กุมุทวรรค

ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ มหาชาตสฺสโร อหุ

ตตฺถโช รกฺขโส อาสึ โฆรรูโป มหพฺพโล ฯ

กุมุทํ ปุปฺผิตํ ๑ ตตฺถ จกฺกมตฺตานิ ชายเร

โอจินามิ จหํ ๒ ปุปฺผํ ผลิโน สมิตํ ๓ ตทา ฯ

อตฺถทสฺสี ตุ ภควา ทิปทินฺโท นราสโภ

ปุปฺผํ สงฺโกจิตํ ทิสฺวา อาคจฺฉิ มม สนฺติเก ๔ ฯ

อุปาคตญฺจ สมฺพุทฺธํ เทวเทวํ นราสภํ

สพฺพญฺจ ปุปฺผํ ปคฺคยฺห พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

ยาวตา หิมวนฺตสฺมึ ๕ ยาว ๖ มาลา ตทา อหุ

ตาวจฺฉทนสมฺปนฺโน ๗ อคมาสิ ตถาคโต ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต ปณฺณรเส กปฺเป สตฺตาเหสุํ ชนาธิปา

สหสฺสรถนามา เต จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมุทมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

กุมุทมาลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ทุติยํ นิสฺเสณีทายกตฺเถราปทานํ (๑๗๒)

๑ โป. ม. ยุ. ปุปฺผเต ฯ ๒ ม. จตํ ฯ ๓ โป. ม. ยุ. สมิตึ ฯ

๔ ม. ยุ. สพฺพตฺถ สนฺติกํ ฯ ๕ ม. หิมวนฺตนฺตา ฯ ยุ. หิมวนฺตโต ฯ

๖ ม. ปริสา สา ตทา อหุ ฯ ยุ. ยาว สมฺมนฺตโต อหุ ฯ ๗ ยุ. อคฺคจฺฉทนสมฺปนฺโน ฯ

ณ ที่ใกล้ภูเขาหิมวันต์ มีสระใหญ่อยู่แห่งหนึ่ง (ตามธรรมชาติ) เราเป็นผีเสื้อน้ำที่ดุร้าย มีกำลังมาก อยู่ในสระใหญ่นั้น ดอกโกมุทอันบานโตประมาณเท่าจักร เกิดอยู่ในสระใหญ่นั้น และในกาลนั้น เราเก็บดอกโกมุท (ที่มีเมล็ดไว้) อันเป็นที่ประชุมแห่งเมล็ดไว้ ก็พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้จอมสัตว์ ประเสริฐกว่านระ ทรงเห็นดอกโกมุทอันหดหู่ (งอ) จึงเสด็จมาในสำนักของเรา เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์เสด็จเข้ามา จึงหยิบดอกโกมุททั้งหมดบูชา(ถวาย) แด่พระพุทธเจ้า ในกาลนั้น ดอกไม้ที่ภูเขาหิมวันต์มีอยู่เท่าใดพระตถาคตประกอบด้วยดอกไม้เท่านั้นเป็นหลังคาบังร่มเสด็จไป ในกัลปที่๑๘๐๐ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๑๕ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นจอมชน ทรงพระนามว่า สหัสสรถะ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกุมุทมาลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ กุมุทมาลิยเถราปทาน.

โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต โลกนาถสฺส ๑ ตาทิโน

อาโรหตฺถาย ปาสาทํ นิสฺเสณี การิตา มยา ฯ

เตน จิตฺตปฺปสาเทน อนุโภตฺวาน สมฺปทา

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

เอกตึสมฺหิ กปฺปานํ สหสฺสมฺหิ ตโย มหา ๒

สมฺพหุลา นาม ราชาโน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิสฺเสณีทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นิสฺเสณีทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

เราได้สร้างบันไดสำหรับเสด็จขึ้นปราสาทถวาย แด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าโกณฑัญญะ ผู้เป็นนาถะของโลก ผู้คงที่ ด้วยจิตอันเลื่อมใสนั้นเราได้เสวยสมบัติแล้ว ทรงกายอันเป็นที่สุดไว้ในพระพุทธศาสนา ของสัมมาสัมพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๓๑,๐๐๐ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราช ๓ พระองค์ทรงพระนามว่าสัมพหุละ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนิสเสณีทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นิสเสณีทายกเถราปทาน.

มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ อรญฺเญ กานเน อหํ

วิปสฺสึ อทฺทสํ พุทฺธํ เทวเทวํ นราสภํ ฯ

รตฺติกํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา กุฏชํ ธรณีรุหํ

สมูลํ ปคฺคเหตฺวาน อุปเนสึ มเหสิโน ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป สุปฺปสนฺนสนามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ ๑ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา รตฺติยปุปฺผิโย ๒ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

รตฺติยปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

จตุตฺถํ อุทปานทายกตฺเถราปทานํ (๑๗๔)

๑ ม. ยุ. โลกเชฏฺฐสฺส ฯ ๒ ม. อหุํ ฯ ยุ. ตทา ฯ

ในกาลก่อน เราเป็นนายพรานเนื้ออยู่ในป่าใหญ่ ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้ประเสริฐกว่าเทวดาและมนุษย์ เราเห็นต้นอัญชัญเขียวที่ขึ้นอยู่บนแผ่นดิน มีดอกบานอยู่กลางคืน จึงถอนขึ้นพร้อมทั้งรากน้อมเข้าไปถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณใหญ่ ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายดอกไม้ใด ด้วยการถวายดอกไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายดอกไม้ และในกัลปที่ ๘ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิทรงพระนามว่าสุปปสันนะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ประการ มีพลมาก คุณสมบัติเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระรัตติยปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ รัตติยปุปผิยเถราปทาน.

วิปสฺสิโน ภควโต อุทปาโน กโต มยา

ปิณฺฑปาตํ ๓ คเหตฺวาน นิยฺยาเทสึ อหํ ตทา ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุทปานสฺสิทํ ผลํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุททานทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุทปานทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ปญฺจมํ สีหาสนทายกตฺเถราปทานํ (๑๗๕)

๑ ม. ราชาโหสึ มหพฺพโล ฯ ยุ. ราชาโหสิ ... ฯ ๒ ม. ยุ. รตฺติปุปฺผิโย ฯ

๓ ม. ปิณฺฑปาตญฺจ ทตฺวาน ฯ ยุ. ปิณฺฑปาตญฺจ ททิตฺวาน ฯ

เราได้ทำ (ขุด) บ่อน้ำถวายแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่า วิปัสสี และในกาลนั้น เราได้ถือเอาบิณฑบาตไปมอบถวาย ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบ่อน้ำ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุทปานทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุทปานทายกเถราปทาน.

นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ ปทุมุตฺตรนายเก

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สีหาสนมทาสหํ ฯ

พหูหิ คนฺธมาเลหิ ๑ ปรโลกสุขาวโห ๒

ตตฺถ ปูชํ กริตฺวาน นิพฺพายติ พหุชฺชโน ฯ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน วนฺทิตฺวา โพธิมุตฺตมํ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

ปณฺณรสสหสฺสมฺหิ กปฺปานํ อฏฺฐ อาสุ เต

สิลุจฺจยสนามา จ ๓ ราชาโน จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สีหาสนทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. ปหูตคนฺธมาเลหิ ฯ ๒ ม. ทิฏฺฐธมฺมสุขาวเห ฯ ๓ ยุ. ว ฯ

เมื่อพระโลกนาถผู้เป็นนายกพระนามว่าปทุมุตระ เสด็จนิพพานแล้ว เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ถวายอาสนะทอง และได้บูชาด้วยของหอมและดอกไม้เป็นอันมาก ด้วยคิดว่า พระผู้มีพระภาคทรงนำสุขในปรโลกมาให้ ชนเป็นอันมากทำการบูชาในพระองค์แล้ว ย่อมดับ (เย็นใจ)เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ไหว้โพธิพฤกษ์อันอุดมแล้ว ไม่ได้เข้าถึงทุคติเลย ตลอดแสนกัลป ในกัลปที่ ๑๕๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ พระเจ้าจักรพรรดิราชเหล่านั้น ทรงพระนามเหมือนกันว่า สิลุจจยะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสีหาสนทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สีหาสนทายกเถราปทาน.

