กุฏปุปผิยวรรค

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ สตรํสีว อุตฺตมํ ๑

ทิสํ อนุวิโลเกนฺตํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส ฯ

กุฏชํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา สํวิตฺถกสโมตฺถกํ ๒

รุกฺขโต โอจินิตฺวาน ผุสฺสสฺส อภิโรปยึ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต สตฺตรเส กปฺเป ตโย อาสึสุ ๓ ปุปฺผิตา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุฏชปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กุฏชปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราเห็นพระผุสสสัมพุทธเจ้าผู้มีรัศมีเปล่งปลั่งดังทองคำ สว่างไสวไปทั่วทิศดังพระอาทิตย์ผู้อุดม เสด็จไปในอากาศ จึงเลือกเก็บดอกโมกหลวงที่บานทั้งดอกใหญ่และเล็ก เอามาจากต้น มาบูชาแด่พระองค์ เพราะเราเอาดอกไม้บูชาในกัลปที่ ๙๒ แต่ภัทรกัลปนี้ เราจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๑๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ พระองค์พระนามว่าปุปผิตะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกุฏชปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบกุฏชปุปผิยเถราปทาน.

โสภิโต ๔ นาม สมฺพุทฺโธ สยมฺภู สพฺภิวณฺณิโต

สมาธึ โส สมาปนฺโน นิสีทิ ปพฺพตนฺตเร ฯ

ชาตสฺสเร คเวสนฺโต ทกชํ ปุปฺผมุตฺตมํ

พนฺธุชีวกปุปฺผานิ อทฺทสํ สมนนฺตรํ ฯ

อุโภหตฺเถหิ ปคฺคยฺห อุปคจฺฉึ มหามุนึ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน โสภิตสฺสาภิโรปยึ ๑ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต จตุทฺทเส กปฺเป เอโก อาสึ ชนาธิโป

สมุทฺทกปฺโป นาเมน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พนฺธุชีวโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

พนฺธุชีวกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อุคฺคตํ ฯ ๒ ม. สํวิตถตสโมตฺถตํ ฯ ยุ. หํ วิตฺถตสโมตฺถฏํ ฯ

๓ ม. ตโย อาสุํ สุปุปฺผิตา ฯ ๔ ม. ยุ. สิทฺธตฺโถ ฯ

พระสยัมภูสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโสภิตะ ผู้อันสัตบุรุษ สรรเสริญ พระองค์ประทับนั่งเข้าสมาธิอยู่ ณ ระหว่างภูเขา เราแสวงหาดอกบัวอย่างดีอยู่ในสระได้เห็นดอกชะบาอยู่ในที่ใกล้ เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส เอามือทั้งสองประคองเข้าไปเฝ้าพระโสภิตมหามุนี แล้วบูชาแด่พระองค์ เพราะเราได้เอาดอกไม้บูชา ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๑๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งผู้เป็นจอมคน มีพลมาก พระนามว่าสมุทรกัปปะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระพันธุชีวกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ พันธุชีวกเถราปทาน.

กณิการํว โชตนฺตํ นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร

อปฺปเมยฺยํว อุทธึ อุทฺธตํ ๒ ธรณึ ยถา ฯ

ปุเรตํ ๓ เทวสงฺเฆน นิสภาชานิยํ ยถา ฯ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน อุปคญฺฉึ นรุตฺตมํ ฯ

สตฺต ปุปฺผานิ ปคฺคยฺห โกตุมฺพรํ สมากุลํ

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ สิขิโน โลกพนฺธุโน ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต วีสติกปฺปมฺหิ มหาเนลสนามโก

เอโก อาสึ มหาเตโช จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกตุมฺพริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โกตุมฺพริยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. สิทฺธตฺถสฺสาภิโรปยึ ฯ ๒ ม. วิตฺถตํ ฯ ๓ ม. ปูชิตํ ฯ ยุ. ปเรตํ ฯ

เรามีจิตร่าเริงยินดี เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคผู้อุดมกว่านรชน ซึ่งประทับนั่งอยู่ ณ ระหว่างภูเขา โชติช่วงดังดอกกรรณิการ์ มีพระคุณประมาณมิได้เหมือนทะเล เฟื่องฟูดุจแผ่นดิน อันหมู่เทวดาห้อมล้อม ประหนึ่งจะเข้าไปขอแบ่งสิ่งของ เราถือดอกไม้ ๗ ดอกและผ้าขนสัตว์อย่างดี เข้าไปบูชาแด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี ผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งโลก เพราะเราได้เอาดอกไม้บูชาในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๒๑ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิองค์หนึ่งมีนามว่ามหาเนละ มีเดชมาก มีกำลังมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโกตุมพริยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โกตุมพริยเถราปทาน.

