๘. ตรณิยเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๑๔๔] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าไว้ ด้วยการสรรเสริญนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ[๑๔๕-๑๔๗] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระปุฬินุปปาทกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ปุฬินุปปาทกเถราปทานที่ ๗

๘. ตรณิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระตรณิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการทอดตนเป็นสะพาน

(ท่านพระตรณิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๘} [๑๔๘] ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสีผู้เป็นพระสยัมภู เป็นพระนายกโลก เป็นพระตถาคต ได้เสด็จไปที่ส่งแม่น้ำวินดา[๑๔๙] เราเป็นเต่าสัญจรอยู่ในน้ำ ออกไปจากน้ำแล้วประสงค์จะเชิญพระพุทธเจ้าเสด็จข้ามฟาก จึงเข้าไปเฝ้าพระองค์ผู้นายกของโลก[๑๕๐] กราบทูลว่า“ขอเชิญพระพุทธเจ้าอัตถทัสสีผู้เป็นพระมหามุนีเสด็จ ขึ้นหลังข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์จะให้พระองค์เสด็จข้ามฟาก ขอพระองค์โปรดทรงทำที่สุดแห่งทุกข์แก่ข้าพระองค์เถิด,,

๑ พุทธเกษตร (หรือ พุทธเขต) หมายถึงเขตแดนของพระพุทธเจ้า มี ๓ เขต คือ (๑) ชาติเขต มีขอบเขตหนึ่งหมื่นจักรวาล จะเกิดสภาพหวั่นไหวทั่วถึงกันเมื่อคราวพระพุทธเจ้าถือปฏิสนธิเป็นต้น (๒) อาณาเขต มีขอบเขตหนึ่งแสนโกฏิจักรวาล เป็นสถานที่ที่อานุภาพแห่งพระพุทธปริตรแผ่ไปถึง (๓) วิสัยเขต มีขอบเขตที่กำหนดนับไม่ได้ (วิสุธิ. ๒/๔๙-๕๐)---

[๑๕๑] พระพุทธเจ้าผู้มีพระยศใหญ่พระนามว่าอัตถทัสสีทรงทราบถึง ความดำริของเรา จึงได้เสด็จขึ้นหลังเราแล้วประทับยืนอยู่[๑๕๒] ความสุขของเรา(นับแต่)เวลาที่นึกถึงตัวเองได้จนถึงเวลาถึง ความเป็นผู้รู้เดียงสา ก็ไม่เหมือนกับความสุขเมื่อพื้นพระบาทสัมผัส[๑๕๓] พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสีผู้ทรงมีพระยศใหญ่ เสด็จขึ้นประทับยืนที่ฝั่งแม่นํ้าแล้วได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๑๕๔] “เราข้ามกระแสคงคาชั่วเวลาประมาณเท่าจิตเป็นไป ก็เพราะพญาเต่าผู้มีบุญนี้ส่งเราข้ามฟาก

[๑๕๕] ด้วยการส่งพระพุทธเจ้าข้ามฟากนี้ และด้วยความเป็นผู้มีจิตเมตตา เขาจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๑,๘๐๐ กัป[๑๕๖] จากเทวโลกมาสู่มนุษยโลกนี้ เป็นผู้อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว นั่ง ณ อาสนะอันเดียว ก็จักข้ามพ้นกระแสนํ้าคือความสงสัยได้”[๑๕๗] พืชถึงแม้จะน้อย แต่ถูกหว่านลงในนาดี เมื่อฝนยังท่อธารให้ตกลงมาถูกต้อง(ตามฤดู) ผลย่อมทำชาวนาให้ยินดีได้แม้ฉันใด[๑๕๘] พุทธเกษตรที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงไว้นี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อบุญให้ผลโดยชอบ ผลก็จักทำเราให้ยินดีได้[๑๕๙] เราเป็นผู้มีจิตมุ่งไปเพื่อความเพียร เป็นผู้สงบระงับ ไม่มีอุปธิ กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๑๖๐] ในกัปที่ ๑,๘๐๐ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยผลกรรมนั้น เราไม่จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการส่งพระพุทธเจ้าข้ามฟาก[๑๖๑-๑๖๓] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระตรณิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ตรณิยเถราปทานที่ ๘

๙. ธัมมรุจิเถราปทาน

บุพประวัติของพระธัมมรุจิเถระ

ว่าด้วยผลแห่งความพอใจในธรรม

(ท่านพระธัมมรุจิเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๙} [๑๖๔] ในเวลาที่พระพุทธชินเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกรทรงพยากรณ์สุเมธดาบสว่า“ในกัปจากกัปนี้ไปนับไม่ถ้วน ดาบสนี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้า[๑๖๕] พระมารดาบังเกิดเกล้าของดาบสนี้ จักทรงพระนามว่ามายา พระบิดาจักทรงพระนามว่าสุทโธทนะ ดาบสนี้จักชื่อว่าโคดม[๑๖๖] ดาบสนี้จักเริ่มตั้งความเพียร ทำทุกกรกิริยาแล้ว จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ ตรัสรู้ที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์