กณิการวรรค

สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ ทฺวตฺตึสวรลกฺขโณ

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ หิมวนฺตํ อุปาคมิ ฯ

อชฺโฌคเหตฺวา หิมวนฺตํ อคฺโค การุณิโก มุนิ

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน นิสีทิ ปุริสุตฺตโม ฯ

วิชฺชาธโร ตทา อาสึ อนฺตลิกฺขจโร อหํ

ติสุลํ สุกตํ คยฺห คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา ฯ

ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา

วเน โอภาสเต พุทฺโธ สาลราชาว ผุลฺลิโต ฯ

วนโต ๑ นิกฺขมิตฺวาน พุทฺธรํสาภิธาวเร

นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ ฯ

วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ กณิการํ เทวคนฺธิกํ

ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย พุทฺธเสฏฺฐํ อปูชยึ ฯ

พุทฺธสฺส อานุภาเวน ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา

อุทฺธํวณฺฏา อโธปตฺตา ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน ฯ

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคจฺฉหํ ฯ

ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ กณิการีติ ญายติ

สฏฺฐิโยชนมุพฺพิทฺธํ ตึสโยชนวิตฺถตํ ฯ

สหสฺสกณฺฑํ ๑ สตฺตเคณฺฑุ ๒ ธชาลุ หริตามโย

สตสหสฺสนิยฺยูหา พฺยเมฺห ปาตุภวึสุ เม ฯ

โสณฺณมยา มณิมยา โลหิตงฺกมยาปิจ

ผลิกาปิจ ปลฺลงฺกา เยนิจฺฉกา ยถิจฺฉกํ ฯ

มหารหญฺจ สยนํ ตุลิกํ ๓ วิกติสฺสกํ

อุทฺธโลมิกเอกนฺตํ พิพฺโพหนสมายุตํ ฯ

ภวนา นิกฺขมิตฺวาน จรนฺโต เทวจาริกํ

ยทา อิจฺฉามิ คมนํ เทวสงฺฆปุรกฺขโต ฯ

ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ อุปริ ฉทนํ มม

สมนฺตา โยชนสตํ กณิกาเรหิ ฉาทิตํ ฯ

สฏฺฐี ตุริยสหสฺสานิ สายํ ปาตํ อุปฏฺฐหุํ

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา ฯ

ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ ตาเฬหิ วาทิเตหิ จ

รมามิ ขิฑฺฑารติยา โมทามิ กามกามิหํ ฯ

ตตฺถ ภุตฺวา ปิวิตฺวา จ โมทามิ ติทเส ตทา

นารีคเณหิ สหิโต โมทามิ พฺยมฺหมุตฺตเม ฯ

สตานํ ปญฺจกฺขตฺตุญฺจ เทวรชฺชมการยึ

สตานํ ตีณิกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต สงฺขยํ

ภวาภเว สํสรนฺโต มหาโภคํ ๑ ลภามหํ ฯฉ

โภเค เม อูนตา นตฺถิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

ทุเว ภเว สํสรามิ เทวตฺเต อถ มานุเส ฯ

อญฺญํ คตึ น ชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

ทุเว กุเล ปชายามิ ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ ฯ

นีเจ กุเล น ชายามิ ๒ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ สิวิกํ สนฺทมานิกํ ฯ

ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

ทาสีคณํ ทาสคณํ นาริโย สมลงฺกตา ฯ

ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

โกเสยฺยกมฺพลิยานิ โขมกปฺปาสิกานิ จ ฯ

ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

นววตฺถํ นวผลํ นวคฺครสโภชนํ ฯ

ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

อิเม ๓ ขาท อิเม ๓ ภุญฺช อิมมฺหิ สยเน สย ฯ

ลภามิ สพฺพเมเวตํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ

สพฺพตฺถ ปูชิโต โหมิ ยโส อจฺจุคฺคโต ๔ มม ฯ

มเหสกฺโข ๕ สทา โหมิ อเภชฺชปริโส สทา

ญาตีนํ อุตฺตโม โหมิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

สีตํ อุณฺหํ น ชานามิ ปริฬาโห น วิชฺชติ

อโถ เจตสิกํ ทุกฺขํ หทเย เม น วิชฺชติ ฯ

สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน สํสรามิ ภวาภเว

เววณฺณิยํ ๑ น ชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

เทวโลกา จวิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

สาวตฺถิยํ ปุเร ชาโต มหาสาเล สุอทฺธเก ฯ

ปญฺจกามคุเณ หิตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

อุปสมฺปาทยิ พุทฺโธ คุณมญฺญาย จกฺขุมา

ตรุโณ ปูชนีโยหํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ทิพฺพจกฺขุํ วิสุทฺธํ เม สมาธิกุสโล อหํ

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา อนุปฺปตฺโต อิทฺธิปาเทสุ โกวิโท

สทฺธมฺเม ๒ ปารมิปฺปตฺโต พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ ยํ พุทฺธมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตีณิกณิการปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตีณิกณิการปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. วนคฺคา ฯ

๑ ยุ. สหสฺสกณฺโฑ ฯ ๒ ม. สตเภณฺฑุ ฯ ๓ ม. ยุ. ตูลิกา วิกตียุตํ ฯ

๑ ยุ. มหาโภเค ฯ ๒ ยุ. ชานามิ ฯ ๓ ม. อิมํ ฯ ๔ ม. อพฺภุคฺคโต ฯ

๕ ม. ยุ. มหาปกฺโข ฯ

๑ ยุ. ทุวณฺณิกํ ฯ ๒ ม. ธมฺเมสุ ฯ

พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ มีพระมหาปุริสลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ พระองค์ทรงประสงค์ความสงัด จึงเสด็จไปป่าหิมพานต์ พระมุนีผู้เลิศ ประกอบด้วยพระกรุณา เป็นอุดมบุรุษเสด็จถึงป่าหิมพานต์แล้ว ประทับนั่งขัดสมาธิ ครั้งนั้น เราเป็นวิทยาธรสัญจรไปในอากาศ เราถือตรีศูลซึ่งกระทำไว้ดีแล้วเหาะไปพระพุทธเจ้าส่องสว่างอยู่ในป่า เหมือนกับไฟบนยอดภูเขา เหมือนพระจันทร์ในวันเพ็ญและเหมือนต้นพระยารังที่มีดอกบาน เราออกจากป่าเหาะไปตามพระรัศมีพระพุทธเจ้า เห็นคล้ายกับสีของไฟที่ไหม้ไม้อ้อ ยังจิตให้เลื่อมใส เราเลือกเก็บดอกไม้อยู่ ได้เห็นดอกกรรณิการ์ที่มีกลิ่นหอมจึงเก็บเอามา ๓ ดอก บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้า

ครั้งนั้น ดอกไม้ของเราทั้ง ๓ ดอกเอาขั้วขึ้นเอากลีบลงทำเป็นเงา (บัง) แด่พระศาสดาด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนง เราละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วิมานของเราสูง ๖๐ โยชน์กว้าง ๓๐ โยชน์ อันบุญกรรมทำให้อย่างสวยงามในดาวดึงส์นั้นปรากฏชื่อว่า กรรณิการ์ แล่งธนูตั้งพัน ลูกคลีหนัง ๗ ลูก คนถือธงสำเร็จด้วยสีเขียวใบไม้ หิ้งแขวนตั้งแสนปรากฏในปราสาทของเราบัลลังก์ สำเร็จด้วยทองก็มี สำเร็จด้วยแก้วมณีก็มี สำเร็จด้วยแก้วทับทิมก็มี สำเร็จด้วยแก้วผลึกก็มี ตามแต่จะต้องการปรารถนาที่นอนมีค่ามากยัดด้วยนุ่น มีผ้าลาดลายรูปสัตว์ต่างๆ มีราชสีห์เป็นต้นผ้าลาดมีชายเดียว