ติสฺโส นามาสิ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ปุรกฺขโต สาวเกหิ รถิยํ ปฏิปชฺชถ ฯ

ปญฺจ อุปฺปลหตฺถา จ จตุโอฏฺฐปิตา ๑ มยา

อาหุตึ ทาตุกาโมหํ ปุตฺโตมฺหิ ๒ หิตสิทฺธิยา ฯ

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ คจฺฉนฺตํ อนฺตราปเณ

พุทฺธรํสีหิ ๓ ผุฏฺโฐมฺหิ ๔ ปูเชสึ ทิปทุตฺตมํ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต เตรสกปฺปมฺหิ ปญฺจ สุลภสมฺมตา ๑

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจหตฺถิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปญฺจหตฺถิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ปญฺจมํ อิสิมุคฺคทายกตฺเถราปทานํ (๑๘๕)

๑ ม. จาตุรา ฐปิตา มยา ฯ ยุ. จตุโรฏฺฐปิตา มยา ฯ ๒ ม. ปคฺคณฺหึ วตสิทฺธิยา ฯ

ยุ. มูโคมฺหิ ... ฯ ๓ ยุ. พุทฺธรํสาภิ ฆุฏฺโฐมฺหิ ฯ ๔ ม. ผุฏฺโฐสฺมิ ฯ

พระผู้มีพระภาคเชษฐบุรุษของโลก ผู้ประเสริฐกว่านรชน พระนามว่าติสสะแวดล้อมด้วยพระสาวก เสด็จดำเนินอยู่ในถนน เราเป็นบุตรเพื่อความสำเร็จประโยชน์ ถือดอกอุบล ๕ ดอกยืนอยู่ที่ทางสี่แยก ประสงค์จะให้เครื่องบูชาอันพระพุทธรัศมีถูกต้องแล้ว ได้บูชาพระสัมพุทธเจ้าผู้อุดมกว่าสัตว์ มีพระรัศมีดังทองคำ กำลังเสด็จดำเนินอยู่ระหว่างตลาด เพราะเราเอาดอกไม้บูชาในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๑๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๕ พระองค์พระนามว่าสุลภสมมต ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีกำลังมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปัญจหัตถิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปัญจหัตถิยเถราปทาน.

อุเทนฺตํ สตรํสีว ปีตรํสีว ๒ ภาณุมํ

กกุธํ วิลสนฺตํว ปทุมุตฺตรนายกํ ฯ

อิสิมุคฺคํ ๓ นิมนฺเตตฺวา มธุขุทฺเท อนีลเก

ปาสาเทปิ ๔ ฐิโต สนฺโต อทาสึ โลกพนฺธุโน ฯ

อฏฺฐสตสหสฺสานิ อเหสุํ พุทฺธสาวกา

สพฺเพสํ ปตฺต ปูเรนฺตํ ตโต วาปิ ๕ พหูตรํ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน สุกฺกมูเลน โจทิโต

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

จตฺตาฬีสมฺหิ สหสฺเส กปฺปานํ อฏฺฐตึสเต

มหิสมนฺตนามา ๑ เต จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อิสิมุคฺคทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อิสิมุคฺคทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ฉฏฺฐํ โพธิอุปฏฺฐายกตฺเถราปทานํ (๑๘๖)

