุลีข้ามโอฆะได้แล้ว ไม่มีอาสวะ ประทับนั่งในระหว่างภูเขา เราเห็นต้นมะพลับกำลังมีผล จึงหักเอามาพร้อมทั้งก้าน มีจิตเลื่อมใสโสมนัส ได้ถวายแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าเวสสภู ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตินทุกผลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ตินทุกผลทายกเถราปทาน.

เรวโต ๓ นาม สมฺพุทฺโธ นทีกูเล วสี ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ ปีตรํสีว ภาณุมํ ฯ

อุกฺกามุขํ ปหฏฺฐํว ขทิรงฺคารสนฺนิภํ

โอสธี วิย โรจนฺตํ เอกญฺชลิมกาสหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ อญฺชลิมกาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อญฺชลิยา อิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกญฺชลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกญฺชลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

ปทุมี อุปฺปลมาลี ธโช กิงฺกณิกํ นฬํ

จมฺปโก ปทุมมุฏฺฐิ ตินฺทุเกกญฺชลี ตถา

ฉ จ สฏฺฐิ จ คาถาโย คณิตาโย วิภาวิหิ ฯ

เอกปทุมวคฺโค ปญฺจตฺตึโส ฯ

๑ ม. สโกสกํ ฯ โป. ยุ. สโกฏกํ ฯ ๒ ม. สยมฺภุสฺส มทาสหํ ฯ

๓ ม. ยุ. โรมโส นาม ฯ

ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าเรวตะ ประทับอยู่ใกล้ฝั่งแม่น้ำเราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี มีรัศมีรุ่งเรืองดังพระจันทร์มีพระพักตร์เบิกบานดังปากเบ้า มีรัศมีสุกสะกาวเช่นกับถ่านเพลิงไม้ตะเคียนรุ่งโรจน์เหมือนดาวประกายพฤกษ์ เราได้ประนมกรอัญชลี ในกัลปที่ ๙๔แต่กัลปนี้ เราได้ประนมกรอัญชลีใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งการประนมกรอัญชลี คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำแจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกัญชลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกัญชลิยเถราปทาน.

------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. เอกปทุมิยเถราปทาน ๒. ตีณุปลมาลิยเถราปทาน

๓. ธชทายกเถราปทาน ๔. ตีณิกิงกณิปูชกเถราปทาน

๕. นฬาคาริกเถราปทาน ๖. จัมปกปุปผิยเถราปทาน

๗. ปทุมปูชกเถราปทาน ๘. ติณมุฏฐิทายกเถราปทาน

๙. ตินทุกผลทายกเถราปทาน ๑๐. เอกัญชลิยเถราปทาน

บัณฑิตทั้งหลายคำนวณคาถาได้ ๖๖ คาถา.

จบ เอกปทุมวรรคที่ ๓๕.