มีหมอนพร้อม ปรากฏว่ามีอยู่ในปราสาทของเราในเวลาที่เราปรารถนาจะออกจากภพเที่ยวจาริกไปในเทวโลก ย่อมเป็นผู้อันหมู่เทวดาแวดล้อมไป เราสถิตอยู่ภายใต้ดอกไม้ เบื้องบนเรามีดอกไม้เป็นเครื่องกำบัง สถานที่โดยรอบร้อยโยชน์ ถูกคลุมด้วยดอกกรรณิการ์ดนตรี ๖ หมื่นบำรุงทั้งเช้าและเย็น ไม่เกียจคร้านแวดล้อมเราเป็นนิตย์ ตลอดคืนตลอดวัน เรารื่นรมย์ด้วยการฟ้อนการขับและด้วยกังสดาล เครื่องประโคม เป็นผู้มักมากด้วยกามบันเทิงอยู่ด้วยความยินดีในการเล่น ครั้งนั้น เราบริโภคและดื่มในวิมานนั้นบันเทิงอยู่ในไตรทศ เราพร้อมด้วยหมู่นางเทพอัปสรบันเทิงอยู่ในวิมานอันสูงสุด

เราได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๕๐๐ครั้งได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๐๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์ โดยคณนานับมิได้ เมื่อเรายังท่องเที่ยวอยู่ในภพน้อยภพใหญ่ ย่อมได้โภคทรัพย์มากมาย ความบกพร่องในโภคทรัพย์ไม่มีแก่เราเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราท่องเที่ยวอยู่ในสองภพคือ ในความเป็นเทวดาและในความเป็นมนุษย์ คติอื่นไม่รู้จัก นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเกิดในสองสกุล คือ ในสกุลกษัตริย์หรือสกุลพรหมณ์ย่อมไม่เกิดในสกุลอันต่ำทรามนี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ยานช้าง ยานม้า และวอคานหามนี้ เราได้ทุกสิ่งทุกอย่างทีเดียว นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา หมู่ทาส หมู่ทาสี และนารีที่ประดับประดาแล้ว เราได้ทุกอย่างทีเดียว นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ผ้าแพร ผ้าขนสัตว์ ผ้าเปลือกไม้ ผ้าฝ้าย

เราได้ทุกชนิด นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ผ้าใหม่ ผลไม้ใหม่ โภชนะมีรสอันเลิสใหม่ๆ เราได้ทุกชนิด นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คำว่าเชิญเคี้ยวสิ่งนี้ เชิญบริโภคสิ่งนี้ เชิญนอนบนที่นอนนี้ เราได้ทั้งนั้น นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเป็นผู้อันเขาบูชาในที่ทุกสถานเรามียศใหญ่ยิ่ง มีศักดิ์ใหญ่ มีบริษัทไม่แตกแยกทุกเมื่อ เราเป็นผู้อุดมกว่าหมู่ญาติ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราไม่รู้จักหนาวไม่รู้จักร้อน ไม่มีความกระวนกระวาย อนึ่ง ทุกข์ทางจิตย่อมไม่มีในหทัยของเราเลย

เราเป็นผู้มีผิวพรรณดังทองคำ เที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ ความเป็นผู้มีวรรณะผิดแผกไป เราไม่รู้จักเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จึงจุติจากเทวโลกมาเกิดในสกุลพราหมณ์มหาศาลอันมั่งคั่ง ในพระนครสาวัตถีละกามคุณ ๕ ออกบวชเป็นบรรพชิต เรามีอายุได้ ๗ ขวบแต่กำเนิดได้บรรลุอรหัต พระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุ ทรงทราบถึงคุณของเรา จึงรับสั่งให้เราอุปสมบท เรายังหนุ่มก็ควรบูชา นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ทิพยจักษุของเราบริสุทธิ์ เราฉลาดในสมาธิ ถึงความบริบูรณ์แห่งอภิญญา นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราบรรลุปฏิสัมภิทาฉลาดแหลมในอิทธิบาท ถึงความบริบูรณ์ในพระสัทธรรม นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัปที่สามหมื่น เราได้บูชาพระพุทธเจ้าใดด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตีณิกณิการปุปผิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตีณิกณิการปุปผิยเถราปทาน.