๑ ม. ปญฺจ สุสภสมฺมตา ฯ ยุ. ปญฺจาสุ สภาสมฺมตา ฯ ๒ ยุ. อุคฺคตํ อิว ... ฯ

๓ ม. อิสิมุคฺคานิ ปิสิตฺวา ฯ ยุ. อิสิมุคฺคา นิสนฺเทตฺวา ฯ ๔ ม. ยุ. ... ว ฯ

๕ ม. ยุ. จาปิ ฯ

เราแม้จะอยู่ในปราสาท ก็นิมนต์พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ผู้มีพระรัศมีเปล่งปลั่งดังพระอาทิตย์อุทัย มีพระรัศมีเหลืองอร่ามเหมือนพระจันทร์สุกสะกาวราวกับดอกกุ่ม ให้เสวยถั่วฤาษี แล้วได้ถวายน้ำผึ้งอันไม่มีตัวแด่พระองค์ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของโลก เอาน้ำผึ้งใส่บาตรของพระสาวก แห่งพระพุทธเจ้าซึ่งมีประมาณแสนแปดหมื่น จนเต็มทุกๆ รูป ได้ถวายแด่พระพุทธเจ้ามากกว่านั้น เราอันความเลื่อมใสแห่งจิตนั้นซึ่งเป็นกุศลมูลตักเตือนแล้ว ไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป ในกัลปที่ ๘๓๘๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิผู้มีพลมาก พระนามว่ามหิสมันตะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราได้ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอิสิมุคคทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อิสิมุคคทายกเถราปทาน.

นคเร รมฺมวติยา อาสึ มุรชวาทโก ๒

นิจฺจุปฏฺฐานยุตฺโตมฺหิ คโตหํ โพธิมุตฺตมํ ฯ

สายํ ปาตํ อุปฏฺฐิตฺวา สุกฺกมูเลน โจทิโต

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

ปญฺจทเส กปฺปสเต อิโตโหสึ ๓ ชนาธิโป

ทมโถ ๔ นาม นาเมน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิอุปฏฺฐายโก ๕ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

โพธิอุปฏฺฐายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อิสิมุคฺคสนามา เต ฯ ๒ ยุ. มุรชนามโก ฯ ๓ ยุ. ราชาโหสึ ฯ

๔ ม. มุรโช ... ฯ ๕ ม. โพธิอุปฏฺฐาโก ฯ

เราเป็นคนตีตะโพนอยู่ในนครรัมมวดี เป็นผู้ประกอบการบำรุงไม้โพธิ์อันอุดมเป็นนิตย์ เราบำรุง ทั้งเวลาเย็น ทั้งเวลาเช้า อันกุศลมูลตักเตือนแล้วไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอด ๑๘๐๐ กัลป ในกัลปที่ ๑๕๐๐ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นอธิบดีแห่งชน มีพลมาก มีนามว่าทมถะ คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระโพธิอุปัฏฐายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ โพธิอุปัฏฐายกเถราปทาน.

ยทา เทโว เทวกายา จวเต อายุสงฺขยา

ตโย สทฺทา นิจฺฉรนฺติ เทวานํ อนุโมทตํ ฯ

อิโต โภ สุคตึ คจฺฉ มนุสฺสานํ สหพฺยตํ

มนุสฺสภูโต สทฺธมฺเม ลภ สทฺธํ อนุตฺตรํ ฯ

สา เต สทฺธา นิวิฏฺฐสฺส ๑ มูลชาตา ปติฏฺฐิตา

ยาวชีวํ อสํหิรา สทฺธมฺเม สุปเวทิเต ฯ

กาเยน กุสลํ กตฺวา วาจาย กุสลํ พหุํ

มนสา กุสลํ กตฺวา อพฺยาปชฺฌํ นิรูปธึ ฯ

ตโต อุปจิตํ ปุญฺญํ กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ

อญฺเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม พฺรหฺมจริเย นิเวสย ฯ

อิมาย อนุกมฺปาย เทวเทวํ ๒ ยถาวิทู

ภวนฺตํ อนุโมทนฺติ เอหิ เทว ปุนปฺปุนํ ฯ

สํวิคฺโคหํ ๓ ตทา อาสึ เทวสงฺเฆ สมาคเต

กํสุ นาม อหํ โยนึ คมิสฺสามิ อิโต จุโต ฯ

มม สํเวคมญฺญาย สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย

มมุทฺธริตุกาโม โส อาคจฺฉิ มม สนฺติเก ฯ

สุมโน นาม นาเมน ปทุมุตฺตรสาวโก

อตฺถธมฺมานุสาสิตฺวา สํเวเชสิ มมํ ตทา ฯ

ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาทยึ

อภิวาเทตฺวาปิ ๑ สมฺพุทฺธํ ตตฺถ กาลํ กโต อหํ ฯ

อุปปชฺชึ ส ตตฺเถว สุกฺกมูเลน โจทิโต

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกจินฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกจินฺติกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐมํ ติกณฺณิปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๑๘๘)

