นาคสมาลวรรค

อาปาฏลึ อหํ ปุปฺผํ อุชฺฌิตํ สุมหาปเถ

ถูปมฺหิ อภิโรเปสึ สิขิโน โลกพนฺธุโน ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ถูปปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต ปณฺณรเส กปฺเป ปุปฺผิโย ๕ นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคสมาโล เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นาคสมาลตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สกจินฺตี อโว ปุปฺผี สปจฺจาคมเนน จ ฯ ๒ ม. ปรปฺปสาทีภิสโท ฯ

๓ ม. ปุปฺผจงฺโกฏกีปิจ ฯ ๔ ม. อตฺถทสฺสิภิ ฯ ๕ ม. ยุ. ภูมิโย ฯ

เราถือเอาดอกแคฝอยไปบูชาที่พระสถูป ซึ่งมหาชนสร้างไว้ที่หนทางใหญ่ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิขีผู้เผ่าพันธุ์ของโลก ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งการบูชาพระสถูป ในกัลปที่ ๑๕ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์ พระนามว่าปุปผิยะทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการมีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเรา ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนาคสมาลเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นาคสมาลเถราปทาน.

อกฺกนฺตญฺจ ปทํ ทิสฺวา ติสฺสสฺสาทิจฺจพนฺธุโน

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ปเท จิตฺตํ ปสาทยึ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สญฺญมลภึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปทสญฺญายิทํ ผลํ ฯ

อิโต สตฺตมเก กปฺเป สุเมโธ นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปทสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ก็เราได้เห็นรอยพระบาทที่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าติสสะ ผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ทรงเหยียบไว้ เป็นผู้มีใจร่าเริงโสมนัส ยังจิตให้เลื่อมใสในรอยพระบาท ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้สัญญาใดในกาลนั้นด้วยสัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในรอยพระบาทในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าสุเมธ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปทสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปทสัญญกเถราปทาน.

ทุมคฺเค ปํสุกูลิกํ ลคฺคํ ทิสฺวาน สตฺถุโน

ตโตหํ อญฺชลึ กตฺวา ปํสุกูลํ อวนฺทิหํ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปํสุสญฺญายิทํ ๑ ผลํ ฯ

อิโต จตุตฺถเก กปฺเป ทุมหโร ๑ สุ ขตฺติโย

จาตุรนฺโต วิชิตาวี จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุสญฺญโก ๒ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สุสญฺญกตฺเถรสฺส ๓ อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ ภิสาลุวทายกตฺเถราปทานํ (๗๔)

๑ ม. ยุ. พุทฺธสญฺญายิทํ ฯ

เราได้เห็นผ้าบังสุกุลจีวรของพระศาสดาห้อยอยู่บนยอดไม้ แล้วได้ประนมอัญชลีไปทางนั้นไหว้บังสุกุลจีวร ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในบังสุกุลจีวร ในกัลปที่ ๔ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าทุมหระ ทรงครอบครองแผ่นดินมีสมุทรสาคร ๔ เป็นที่สุด มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสุสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สุสัญญกเถราปทาน.

กานนํ วนโมคฺคยฺห วสามิ ปวเน ๔ อหํ

วิปสฺสึ อทฺทสํ พุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ ฯ

ภิสาลุวญฺจ ปาทาสึ อุทกํ หตฺถโธวนํ

วนฺทิตฺวา สิรสา ปาเท ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ภิสาลุวํ อทํ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ ตติเย กปฺเป ภิสสมฺมตขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสาลุวทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ภิสาลุวทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ฉฏฺฐมํ ภาณวารํ ฯ

๑ ม. ทุมสาโร สิ ฯ ยุ. ทุมสาโร สุ ฯ ๒ ม. พุทฺธสญฺญโก ฯ ยุ. สญฺญโก ฯ

๓ พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ฯ ๔ โป. ปิวเน ฯ ม. วิปิเน ฯ ยุ. วิวเน ฯ