นคเร หํสวติยา กุมฺภกาโร อโหสหํ

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โอฆติณฺณมนาสวํ ฯ

สุกตํ มตฺติกาปตฺตํ พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ

ปตฺตํ ทตฺวา ภควโต อุชุภูตสฺส ตาทิโน ฯ

ภเว นิพฺพตฺตมาโนหํ โสณฺณถาเล ลภามหํ

รูปิมเย จ โสวณฺเณ ตฏฺฏิเก ๑ จ มณีมเย ฯ

ปาฏิยา ๒ ปริภุญฺชามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ

ยสสาว ๓ ชนานญฺจ อคฺคภูโต ๔ จ โหมหํ ฯ

ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต วีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ

สมฺมา ธารํ ปวสฺสนฺเต ๕ ผลํ โตเสติ กสฺสกํ ฯ

ตเถวิทํ ปตฺตทานํ พุทฺธเขตฺตมฺหิ โรปิตํ

ปีติธาเร ปวสฺสนฺเต ผลํ เม ๖ โตสยิสฺสติ ฯ

ยาวตา เขตฺตา วิชฺชนฺติ สงฺฆาปิจ คณาปิจ

พุทฺธเขตฺตสโม นตฺถิ สุขโท ๗ สพฺพปาณินํ ฯ

นโม เต ปุริสาชญฺญ นโม เต ปุริสุตฺตม

เอกปตฺตํ ททิตฺวาน ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปตฺตมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปตฺตทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺตเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปตฺตทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกปตฺตทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ โป. ยุ. ตฏฺฏเก ฯ ๒ ม. ยุ. ปาติโย ฯ ๓ ม. ยุ. ยสานญจ ธนานญฺจ ฯ

๔ ยุ. ปตฺตภูโต ฯ ๕ ม. ยุ. ปวจฺฉนฺเต ฯ ยุ. สมฺมา ธาเร ปเวจฺฉนฺเต ฯ ๖ ม. มํ ฯ

๗ โป. สุขโท ตตฺถ ปาณินํ ฯ ยุ. สุขทานตฺถปาณินํ ฯ

ข้าพระองค์เป็นช่างหม้ออยู่ในพระนครหงสวดี ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี มีโอฆะอันข้ามได้แล้ว ไม่มีอาสวะ ข้าพระองค์ได้ถวายบาตรดินที่ทำดีแล้ว แด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ครั้นถวายบาตรแด่พระผู้มีพระภาคผู้ตรงผู้คงที่แล้ว เมื่อข้าพระองค์เกิดในภพ ย่อมได้ภาชนะทองและจานที่ทำด้วยเงิน ทำด้วยทอง และทำด้วยแก้วมณี ข้าพระองค์บริโภคในถาด นี้เป็นผลแห่งบุญกรรมข้าพระองค์เป็นผู้เลิศกว่าชนทั้งหลายโดยยศ พืชแม้ถึงน้อยแต่หว่านลงในนาดีเมื่อฝนยังท่อธารให้ตกลงทั่วโดยชอบ ผลย่อมยังชาวนาให้ยินดีได้ ฉันใด การถวายบาตรนี้ก็เช่นนั้น ข้าพระองค์ได้หว่านลงในพุทธเขต เมื่อท่อธารคือปีติตกลงอยู่

ผลจักทำข้าพระองค์ให้ยินดีเขต คือ หมู่และคณะมีประมาณเท่าใดที่จะให้ความสุขแก่สรรพสัตว์เสมอด้วยพุทธเขตไม่มีเลย ข้าพระองค์ผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ข้าพระองค์ขอนอบน้อมแด่พระองค์ ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นอุดมบุรุษ ข้าพระองค์นอบน้อมแด่พระองค์ ข้าพระองค์บรรลุบทอันไม่หวั่นไหวก็เพราะได้ถวายบาตรใบหนึ่ง ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ ข้าพระองค์ได้ถวายบาตรใดในกาลนั้น ด้วยการถวายบาตรนั้น ข้าพระองค์ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบาตร ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกปัตตทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกปัตตทายกเถราปทาน.

กณิการํว โชตนฺตํ นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โลกเชฏฺฐํ นราสภํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

กาสุมาริกมาทาย พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กาสุมาริกผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กาสุมาริกผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้พบพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี เชษฐบุรุษของโลก

ประเสริฐกว่านรชน โชติช่วงเหมือนต้นกรรณิการ์ ประทับนั่งอยู่ที่ซอกภูเขา เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ประนมกรอัญชลีเหนือเศียรเกล้าแล้วเอาผลไม้มะรื่นถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ในกัปที่ ๓๑แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น

เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกาสุมาริกผลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กาสุมาริกผลทายกเถราปทาน.

สหสฺสรํสี ภควา สยมฺภู อปราชิโต

วิเวกา วุฏฺฐหิตฺวาน โคจรายาภินิกฺขมิ ฯ

ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา อุปคญฺฉึ นราสภํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน อวฏํ อททึ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อวฏผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อวฏผลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้สยัมภู ผู้มีพระรัศมีนับด้วยพัน ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ ทรงออกจากวิเวกแล้ว เสด็จออกโคจรบิณฑบาต เราถือผลไม้อยู่ได้เห็นเข้า จึงได้เข้าไปเฝ้าพระนราสภเรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ถวายผลไม้ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอวฏผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อวฏผลิยเถราปทาน.

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ จารผลมทาสหํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จารผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

จารผลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ปาทผลิยตฺเถร... ฯ ยุ. ปารผลิยตฺเถร... ฯ

เราได้ถวายผลมะม่วงกะล่อนทอง แด่พระสัมพุทธเจ้าผู้มีพระฉวีวรรณเหมือนทองคำ ผู้สมควรรับเครื่องบูชา กำลังเสด็จดำเนินอยู่ในถนนในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระจารผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ จารผลิยเถราปทาน.

กณิการํว ชลิตํ ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ

ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว อทฺทสํ โลกนายกํ ฯ

มาตุลุงฺคผลํ คยฺห อทาสึ สตฺถุโน อหํ

ทกฺขิเณยฺยสฺส วีรสฺส ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มาตุลุงฺคผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มาตุลุงฺคผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้เห็นสมเด็จพระโลกนายก ผู้โชติช่วงเหมือนต้นกรรณิการ์รุ่งเรืองดังพระจันทร์ในวันเพ็ญ และเหมือนต้นไม้ประจำทวีปที่

โพลงอยู่ เราเลื่อมใส ได้เอาผลหมากงั่วถวายแด่พระศาสดาผู้เป็นทักขิเณยยบุคคล เป็นวีรบุรุษ ด้วยมือทั้งสองของตน ในกัปที่ ๓๑แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมาตุลุงคผลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มาตุลุงคผลทายกเถราปทาน.

อชิโน ๑ นาม สมฺพุทฺโธ หิมวนฺเต วสิ ตทา

จรเณน จ สมฺปนฺโน สมาธิกุสโล มุนิ ฯ

กุมฺภมตฺตํ คเหตฺวาน อญฺชลึ ๑ ชีวชีวกํ

ฉตฺตปณฺณํ คเหตฺวาน อทาสึ สตฺถุโน อหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อชฺเชลผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อชฺเชลผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อชฺชุโน ฯ

ครั้งนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอชินะ (สิทธัตถะ) ผู้สมบูรณ์ด้วยจรณะ และเป็นมุนีผู้ฉลาดในสมาธิ ประทับอยู่ในป่าหิมพานต์เราเอามือประคองผลไม้รกฟ้าซึ่งมีขนาดเท่าหม้อ ถือร่มใบไม้แล้วถวายแด่พระศาสดา ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอัชเชลผลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อัชเชลผลทายกเถราปทาน

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ อโมรํ ๓ อททึ ผลํ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ8

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อโมรผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อโมรผลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อเชลํ ฯ ๒ ม. อโมท... ฯ ๓ ม. อโมทมททึ ฯ

เราได้ถวายผลอโมระแด่พระสัมพุทธเจ้า ผู้มีพระฉวีวรรณปานดังทองคำ ผู้สมควรรับเครื่องบูชา กำลังเสด็จดำเนินอยู่ในถนน ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอโมรผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อโมรผลิยเถราปทาน.