๑ ม. นิวิฏฺฐาสฺส ฯ ยุ. นวิฏฺฐาย ฯ ๒ ม. เทวาเทวํ ฯ ๓ ม. สํเวโค เม ตทา อาสิ ฯ

ยุ. สํวิคฺโคมฺหิ ตทา อาสึ ฯ

ในกาลใด เทวดาจะจุติจากหมู่เทพเพราะสิ้นอายุ ในกาลนั้น เทวดาผู้พลอยยินดีย่อมเปล่งเสียงออก ๓ ประการว่า ดูกรท่านผู้เจริญ ท่านจากนี่จงไปสู่สุคติ จงได้ความเป็นมนุษย์ เป็นมนุษย์แล้ว จงได้ศรัทธาชั้นเยี่ยมในสัทธรรม ศรัทธาของท่านผู้ตั้งมั่นแล้วนั้นจงมั่นคงเป็นมูลไว้ อย่าคลอนแคลนในสัทธรรมที่พระอริยเจ้าประกาศดีแล้ว ตลอดชีวิต ท่านจงกระทำกุศลอันไม่มีความเบียดเบียน ไม่มีอุปธิด้วยกาย ด้วยวาจา ด้วยใจ ให้มากแต่นั้นท่านก่อสร้างบุญ ทำบุญนั้นด้วยทานให้มาก จงแนะนำแม้สัตว์อื่นๆให้ตั้งอยู่ในพรหมจรรย์ในสัทธรรม สัตว์อื่นๆ ผู้รู้ตามความเป็นจริง พลอยยินดีตามท่าน ผู้เป็นเทวดาล่วงเทวดา เพราะความอนุเคราะห์นี้ ขอท่านจงกลับมาบ่อยๆ นะในกาลนั้น

เราเป็นผู้สลดใจอยู่ในหมู่เทวดาที่มาประชุมกัน ด้วยคิดว่า เราเป็นอะไรเล่า จุติจากนี่แล้วจึงจักไปยังกำเนิดมนุษย์ได้ในกาลนั้น พระสมณะสาวกของพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ ผู้อบรมอินทรีย์แล้ว มีนามชื่อว่าสุมนะ รู้ความสลดใจของเรา ปรารถนาจะช่วยเหลือเรา ท่านจึงมาในสำนักของเรา พร่ำสอนอรรถธรรมแล้ว ยังเราให้สลดใจ เราได้ฟังคำของท่านแล้ว ทำให้จิตเลื่อมใสในพระพุทธเจ้า เราเพียงแต่ได้ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าแล้ว ทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น เรานั้นอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว ได้อุปบัติในเทวโลกนั้นเอง ไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกจินติกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกจินติกเถราปทาน.

เทวภูโต อหํ สนฺโต อจฺฉราหิ ปุรกฺขโต

ปุพฺพกมฺมํ สริตฺวาน พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ ฯ

ติกณฺณิปุปฺผํ ปคฺคยฺห สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ

พุทฺธมฺหิ ๒ อภิโรเปสึ วิปสฺสิมฺหิ นราสเภ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เตสตฺตติมฺหิโต กปฺเป จตุโรสุํ ๓ รมุตฺตมา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกณฺณิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติกณฺณิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ตํ ธีรํ อภิวาเทตฺวา ฯ ๒ ยุ. พุทฺธสฺส ฯ ๓ ยุ. จตุราสุํ นรุตฺตมา ฯ

ม. จตุราสุํ รมุตฺตมา ฯ

เราเป็นเทวดาแวดล้อมด้วยหมู่นางอัปสร ระลึกถึงบุรพกรรมได้ จึงระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เรายังจิตของตนให้เลื่อมใส ถือดอกเจตภังคี๓ ดอก ไปบูชาพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้ประเสริฐกว่านรชนเพราะเราได้เอาดอกไม้บูชาในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราจึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๗๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์เป็นผู้อุดม ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติกรรณิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติกรรณิปุปผิยเถราปทาน.

ตาวตึเสสุ เทเวสุ มหาโฆโส ตทา อหุ

พุทฺโธ จ โลเก นิพฺพาติ มยญฺจมฺห สราคิโน ฯ

เตสํ สํเวคชาตานํ โสกสลฺลสมงฺคินํ

สพเลน อุปตฺถทฺโธ อคมํ พุทฺธสนฺติเก ฯ

มนฺทารวํ คเหตฺวาน สงฺคีติ ๑ อภินิมฺมิตํ

ปรินิพฺพานกาลมฺหิ ๒ พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

สพฺเพ เทวานุโมทึสุ อจฺฉราโย จ เม ตทา

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ อิโต โสฬส เต ชนา

มหามลฺลชนา นาม จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกจาริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกจาริยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. สํหิตํ ฯ ๒ ม. ปรินิพฺพุตกาลมฺหิ ฯ