เราเข้าไปยังป่าชัฏอยู่ในป่าใหญ่ ได้พบพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้สมควรรับเครื่องบูชาจึงได้ถวายเหง้ามัน ผลไม้และน้ำสำหรับล้างพระหัตถ์ถวายบังคมพระบาทด้วยเศียรเกล้าแล้ว มุ่งหน้าทางทิศอุดรหลีกไป ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายเหง้ามันและผลไม้ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม และในกัลปที่ ๓แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์ พระนามว่าภิสสมมต ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระภิสาลุวทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภิสาลุวทายกเถราปทาน

จบ ภาณวารที่ ๖

ขณฺโฑ นามาสิ นาเมน วิปสฺสิสฺสคฺคสาวโก

เอกา ภิกฺขา มยา ทินฺนา โลกาหุติปฏิคฺคโห ๑ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทิปทินฺท นราสภ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เอกภิกฺขายิทํ ผลํ ฯ

จตฺตาฬีเส อิโต กปฺเป วรุโณ นาม ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกสญฺญกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ฉฏฺฐํ ติณสนฺถารทายกตฺเถราปทานํ (๗๖)

ข้าพระองค์ได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่ง แก่พระอัครสาวกของพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี มีนามชื่อว่าขัณฑะ ผู้สมควรรับเครื่องบูชาของโลกข้าแต่พระองค์ผู้จอมสัตว์นราสภ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้น ข้าพระองค์ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายภิกษาทัพพีหนึ่ง ในกัลปที่ ๔๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าวรุณ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกสัญญกเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺส อวิทูเร มหาชาตสฺสโร อหุ

สตฺตปตฺเตหิ สญฺฉนฺโน นานาสกุณมาลโย ฯ

ตมฺหิ นฺหาตฺวา จ ปิตฺวา จ อวิทูเร วสามหํ

อทฺทสํ สมณานคฺคํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส ฯ

มม สงฺกปฺปมญฺญาย สตฺถา โลเก อนุตฺตโร

อพฺภโต โอโรหิตฺวาน ภูมิยํ ฐาติ ๑ ตาวเท ฯ

ลายเนน ๒ ติณํ คยฺห นิสีทนมทาสหํ

นิสีทิ ภควา ตตฺถ ติโลกปติ ๓ นายโก ฯ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อวนฺทึ โลกนายกํ

อุกฺกุฏิโก ๔ อวสกฺขิ นิชฺฌายนฺโต มหามุนึ ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน นิมฺมานํ อุปปชฺชหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สนฺถารสฺส อิทํ ผลํ ฯ

อิโต ทุติยเก กปฺเป มิตฺตสมฺมตขตฺติโย ๕

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสนฺถารทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติณสนฺถารทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. โลกาหุติปฏิคฺคเห ฯ

ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ มีสระใหญ่อยู่สระหนึ่ง ดาดาษไปด้วยดอกปทุมเป็นที่อาศัยของนกต่างๆ เราอาบและดื่มน้ำในสระนั้นแล้ว อยู่ในที่ไม่ไกล ได้เห็นพระพุทธเจ้า ผู้เลิศกว่าสมณะเสด็จไปในอากาศ พระศาสดาผู้ยอดเยี่ยมในโลก ทรงทราบความดำริของเรา เสด็จลงจากอากาศแล้วประทับยืนอยู่ที่พื้นดินในขณะนั้น เราได้เกี่ยวหญ้ามาลาดถวายเป็นที่ประทับนั่ง พระผู้มีพระภาคผู้เป็นใหญ่ในโลก ๓ เป็นนายกประทับนั่งบนนั้น เรายังจิตของตนให้เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายบังคมพระองค์ผู้นายกของโลก นั่งกระเย่งเพ่งดูพระมหามุนีไม่กระพริบตา ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้นเราเข้าถึงภพชั้นนิมมานรดี เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลการถวายเครื่องลาดหญ้า ในกัลปที่ ๒ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่ามิตตสมมต ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติณสันถารทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติณสันถารทายกเถราปทาน

