๙. อุบลวรรณาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

พระอุบลวรรณาภิกษุณีถึงความสำเร็จแห่งฤทธิ์

กราบไหว้พระยุคลบาทของพระศาสดาแล้วกราบทูลคำนี้ว่า

“ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันข้ามพ้นชาติสงสารได้แล้ว

บรรลุบทที่ไม่หวั่นไหว ทุกข์ทั้งปวงหม่อมฉันให้สิ้นไปแล้วจึงขอบอกว่า

“ขอประชุมชนผู้เลื่อมใสในศาสนาของพระชินเจ้า

และชนที่ข้าพเจ้าได้ทำความผิดให้เท่าที่มีอยู่

จงยกโทษให้ข้าพเจ้า เฉพาะพระพักตร์ของพระชินเจ้า

ข้าแต่พระมหาวีระ หม่อมฉันขอกราบทูลว่า

เมื่อหม่อมฉันเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในวัฏฏสงสาร

ถ้าหม่อมฉันมีความผิดพลาด

ขอพระองค์จงยกโทษให้หม่อมฉันด้วยเถิด”

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุบลวรรณา

ผู้ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของเรา เธอจงแสดงฤทธิ์

และตัดความสงสัยของบริษัท ๔ เท่าที่มีอยู่ ในวันนี้เถิด”

พระอุบลวรรณาเถรีกราบทูลว่า

“ข้าแต่พระมหาวีระ ผู้มีพระปัญญา ผู้ทรงพระรัศมีรุ่งเรือง

หม่อมฉันเป็นธิดาของพระองค์

กรรมที่ทำได้ยาก ทำได้แสนลำบากจำนวนมาก

หม่อมฉันได้ทำแล้ว

ข้าแต่พระมหาวีระ ผู้มีพระจักษุ

หม่อมฉันมีผิวพรรณเหมือนสีดอกอุบล

จึงมีนามว่าอุบลวรรณา

เป็นธิดาของพระองค์ ขอกราบพระยุคลบาท

พระราหุลเถระและหม่อมฉัน

เกิดร่วมภพเดียวกันหลายร้อยชาติ

เป็นผู้มีจิตสมานฉันท์กัน

บังเกิดพร้อมกันร่วมชาติเดียวกัน

เมื่อถึงภพสุดท้าย แม้เราทั้ง ๒ ก็ชื่อว่าเกิดร่วมภพเดียวกัน

พระเถระนามว่าราหุลเป็นพระโอรส

หม่อมฉันผู้มีนามว่าอุบลวรรณาเป็นธิดา

ข้าแต่พระวีระ ขอเชิญทอดพระเนตรฤทธิ์ของหม่อมฉันเถิด

หม่อมฉันจักแสดงพลังถวายพระศาสดา”

พระอุบลวรรณาเถรียกมหาสมุทรทั้ง ๔

วางไว้ที่ฝ่ามือเหมือนเด็กเล่นน้ำมันที่อยู่บนฝ่ามือ

ยกแผ่นดินแล้ว วางไว้ที่ฝ่ามือ

เหมือนเด็กหนุ่มดึงไส้หญ้าป้อง

ใช้ฝ่ามือปิดครอบจักรวาลแล้ว

บันดาลหยาดฝนสีต่าง ๆ ให้ตกลงที่ศีรษะบ่อย ๆ

ทำพื้นพสุธาให้เป็นครก ทำก้อนกรวดให้เป็นข้าวเปลือก

ทำภูเขาสิเนรุให้เป็นสาก

แล้วตำอยู่เหมือนนางกุมาริกาซ้อมข้าว

หม่อมฉันมีนามว่าอุบลวรรณา

เป็นธิดาของพระพุทธองค์ผู้ประเสริฐที่สุด

มีความชำนาญในอภิญญาทั้งหลาย

เป็นผู้ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของพระองค์

หม่อมฉันผู้มีจักษุแสดงฤทธิ์ต่าง ๆ

ถวายพระองค์ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ประกาศนามและโคตรแล้วขอกราบพระยุคลบาท