อโนมทสฺสิ ภควา ทิปทินฺโท นราสโภ

ทิฏฺฐธมฺมสุขตฺถาย อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ ฯ

อุทฺธเต ปาเท ปุปฺผานิ โสภํ ๑ มุทฺธนิ ติฏฺฐเร

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน วนฺทิตฺวา ปุปฺผโมกิรึ ฯ

วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ อิโต ปญฺจ ชนา อหุํ

ปุปฺผจฺฉทนิยา นาม จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มคฺคทตฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มคฺคทตฺติกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

พระผู้มีพระภาคพระนามว่า อโนมทัสสี ผู้จอมสัตว์ประเสริฐกว่านระเสด็จจงกรมอยู่ในที่แจ้ง เพื่อประโยชน์สุขในปัจจุบัน เมื่อพระผู้มีพระภาคยกพระบาทขึ้น ดอกไม้ตั้งอยู่บนพระเศียรแห่งพระพุทธเจ้าผู้งาม เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ถวายบังคมแล้วโปรยดอกไม้ในกัลปที่ ๒ หมื่นแต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๕ พระองค์ทรงพระนามว่า ปุปผฉทนิยะมีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมัคคทัตติกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มัคคคทัตติกเถราปทาน

ปทุมุตฺตรสฺส มุนิโน สลเฬ โพธิมุตฺตเม

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน เอกทีปํ อทาสหํ ฯ

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ นิพฺพตฺเต ปุญฺญสญฺจเย

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ทีปทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

โสฬเส กปฺปสหสฺเส อิโต ๑ เต จตุโร ชนา

จนฺทาภา นาม นาเมน จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกทีปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เอกทีปิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ ภาณวารํ ฯ

๑ ยุ. ราสํ ฯ

เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ถวายประทีปดวงหนึ่งไว้ที่ไม้สนอันเป็นโพธิพฤกษ์อันอุดม ของพระมุนีพระนามว่าปทุมุตระ ในภพที่เกิด เมื่อการสั่งสมบุญเกิดแล้ว เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายประทีปในกัลปที่ ๑๖๐๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่าจันทาภา มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเอกทีปิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เอกทีปิยเถราปทาน.

โอเรน หิมวนฺตสฺส นทิกา สมฺปวตฺตถ

ตสฺสา จานูปเขตฺตมฺหิ สยมฺภู วสเต ตทา ฯ

มณึ ปคฺคยฺห ปลฺลงฺกํ สาธุจิตฺตํ มโนรมํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน พุทฺธสฺส อภิโรปยึ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ มณึ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ ทฺวาทเส กปฺเป สตรํสีสนามกา

อฏฺฐ ๒ เต ราชาโน อาสุํ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มณิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มณิปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. กปฺปสหสฺเสโต เม ... ฯ ๒ ยุ. อฏฺเฐเต ฯ

แม่น้ำสายหนึ่งไหลผ่านไปภายในภูเขาหิมวันต์ ในกาลนั้น พระสยัมภูพุทธเจ้าประทับอยู่ในเขตใกล้แม่น้ำนั้น เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้เอาบัลลังก์แก้วอันวิจิตรด้วยดี เป็นที่รื่นรมย์ใจ ไปบูชาแด่พระพุทธเจ้า ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาบัลลังก์แก้วใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา และในกัลปที่ ๑๒ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิราช ๘ พระองค์ ทรงพระนามเหมือนกันว่าสตรังสี มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า พระมณิปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบมณิปูชกเถราปทาน.

นคเร พนฺธุมติยา เวชฺโช อาสึ สุสิกฺขิโต

อาตุรานํ สุทุกฺขีนํ ๑ มหาชนสุขาวโห ฯ

พฺยาธิตํ สมณํ ทิสฺวา สีลวนฺตํ มหาชุตึ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน เภสชฺชมททึ ตทา ฯ

อโรโค อาสิ เตเนว สมโณ สํวุตินฺทฺริโย

อโสโก นาม นาเมน อุปฏฺฐาโก วิปสฺสิโน ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ โอสถมทาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เภสชฺชสฺส อิทํ ผลํ ฯ

อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป สพฺโพสถสนามโก

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกิจฺฉโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ติกิจฺฉกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. สทุกฺขานํ ฯ

เราเป็นหมอผู้ศึกษาดี อยู่ในนครพันธุมดี เป็นผู้นำสุขมาให้แก่มหาชนผู้ได้รับความทุกข์เดือดร้อน (กระสับกระส่าย) ในกาลนั้น เราเห็นพระสมณะผู้มีศีล ผู้รุ่งเรืองใหญ่ ป่วยไข้ มีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้ถวายยาบำบัดไข้ พระสมณะผู้สำรวมอินทรีย์อุปัฏฐากของพระวิปัสสีสัมมาสัมพุทธเจ้า มีนามชื่อว่าพระอโสก หายจากโรคด้วยยานั้นแล ในกัลปที่ ๙๑แต่กัลปนี้ เราได้ถวายยาใด ด้วยการถวายยานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งการถวายยา และในกัลปที่ ๘ แต่ภัทรกัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก พระนามว่าสัพโพสถ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระติกิจฉกเถระได้กล่าวคาถานี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ติกิจฉกเถราปทาน.

เวสฺสภุมฺหิ ภควติ อาสึ ๑ อารามิโก อหํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน อุปฏฺฐึ สงฺฆมุตฺตมํ ฯ

เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต เต สตฺตเม กปฺเป สตฺเตวาสุํ สโมตฺถกา ๒

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สงฺฆุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สงฺฆุปฏฺฐากตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

กุมุโท อถ นิสฺเสณี รตฺติโก อุทปานโท

สีหาสนี มคฺคปฺปโท ๓ เอกทีปี มณิปฺปโท

ติกิจฺฉโก อุปฏฺฐาโก เอกูนปญฺญาสคาถกาติ ฯ

กุมุทวคฺโค อฏฺฐารสโม ฯ

______________

๑ ม. ยุ. อโหสารามิโก อหํ ฯ ๒ ม. สโมทกา ฯ ยุ. สโมตฺถตา ฯ

๓ โป. มาฬปฺปโท ฯ ม. มคฺคทโท ฯ ยุ. มคฺควโท ฯ ๔ ม. เอกปญฺญาสคาถกาติ ฯ

เราเป็นคนรักษาอาราม ในพระผู้มีพระภาค พระนามว่าวิปัสสี เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้อุปัฏฐากพระสงฆ์ผู้อุดม ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งอุปัฏฐาก ในกัลปที่ ๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก พระนามว่าสโมตถกะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสังฆุปัฏฐากเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบสังฆุปัฏฐากเถราปทาน.

------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุมุทมาลิยเถราปทาน ๒. นิสเสณีทายกเถราปทาน

๓. รัตติยปุปผิยเถราปทาน ๔. อุทปานทายกเถราปทาน

๕. สีหาสนทายกเถราปทาน ๖. มัคคทัตติกเถราปทาน

๗. เอกทีปิยเถราปทาน ๘. มณิปูชกเถราปทาน

๙. ติกิจฉกเถราปทาน ๑๐. สังฆุปัฏฐากเถราปทาน

มีคาถา ๔๙ คาถา ฉะนี้แล

จบกุมุทวรรคที่ ๑๘.