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ สมฺพุทฺโธ โลกนายโก

สุเมโธ นาม นาเมน ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ ฯ

ตสฺส กญฺจนวณฺณสฺส ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน

ปญฺจ สูจี มยา ทินฺนา สิพฺพนตฺถาย จีวรํ ฯ

เตเนว สูจิทาเนน นิปุณตฺถวิปสฺสกํ

ติกฺขลหุญฺจ ผาสุญฺจ ญาณํ เม อุปปชฺชถ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

ทิปทาธิปติ นาม ราชาโน จตุโร อหุํ

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สูจิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สูจิทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ฐิโต ฯ ม. ฐาสิ. ฯ ยุ. ภูมิยฏฐาสิ ฯ ๒ ม. ยุ. วิสาเณน ฯ ๓ ม. ติสฺโส

โลกคฺคนายโก ฯ ยุ. ติสฺโส โลกวินายโก ฯ ๔ ปฏิกุฏิโก อปสกฺกึ ฯ ยุ. อวสกฺกึ ฯ

๕ ม. ยุ. มิคสมฺมตขตฺติโย ฯ

ในกัลปที่ ๓ หมื่น แต่กัลปนี้ เราได้ถวายเข็ม ๕ เล่ม แต่พระพุทธเจ้าผู้เป็นนายกของโลก มีพระนามชื่อว่าสุเมธ มีพระลักษณะอันประเสริฐ๓๒ ประการ มีพระฉวีวรรณดังทองคำ ผู้เป็นจอมสัตว์ ผู้คงที่ เพื่อต้องการเย็บจีวร ด้วยการถวายเข็มนั้นแล ญาณเป็นเครื่องเห็นแจ้ง อรรถอันละเอียด คมกล้า เกิดขึ้นแก่เรารวดเร็วและสะดวก เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นแล้ว เราทรงกายครั้งที่สุดอยู่ในศาสนาพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่าทิปทาธิบดี ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสูจิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สูจิทายกเถราปทาน

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ คจฺฉนฺตํ อนฺตราปเณ

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ ทฺวตฺตึสวรลกฺขณํ ฯ

เสฏฺฐิปุตฺโต ตทา อาสึ สุขุมาโล สุเข ฐิโต ๑

อุจฺฉงฺเค ปาฏลีปุปฺผํ กตฺวา ตํ อภิโรปยึ ฯ

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน ปุปฺเผหิ อภิปูชยึ

ติสฺสํ โลกวิทุํ นาถํ นรเทวํ นมสฺสิหํ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต เตสฏฺฐิกปฺปมฺหิ อภิสมฺมตนามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาฏลิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปาฏลิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สุเขธิโต ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นบุตรเศรษฐีสุขุมาลชาติ ตั้งอยู่ในความสุข ได้เอาดอกแคฝอยห่อพกไปบูชาพระสัมพุทธเจ้า ผู้มีพระฉวีวรรณดังทองคำเช่นกับแท่งทองคำอันมีค่า มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ กำลังเสด็จดำเนินอยู่ในละแวกตลาด เราร่าเริง มีจิตโสมนัส บูชาพระองค์ด้วยดอกไม้ ถวายนมัสการพระพุทธเจ้าพระนามว่าติสสะ ทรงรู้แจ้งโลกเป็นนาถะของโลก ประเสริฐกว่านระ ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้ ในกัลปที่ ๖๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามว่าอภิสมมต ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้ทราบว่า ท่านพระปาฏลิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปาฏลิปุปผิยเถราปทาน.

มิคลุทฺโธ ๑ ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน อหํ

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ พตฺตึสวรลกฺขณํ ฯ

ตตฺถาหํ อญฺชลึ กตฺวา ปกฺกามึ ปาจินามุโข

อวิทูเร นิสินฺนสฺส นิยเต ปณฺณสนฺถเร ฯ

ตโต เม อสนีปาโต มตฺถเก นิปตี ตทา

โสหํ มรณกาลมฺหิ อกาสึ ปุนรญฺชลึ ฯ

เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป อญฺชลึ อกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อญฺชลิสฺส อิทํ ผลํ ฯ