ในการนั้น ได้มีเสียงประกาศกึกก้องในหมู่เทพเทวดาชั้นดาวดึงส์ว่าพระพุทธเจ้าจะเสด็จนิพพานในโลก และพวกเราก็ยังมีราคะในเทวดาผู้เกิดความสังเวช เพรียบพร้อมด้วยลูกศร คือความโศกเหล่านั้น เราเป็นผู้มีใจแข็งด้วยกำลังของตน ได้ไปในสำนักพระพุทธเจ้า เราถือดอกมนทารพที่นิรมิตรวบรวมไว้ไปบูชาแด่พระพุทธเจ้า ในเวลาใกล้จะปรินิพพาน ในกาลนั้นเทวดาและนางอัปสรทั้งปวงอนุโมทนาเรา เราไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัลป ในหกหมื่นกัลป แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ องค์ มีพลมาก พระนามว่ามหามัลลชน คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกจาริยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกจาริยเถราปทาน.

อภิภุํ ๑ เถรํ ปนิชฺฌาม สพฺเพ สงฺคมฺม เต มยํ ๒

เตสํ นิชฺฌายมานานํ ปริฬาโห อชายถ ฯ

สุนนฺโท นาม นาเมน พุทฺธสฺส สาวโก ตทา

ธมฺมทสฺสิสฺส มุนิโน อาคญฺฉิ มม สนฺติเก ฯ

เย เม ปฏฺฐจรา อาสุํ เต เม ปุปฺผํ อทุํ ตทา

ตาหํ ปุปฺผํ คเหตฺวาน สาวเก อภิโรปยึ ฯ

โสหํ กาลํ กโต ตตฺถ ปุนาปิ อุปปชฺชหํ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต วินิปาตํ น คญฺฉหํ ฯ

เตรเสโต กปฺปสเต อฏฺฐาสุํ ธูมเกตุโน

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติวณฺฏิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติวณฺฏิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

กุฏชา ๑ พนฺธุชีวี จ โกตุมฺพริกหตฺถิโย

อิสิมุคฺโค จ โพธิ จ เอกจินฺตี ติกณฺณิโก

เอกจารี ติวณฺฏี จ คาถา สฏฺฐี ๒ ปกิตฺติตาติ ฯ

กุฏชปุปฺผิยวคฺโค เอกูนวีสติโม ฯ

๑ ม. อภิภูตํ ปนิชฺฌนฺติ ฯ ยุ. อภิภุํ โว ปนิชฺฌนฺติ ฯ ๒ ม. ... มมํ ฯ

เราทุกคนนั้นประชุมกัน เข้าไปเพ่งโทษพระเถระชื่ออภิภู ความเร่าร้อนได้เกิดแก่พวกเราผู้เข้าไปเพ่งโทษ ในกาลนั้น พระเถระมีนามชื่อว่าสุนันทะเป็นสาวกของพระพุทธเจ้า พระนามว่าธรรมทัสสีผู้เป็นมุนีมาในสำนักของเรา ในกาลนั้น ชนทั้งหลายที่อยู่ในสำนักของเรา ได้เอาดอกไม้มาให้เราเราได้เอาดอกไม้นั้นบูชาพระสาวกทั้งหลาย เราทำกาลกิริยา ณ ที่นั้น แล้วก็เกิดขึ้นอีก เราไม่ได้ไปสู่วินิบาตเลยตลอด ๑๘๐๐ กัลป ในกัลปที่ ๑๓๐๐แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ พระนามว่าธูมเกตุ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติวัณฏิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติวัณฏิปุปผิยเถราปทาน.

--------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุฏชปุปผิยเถราปทาน ๒. พันธุชีวกเถราปทาน

๓. โกตุมพริยเถราปทาน ๔. ปัญจหัตถิยเถราปทาน

๕. อิสิมุคคทายกเถราปทาน ๖. โพธิอุปัฏฐากเถราปทาน

๗. เอกจินติกเถราปทาน ๘. ติกรรณิปุปผิยเถราปทาน

๙. เอกจาริยเถราปทาน ๑๐. ติวัณฏิปุปผิยเถราปทาน

ท่านประกาศคาถาไว้ ๖๐ คาถา

จบ กุฏชปุปผิยวรรคที่ ๙.