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์

ในทิพพโสตธาตุและในเจโตปริยญาณ

รู้ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

ทิพยจักษุหม่อมฉันก็ชำระให้หมดจดแล้ว

อาสวะทั้งปวงก็สิ้นไปแล้ว

บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

อัตถปฏิสัมภิทาญาณ ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ

นิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ

และปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณของหม่อมฉัน

บริสุทธิ์ไพบูลย์ตามสภาวะแห่งพระองค์

ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

ข้าแต่พระมหามุนี อธิการเป็นอันมากของหม่อมฉัน

อันหม่อมฉันผู้เสร็จสงครามแสดงแล้ว(กระทำแล้ว)

แด่พระชินเจ้าผู้ประเสริฐทั้งหลายในปางก่อน

เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมหามุนี

ขอพระองค์ทรงระลึกถึงกุศลกรรมของหม่อมฉัน

ที่หม่อมฉันกระทำแล้วในปางก่อน

ข้าแต่พระมหาวีระ

หม่อมฉันสั่งสมบุญไว้แล้วเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมหาวีระ พระองค์ทรงเว้นอนาจาร

ในสถานที่ไม่ควร อบรมพระญาณให้แก่กล้าอยู่

หม่อมฉันได้สละชีวิตที่สูงสุดเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันได้ถวายชีวิต

ของหม่อมฉันหลายหมื่นโกฏิกัป

แม้ตัวหม่อมฉัน หม่อมฉันก็ได้สละแล้ว

เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ครั้งนั้น บริษัททั้งหมดมีความพิศวงยิ่งนัก

จึงได้พากันประนมมือเหนือศีรษะ พูดว่า

‘ข้าแต่พระแม่เจ้า อย่างไร พระแม่เจ้าจึงมีความบากบั่น มีฤทธิ์

หาสิ่งใดเปรียบปานมิได้’

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเป็นนางนาคกัญญามีนามว่าวิมลา

หมู่นาคยกย่องว่า เป็นผู้ประเสริฐกว่าพวกนางนาคกัญญา

พญานาคชื่อมโหรคะ

เลื่อมใสในศาสนาของพระชินเจ้า

ทูลนิมนต์พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ

ผู้ทรงมีเดชานุภาพมาก พร้อมทั้งพระสาวก

ตกแต่งมณฑปแก้ว บัลลังก์แก้ว

โปรยทรายแก้ว เครื่องอุปโภคแก้ว

และตกแต่งหนทางประดับด้วยธงแก้ว

พญานาคนั้นบรรเลงดนตรี

ต้อนรับพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ทรงแผ่ขยายบริษัท ๔ ประทับนั่งบนอาสนะ

อันประเสริฐในภพของพญานาคชื่อมโหรคะ

พญานาคได้ถวายข้าวน้ำ

ขาทนียะและโภชนียาหารอย่างดี ๆ มีราคามาก

แด่พระผู้มีพระภาคผู้มีพระยศใหญ่

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

ครั้นเสวยเสร็จแล้วทรงล้างบาตร

ได้ทรงทำการอนุโมทนาอันสมควร

โดยอุบายอันแยบคายว่า ‘นางนาคกัญญาจงเป็นผู้มีฤทธิ์มาก’

นางนาคกัญญา เห็นพระสัพพัญญู

ผู้เบิกบาน มีพระยศมาก

จึงทำจิตให้เลื่อมใส ทำใจให้มั่นคงต่อพระศาสดา

ครั้งนั้น พระมหาวีระพระนามว่าปทุมุตตระ

ทรงทราบวาระจิตของหม่อมฉันแล้ว

ทรงแสดงภิกษุณีรูปหนึ่งด้วยฤทธิ์

ภิกษุณีรูปนั้นมีความแกล้วกล้าแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง

หม่อมฉันเกิดปีติปราโมทย์ได้กราบทูลพระศาสดาว่า

‘หม่อมฉันได้เห็นฤทธิ์ทั้งหลายที่ภิกษุณีรูปนี้แสดงแล้ว

ข้าแต่พระธีรเจ้า อย่างไร ภิกษุณีรูปนั้นจึงเป็นผู้แกล้วกล้าดีในฤทธิ์’

(พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นตรัสตอบว่า)

‘ภิกษุณีรูปนั้นเป็นธิดาที่เกิดจากโอษฐ์ของเรา

ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของเรา มีฤทธิ์มาก มีความแกล้วกล้าดีในฤทธิ์’

หม่อมฉันได้ฟังพระพุทธพจน์แล้ว

มีความยินดีได้กราบทูลอย่างนี้ว่า

‘แม้หม่อมฉันก็ขอเป็นผู้มีความแกล้วกล้าในฤทธิ์เช่นนั้น

ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

หม่อมฉันเบิกบานโสมนัส มีใจสูงสุดถึงที่แล้ว

ขอให้ได้เป็นเช่นภิกษุณีรูปนี้ในอนาคตกาลเถิด’

หม่อมฉันตกแต่งบัลลังก์แก้วมณี

และมณฑปที่ผุดผ่องแล้ว

ทูลนิมนต์พระผู้นำสัตว์โลกพร้อมทั้งพระสงฆ์

ให้เสวยและฉันข้าวน้ำจนอิ่มหนำ

แล้วได้ใช้ดอกอุบลที่มีชื่อว่าอรุณ

ซึ่งเป็นดอกไม้อันประเสริฐของพวกนาค

บูชาพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

โดยตั้งความปรารถนาไว้ว่า

‘ขอให้ผิวพรรณของข้าพเจ้าจงเป็นเช่นนี้เถิด’

ด้วยกรรมที่หม่อมฉันได้ทำไว้ดีแล้วนั้น

และด้วยเจตนาที่ตั้งไว้มั่น

ข้าพเจ้าละกายนาคแล้ว

จึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

จุติจากภพนั้นแล้วก็มาเกิดในหมู่มนุษย์

ได้ถวายบิณฑบาตที่ใช้ดอกอุบลปิดแด่พระสยัมภู

ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป

พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี

ผู้ทรงเป็นผู้นำ ผู้มีพระเนตรงาม

มีพระจักษุในธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น หม่อมฉันเป็นธิดาของเศรษฐี

ในกรุงพาราณสีที่ประเสริฐสุด

ได้ทูลนิมนต์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกพร้อมทั้งพระสงฆ์

ถวายมหาทานและบูชาพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำวิเศษ

ด้วยดอกอุบลเป็นอันมากแล้ว

ได้ปรารถนาให้มีผิวพรรณงามเหมือนดอกอุบลเหล่านั้น

ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของพราหมณ์

มีพระยศใหญ่ พระนามว่ากัสสปะ ตามพระโคตร

ประเสริฐกว่าเจ้าลัทธิทั้งหลาย เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

ครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกี

เป็นใหญ่กว่านรชนในกรุงพาราณสีที่ประเสริฐสุด

ทรงเป็นอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

หม่อมฉันเป็นธิดาคนที่ ๒ ของพระองค์ มีนามปรากฏว่า

สมณีคุตตา ได้ฟังธรรมของพระชินเจ้าผู้เลิศแล้ว

พอใจการบรรพชา

แต่พระชนกนาถมิได้ทรงอนุญาตให้หม่อมฉันทั้งหลายบวช

ครั้งนั้น หม่อมฉันทั้งหลายไม่เกียจคร้านครองเรือนอยู่ ๒๐,๐๐๐ ปี

พระราชกัญญาทั้ง ๗ พระองค์

มีความสุข ประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่ยังเป็นกุมารี

เพลิดเพลินยินดีอุปัฏฐากพระพุทธเจ้า

คือ (๑) พระนางสมณี (๒) พระนางสมณคุตตา

(๓) พระนางภิกษุณี (๔) พระนางภิกขุทาสิกา

(๕) พระนางธรรมา (๖) พระนางสุธรรมา

(๗) พระนางสังฆทาสิกา

(พระราชธิดาทั้ง ๗ นั้น ได้กลับชาติมาเกิด)