จตุปณฺณาสกปฺปมฺหิ มิคเกตุสนามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ฐิตญฺชลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ฐิตญฺชลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. มิคลุทุโท ฯ

เมื่อก่อน เราเป็นพรานเนื้ออยู่ในป่าชัฏ ได้พบพระสัมพุทธเจ้าผู้มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ ในป่านั้น ณ ที่นั้น เราประนมกรอัญชลีแล้ว เดินบ่ายหน้าไปทางทิศปราจีน ขณะเมื่อเรานั่งอยู่บนเครื่องลาดใบไม้ที่เรานำมาในที่ไม่ไกล อสนีบาตตกลงบนกระหม่อมของเราในเวลานั้น ในเวลาใกล้ตาย เราได้ประนมกรอัญชลีอีกครั้งหนึ่ง ในกัลปที่๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้ทำอัญชลีในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการทำอัญชลีในกัลปที่ ๕๔ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ มีพระนามว่ามิคเกตุ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระฐิตัญชลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ฐิตัญชลิยเถราปทาน.

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

ทนฺโต ทนฺตปริวุโต นครา นิกฺขมี ตทา ฯ

นคเร หํสวติยา อโหสึ มาลิโก ตทา

ยํ ตตฺถ อุตฺตมํ ตีณิ ปทุมปุปฺผานิ อคฺคหึ ฯ

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ ปฏิมคฺคนฺตราปเณ

สห ๑ ทิสฺวาน สมฺพุทฺธํ เอวํ จินฺเตสหํ ตทา ฯ

กึ เม อิเมหิ ปุปฺเผหิ รญฺโญ อุปฏฺฐิเตหิ เม

คามํ วา คามเขตฺตํ วา สหสฺสํ วา ลเภยฺยหํ ฯ

อทนฺตทมกํ ๑ วีรํ ๒ สพฺพสตฺตสุขาวหํ

โลกนาถํว ปูเชตฺวา ลจฺฉามิ อมตนฺธนํ ฯ

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ

ตีณิ โลหิตเก คยฺห อากาเส อุกฺขิปึ ตทา ฯ

มยา อุกฺขิตฺตมตฺตมฺหิ อากาเส ปตฺถรึสุ เต

ธารึสุ มตฺถเก ตตฺถ อุทฺธํวณฺฏา ๓ อโธมุขา ฯ

เย เกจิ มนุชา ทิสฺวา อุกฺกุฏฺฐึ สมฺปวตฺตยุํ

เทวตา อนฺตลิกฺขมฺหิ สาธุการํ ปวตฺตยุํ ฯ

อจฺเฉรํ โลเก อุปฺปนฺนํ พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา

สพฺเพ ธมฺมํ สุณิสฺสาม ปุปฺผานํ วาหสา มยํ ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