สตรํสี นาม ภควา สยมฺภู อปราชิโต

วิเวกา วุฏฺฐหิตฺวาน โคจรายาภินิกฺขมิ ฯ

ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา อุปคญฺฉึ นราสภํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ตาลผลมทาสหํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตาลผลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ตาลผลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคผู้สยัมภูพระนามว่าสตรังสี (สิทธัตถะ) ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไรๆ เสด็จออกจากที่สงัดแล้วออกโคจรบิณฑบาต เราถือผลไม้อยู่ได้เห็นเข้าจึงได้เข้าไปเฝ้าสมเด็จพระนราสภ เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ถวายผลตาล ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...

พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระตาลผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ตาลผลิยเถราปทาน.

นคเร พนฺธุมติยา อารามิโก อหํ ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส ฯ

นาลิเกรผลํ คยฺห พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ

อากาเส ฐิตโก สนฺโต ปฏิคฺคณฺหิ มหายโส ฯ

ปีติสญฺชนโน ๑ มยฺหํ ทิฏฺฐธมฺมสุขาวโห

ผลํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ

อธิคญฺฉึ ตทา ปีตึ วิปุลญฺจ สุขุตฺตมํ

อุปฺปชฺชเตว รตนํ นิพฺพตฺตสฺส ตหึ ๒ ตหึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ทิพฺพจกฺขุํ วิสุทฺธํ เม สมาธิกุสโล อหํ

อภิญฺญาปารมิปฺปตฺโต ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาลิเกรผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นาลิเกรผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

กณิการญฺจ ปตฺโต จ กาสุมาริ ตถาวโฏ

จารผลิ มาตุลุงฺโค อชฺเชลาโมรเมว จ ฯ

ตาลํ ตถา นาลิเกรํ คาถาโย คณิตาปิห

เอกํ คาถาสตํ โหติ อูนาธิกวิวชฺชิตํ ฯ

กณิการวคฺโค เอกปญฺญาโส ฯ

๑ ม. ยุ. สพฺพตฺถ วิตฺตสญฺชนโน ฯ ๒ ยุ. ยหึ ฯ

ครั้งนั้น เราเป็นชาวสวนอยู่ในพระนครพันธุมดี ได้พบพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสธุลี กำลังเหาะอยู่ในอากาศ เราได้เอาผลมะพร้าวถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระพุทธเจ้าผู้มีพระยศใหญ่ ทำปีติให้เกิดแก่เรา ทรงนำความสุขมาให้ในปัจจุบัน ประทับยืนอยู่ในอากาศได้ทรงรับแล้ว เรามีจิตผ่องใส ครั้นถวายผลมะพร้าวแด่พระพุทธเจ้าแล้ว ได้ประสบปีติอันไพบูลย์และอุดมสุข รัตนะย่อมบังเกิดแก่เราผู้เกิดในภพนั้นๆ ในกัปที่ ๙๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใดในกาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ ทิพยจักษุของเราสะอาดหมดจดเราเป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ถึงความบริบูรณ์ในอภิญญา นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนาลิเกรผลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นาลิเกรผลทายกเถราปทาน.

----------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ตีณิกิงกณิการปุปผิยเถราปทาน ๖. มาตุลุงคผลทายกเถราปทาน

๒. เอกปัตตทายกเถราปทาน ๗. อัชเชลผลทายกเถราปทาน

๓. กาสุมาริกผลทายกเถราปทาน ๘. อโมรผลิยเถราปทาน

๔. อวฏผลิยเถราปทาน ๙. ตาลผลิยเถราปทาน

๕. จารผลิยเถราปทาน ๑๐. นาลิเกรผลทายกเถราปทานในวรรคนี้ มีคาถาคำนวณได้ ๑๐๐ คาถาถ้วน

จบ กณิการวรรคที่ ๕๑