คือ หม่อมฉัน ๑ พระเขมาเถรีผู้มีปัญญา ๑

พระปฏาจาราเถรี ๑ พระกุณฑลเกสีเถรี ๑

พระกีสาโคตมีเถรี ๑ พระธรรมทินนาเถรี ๑

และคนที่ ๗ เป็นวิสาขามหาอุบาสิกา

ด้วยกรรมทั้งหลายที่หม่อมฉันได้ทำไว้ดีแล้วนั้น

และด้วยเจตนาที่ตั้งไว้มั่น

หม่อมฉันละกายมนุษย์แล้วจึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

หม่อมฉันจุติจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้นแล้ว

มาเกิดในตระกูลใหญ่ในหมู่มนุษย์

ได้ถวายผ้าอย่างดีมีสีเหลือง เนื้อเกลี้ยงแก่พระอรหันต์องค์หนึ่ง

จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว

ได้ไปเกิดในตระกูลพราหมณมหาศาลในอริฏฐบุรี

เป็นธิดาของพราหมณ์ชื่อติริฏิวัจฉะ

มีชื่อว่าอุมมาทันตี มีสิริโฉมงดงามเป็นที่จูงใจให้หลงใหล

จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้ไปเกิดในตระกูลหนึ่ง

ที่ไม่ค่อยมีความอุดมสมบูรณ์มากนักในชนบท

รักษาข้าวสาลีในครั้งนั้น

หม่อมฉันเห็นพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่ง

ได้ถวายข้าวตอก ๕๐๐ ดอก ห่อด้วยดอกปทุม

ปรารถนามีบุตร ๕๐๐ คน

เมื่อหม่อมฉันปรารถนาบุตรจำนวนเท่านั้นแล้ว

ได้ถวายน้ำผึ้งแด่พระสยัมภู

จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว

ได้เกิดภายในดอกบัวในป่า

ได้เป็นพระมเหสีของพระเจ้ากาสี เป็นผู้ที่ประชาชนสักการบูชา

ได้ให้กำเนิดพระราชบุตรครบ ๕๐๐ องค์

เมื่อพระราชบุตรเหล่านั้นทรงเจริญวัยแล้ว

ทรงเล่นน้ำ ได้เห็นดอกบัวที่ร่วงโรยไป

ก็ได้สำเร็จเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า

หม่อมฉันนั้น เมื่อต้องพลัดพรากจากบุตรผู้ประเสริฐเหล่านั้น

ก็มีความเศร้าโศก จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว

ได้ไปเกิดในหมู่บ้านข้างภูเขาอิสิคิลิ

เมื่อหม่อมฉันทราบว่า บุตรเป็นพระปัจเจกพุทธเจ้า

ได้ถือข้าวยาคูไปเพื่อบุตรและเพื่อตนเอง

ได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้า ๘ องค์

เข้าไปสู่บ้านเพื่อภิกษาหาร ก็ระลึกถึงบุตรขึ้นมา

ธารน้ำนมของหม่อมฉันก็หลั่งไหลออกเพราะความรักบุตร

หม่อมฉันมีความเลื่อมใส ได้ถวายข้าวยาคูด้วยมือของตน

แก่พระปัจเจกพุทธเจ้าเหล่านั้น

หม่อมฉันจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว

ไปเกิดในสวนนันทวันบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ข้าแต่พระมหาวีระ

หม่อมฉันเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพน้อยภพใหญ่

ได้เสวยสุขและทุกข์และได้สละชีวิตเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