วีถิยญฺหิ ฐิโต สนฺโต อิมา คาถา อภาสถ ฯ

โย โส พุทฺธํ อปูเชสิ รตฺตปทุเมหิ มาณโว

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

ตึสกฺขตฺตุญฺจ ๔ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ ฯ

มหาวิตฺถาริกํ นาม พฺยมฺหํ เหสฺสติ ตาวเท

ติโยชนสตุพฺพิทฺธํ ทิยฑฺฒสตวิตฺถตํ ฯ

จตฺตาริ สตสหสฺสานิ นิยฺยุหา จ สุมาปิตา

กูฏาคารวรูเปตา มหาสยนมณฺฑิตา ๕ ฯ

โกฏิสตสหสฺสาโย ปริวาเรสฺสนฺติ อจฺฉรา

กุสลา นจฺจคีตสฺส วาทิเต ๑ จ ปทกฺขิณา ฯ

เอตาทิเส พฺยมฺหวเร นารีคณสมากุเล

วสฺสิสฺสติ ปุปฺผวสฺโส ทิพฺโพ โลหิตโก ตทา ฯ

ภิตฺติขีเล นาคทนฺเต ทฺวารพาเห จ โตรเณ

จกฺกมตฺตา โลหิตกา โอลมฺพิสฺสนฺติ ตาวเท ฯ

ปตฺเตน ปตฺตสญฺฉนฺเน อนฺโต พฺยมฺหวเร อิมํ

อตฺถริตฺวา ปารุปิตฺวา ตุวฏฺฏิสฺสนฺติ ตาวเท ฯ

ภวนํ ปริวาเรตฺวา สมนฺตา สตโยชนํ ๒

เต ๓ วิสุทฺธา โลหิตกา ทิพฺพคนฺธํ ปวายเร ฯ

ปญฺจสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ

สมฺปตฺติโย ทุเว ภุตฺวา อนีติ อนุปทฺทโว

สมฺปตฺเต ปริโยสาเน นิพฺพานํ ปาปุณิสฺสติ ฯ

สุทิฏฺโฐ วต เม พุทฺโธ วาณิชฺชมุปโยชิตํ ๔

ปทุมานิ ตีณิ ปูเชตฺวา อนุโภสินฺติสมฺปทา ฯ

อชฺช เม ธมฺมปตฺตสฺส วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพโส

สุปุปฺผิตํ โลหิตกํ ธารยิสฺสติ มตฺถเก ฯ

มม กมฺมํ กเถนฺตสฺส ปทุมุตฺตรสตฺถุโน

สตปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อหุ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิปูชยึ ๑

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ติณฺณํ ปทุมานิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตีณิปทุมิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตีณิปทุมิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

นาคสมาโล ปทสญฺญี สุสญฺญาลุวทายโก

เอกสญฺญี ติณทโท สูจี ปาฏลิปุปฺผิโย

ฐิตญฺชลี ติปทุมี คาถาโย ปญฺจสตฺตติ ฯ

นาคสมาลวคฺโค อฏฺฐโม ฯ

______________

๑ ยุ. โสหํ ฯ

๑ ม. อทนฺตทมนํ ฯ ๒ ยุ. ธีรํ ฯ ๓ โป. อุทฺธวณฺฑา ฯ ๔ ม. ยุ. ตสกปฺปานิ ฯ

๕ ยุ. มหาสยนโวสิโต ฯ

๑ ม. วาทิเตปิ ฯ ยุ. วาทิเตหิ ฯ ๒ ม. สตโยชเน ฯ ๓ ม. เตปิ ปทมา โลหิตกา ฯ

๔ ม. ยุ. วาณิชฺชํ สุปโยชิตํ ฯ

๑ โป. พุทฺธมภิโรปยึ ฯ

ในกาลนั้น พระชินเจ้าพระนามปทุมุตระ ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ทรงฝึกพระองค์เองแล้ว ทรงแวดล้อมด้วยพระสาวกผู้ฝึกตนแล้ว เสด็จออกจากนคร เวลานั้น เราเป็นช่างดอกไม้ อยู่ในพระนครหงสวดี เราถือดอกปทุม ๓ ดอก อย่างดีเลิศ (จะไป) ในพระนครนั้น ได้พบพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี เสด็จดำเนินอยู่ในละแวกตลาด พร้อมกับได้เห็นพระสัมพุทธเจ้า เราได้คิดอย่างนี้ในกาลนั้นว่า จะมีประโยชน์อะไรแก่เราด้วยดอกไม้เหล่านี้ ที่เราบำรุงพระราชา เราจะพึงได้บ้านหรือคามเขตหรือทรัพย์พันหนึ่ง (เท่านั้น) เราบูชาพระพุทธเจ้าผู้ฝึกคนที่มิได้ฝึกตน ผู้แกล้วกล้า ทรงนำสุขมาให้แก่สัตว์ทั้งปวง เป็นนาถะของโลกแล้ว จักได้ทรัพย์อันไม่ตาย

ครั้นเราคิดอย่างนี้แล้ว จึงยังจิตของตนให้เลื่อมใสแล้วจับดอกปทุม ๓ ดอกโยนขึ้นไปบนอากาศ ในกาลนั้น พอเราโยนขึ้นไป ดอกปทุมเหล่านั้นก็แผ่ (บาน) อยู่ในอากาศ มีขั้วขึ้นข้างบนดอกลงข้างล่าง ทรงอยู่เหนือพระเศียรในอากาศ มนุษย์เหล่าใดเหล่าหนึ่งเห็นแล้ว พากันโห่ร้องเกรียวกราว ทวยเทพเจ้าในอากาศพากันซ้องสาธุการว่า ความอัศจรรย์เกิดขึ้นแล้วในโลก เราทั้งหลายจักนำดอกไม้มาบูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เราทั้งหมดจักฟังธรรม จักนำดอกไม้มาบูชาพระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงสมควรรับเครื่องบูชา ประทับยืนอยู่ที่ถนนนั่นเอง ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า มาณพใดได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกบัวแดง

เราจักพยากรณ์มาณพนั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว มาณพนั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๓ หมื่นกัลป และจักได้เป็นจอมเทวดาเสวยเทวรัชสมบัติอยู่ ๓๐ ครั้ง จักมีวิมานชื่อมหาวิตถาริกะในเทวโลกนั้นสูง ๓๐๐ โยชน์ กว้าง ๑๕๐ โยชน์พวงดอกไม้ ๑๔๐,๐๐๐ พวงที่เทวดานิรมิตอย่างสวยงามห้อยอยู่ที่ปราสาทอันประเสริฐ และประดับที่นอนใหญ่ นางอัปสรแสนโกฏิ มีรูปอุดมฉลาดในการฟ้อน การขับรำและการประโคม จักแวดล้อมอยู่โดยรอบในกาลนั้น ฝนดอกไม้ทิพย์มีสีแดง จักตกลงในวิมานประเสริฐ อันเกลื่อนกล่นด้วยหมู่เทพนารีเช่นนี้ แก้วปทุมราคะโตประมาณเท่าจักร จักห้อยอยู่ที่ตะปูฝาที่ไม้ฟันนาค ที่บานประตู และที่เสาระเนียด

ที่วิมานนั้นนางเทพอัปสรทั้งหลายจักลาด จักห่มด้วยใบบัว นอนอยู่ภายในวิมานอันประเสริฐซึ่งดาดาษด้วยใบบัว ดอกบัวแดงล้วนเหล่านั้น แวดล้อมภพส่งกลิ่นหอมตลบไปประมาณร้อยโยชน์โดยรอบ มาณพนี้จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ครั้ง จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้ ได้เสวยสมบัติทั้ง ๒ แล้ว หากังวลมิได้ ไม่มีอันตราย เมื่อกาลเป็นที่สุดมาถึงแล้ว จักได้บรรลุนิพพาน พระพุทธเจ้าเราได้เห็นดีแล้วหนอ การค้าเราประกอบแล้ว เราบูชา (พระพุทธเจ้าด้วย) ดอกบัว ๓ดอกแล้ว ได้เสวยสมบัติ ๓ ดอกบัวแดงอันบานงาม จักทรงไว้บนกระหม่อมของเราผู้บรรลุธรรม พ้นวิเศษแล้วโดยประการทั้งปวงในวันนี้เมื่อพระปทุมุตรบรมศาสดาตรัสกรรมของเราอยู่ ธรรมาภิสมัยได้มีแก่สัตว์หลายแสน ในกัลปที่หนึ่งแสนแต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าใดด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง (การบูชาด้วย)ดอกบัว ๓ ดอก เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นแล้วอาสวะทั้งหมดสิ้นรอบแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มี คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนา เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตีณิปทุมิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตีณิปทุมิยเถราปทาน.

--------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. นาคสมาลเถราปทาน ๒. ปทสัญญกเถราปทาน

๓. สุสัญญกเถราปทาน ๔. ภิสาลุวทายกเถราปทาน

๕. เอกสัญญกเถราปทาน ๖. ติณสันถารทายกเถราปทาน

๗. สูจิทายกเถราปทาน ๘. ปาฏลิปุปผิยเถราปทาน

๙. ฐิตัญชลิยเถราปทาน ๑๐. ตีณิปทุมิยเถราปทาน

มีคาถา ๗๕ คาถา

จบ นาคสมาลวรรคที่ ๘.