หม่อมฉันมีทุกข์ก็มาก มีสมบัติก็หลายชนิด

ดังที่กราบทูลมานี้ เมื่อถึงภพสุดท้าย หม่อมฉันเกิดในกรุงสาวัตถี

ในตระกูลเศรษฐีมีทรัพย์มาก

ประกอบด้วยสุขสมบัติ มีความรุ่งเรืองด้วยรัตนะต่าง ๆ

ให้สำเร็จสิ่งที่ปรารถนาทุกอย่าง

เป็นผู้ที่ประชุมชนสักการบูชา

นับถือและยำเกรง ประกอบด้วยสิริรูป

อันชนในตระกูลทั้งหลายสักการะอย่างยิ่ง

หม่อมฉันเป็นหญิงที่น่าปรารถนายิ่งนัก

ด้วยสิริคือรูปสมบัติและโภคสมบัติ

บุตรเศรษฐีทั้งหลายและบริวารของตนจำนวนมากต่างปรารถนา

หม่อมฉันละเรือน ออกบวชเป็นบรรพชิต

ยังไม่ถึงกึ่งเดือนก็ได้บรรลุสัจจะ ๔

หม่อมฉันเนรมิตรถเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสได้ด้วยฤทธิ์

ขอกราบพระยุคลบาทของพระพุทธเจ้า

ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของโลกผู้มีพระสิริ

(พญามารมากล่าวกับหม่อมฉันว่า)

‘ท่านเข้ามายังต้นไม้ชั้นเลิศที่มีดอกแย้มบานดีแล้ว

ยืนอยู่เพียงผู้เดียวที่โคนต้นสาละ

ไม่มีใครเป็นเพื่อน ท่านผู้โง่เขลา

ท่านไม่กลัวพวกนักเลงดอกหรือ’

หม่อมฉันกล่าวว่า ‘ถึงพวกนักเลงตั้ง ๑๐๐,๐๐๐ คนมาในที่นี้

พึงเป็นเหมือนกับท่านนี้ ก็ทำขนของเราให้เอนให้ไหวไม่ได้

พญามาร ท่านเพียงผู้เดียวจักทำอะไรเราได้

เรานี้จักหายตัวไปก็ได้ หรือว่าเข้าไปในท้องของท่านก็ได้

ท่านจักมองไม่เห็นเราผู้ยืนอยู่ที่ระหว่างคิ้วของท่าน

เรามีความชำนาญในเรื่องจิต อิทธิบาทเราก็เจริญดีแล้ว

พ้นจากสรรพกิเลสเครื่องผูกทั้งปวง

พญามาร เรามิได้เกรงกลัวท่าน

กามทั้งหลายเปรียบด้วยหอกและหลาว

แม้ขันธ์ทั้งหลาย ก็คล้ายกองไฟ

ท่านกล่าวถึงความยินดีในกาม

บัดนี้ เราไม่มีความยินดีในกาม

ความเพลิดเพลินในอารมณ์ทั้งปวงเรากำจัดได้หมดแล้ว

กองแห่งความมืด เราก็ทำลายได้แล้ว

มารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ ท่านถูกเรากำจัดแล้ว’

พระชินเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำวิเศษ

ทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้น

จึงทรงตั้งหม่อมฉันไว้ในเอตทัคคะในบริษัททั้งหลายว่า

‘อุบลวรรณาภิกษุณีเป็นผู้ประเสริฐสุด

แห่งภิกษุณีทั้งหลายผู้มีฤทธิ์’

พระศาสดาหม่อมฉันก็ปรนนิบัติแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ภาระอันหนักหม่อมฉันก็ปลงลงได้แล้ว

ตัณหาที่นำไปสู่ภพหม่อมฉันก็ถอนได้แล้ว

กุลบุตรกุลธิดาออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตเพื่อประโยชน์ใด

ประโยชน์นั้นคือความสิ้นสังโยชน์ทั้งปวง

หม่อมฉันได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

ทายกทั้งหลายน้อมปัจจัย คือ จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ

และคิลานปัจจัยเภสัชบริขาร เข้ามาครั้งละหลายพันโดยรอบ

กิเลสทั้งหลายหม่อมฉันก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงหม่อมฉันก็ถอนได้แล้ว

หม่อมฉันตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

การที่หม่อมฉันมาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ หม่อมฉันได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ หม่อมฉันก็ได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า พระอุบลวรรณาภิกษุณีได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

อุปปลวัณณาเถริยาปทานที่ ๙ จบ