๑๐. สาลมัณฑปียเถราปทาน เล่ม ๓๓

อชฺโฌคเหตฺวา สาลวนํ สุกโต อสฺสโม มม

สาลปุปฺเผหิ สญฺฉนฺโน วสามิ ปวเน ตทา ฯ

ปิยทสฺสี ตุ ๒ ภควา สยมฺภู อคฺคปุคฺคโล

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ สาลวนมุปาคมิ ฯ

อสฺสมา อภินิกฺขมฺม ปวนํ อคมาสหํ

มูลผลํ คเวสนฺโต อาหิณฺฑามิ วเน ตทา ฯ

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ ปิยทสฺสึ มหายสํ

สุนิสินฺนํ สมาปนฺนํ วิโรจนฺตํ มหาวเน ฯ

จตุทณฺเฑ ฐเปตฺวาน พุทฺธสฺส อุปริ อหํ

มณฺฑปํ สุกตํ กตฺวา สาลปุปฺเผหิ ฉาทยึ ฯ

สตฺตาหํ ธารยิตฺวาน มณฺฑปํ สาลฉาทิตํ

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา พุทฺธเสฏฺฐํ อวนฺทหํ ฯ

ภควา ตมฺหิ สมเย วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิโต ๑

ยุคมตฺตํ เปกฺขมาโน นิสีทิ ปุริสุตฺตโม ฯ

สาวโก วรุโณ นาม ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน

วสีสตสหสฺเสหิ อุปคญฺฉิ วินายกํ ฯ

ปิยทสฺสี ตุ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา สิตํ ปาตุกริ ชิโน ฯ

อนุรุทฺโธ อุปฏฺฐาโก ปิยทสฺสิสฺส สตฺถุโน

เอกํสํ จีวรํ กตฺวา อปุจฺฉิตฺถ มหามุนึ ฯ

โก นุ โข ภควา เหตุ สิตกมฺมสฺส สตฺถุโน

การเณ วิชฺชมานมฺหิ สตฺถา ปาตุกเร สิตํ ฯ

สตฺตาหํ ปุปฺผฉทนํ ๒ โย เม ธาเรสิ มาณโว

ตสฺส กมฺมํ สริตฺวาน สิตํ ปาตุกรึ อหํ ฯ

อโนกาสํ ๓ น ปสฺสามิ ยนฺตํ ๔ ปุญฺญํ วิปจฺจติ

เทวโลเก มนุสฺเส วา โอกาโสว น สมฺมติ ฯ

เทวโลเก วสนฺตสฺส ปุญฺญกมฺมสมงฺคิโน

ยาวตา ปริสา ตสฺส สาลฉนฺนา ภวิสฺสติ ฯ

ตตฺถ ทิพฺเพหิ นจฺเจหิ คีเตหิ วาทิเตหิ จ

รมิสฺสติ สทา สนฺโต ปุญฺญกมฺมสมาหิโต ฯ

ยาวตา ปริสา ตสฺส คนฺธคนฺธิ ภวิสฺสติ

สาลสฺส ปุปฺผวสฺโส จ ปวสฺสิสฺสติ ตาวเท ฯ

ตโต จุโตยํ มนุโช มานุสํ อาคมิสฺสติ

อิธาปิ สาลฉทนํ สพฺพกาลํ ธริสฺสติ ๑ ฯ

อิธ นจฺจญฺจ คีตญฺจ สมฺมตาฬสมาหิตํ

ปริวาเรสฺสนฺติมํ นิจฺจํ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

อุคฺคจฺฉนฺเต จ สุริเย สาลวสฺสมฺปวสฺสติ

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺตํ วสฺสติ สพฺพกาลิกํ ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว ฯ

ธมฺมํ อภิสเมนฺตสฺส สาลฉทนํ ๒ ภวิสฺสติ

จิตเก ฌายมานสฺส ฉทนํ ตตฺถ เหสฺสติ ฯ

วิปากํ กิตฺตยิตฺวาน ปิยทสฺสี มหามุนิ

ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ ตปฺเปนฺโต ธมฺมวุฏฺฐิยา ฯ

ตึสกปฺปานิ เทเวสุ เทวรชฺชมการยึ

สฏฺฐี จ สตฺตกฺขตฺตุํ จ จกฺกวตฺติ อโหสหํ ฯ

เทวโลกา อิธาคนฺตฺวา ลภามิ วิปุลํ สุขํ

อิธาปิ สาลฉทนํ มณฺฑปสฺส อิทํ ผลํ ฯ

อยํ ปจฺฉิมโก มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว

อิธาปิ สาลฉทนํ เหสฺสติ สพฺพกาลิกํ ฯ

มหามุนึ โตสยิตฺวา โคตมํ สกฺยปุงฺควํ

ปตฺโตมฺปิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ พุทฺธมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สาลมณฺฑปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

สาลมณฺฑปิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

ปํสุกูลํ พุทฺธสญฺญี ภิสโท ญาณกิตฺตโก

จนฺทนี ธาตุปูชี จ ปุฬินุปฺปาทโกปิจ ฯ

ตรโณ ธมฺมรุจิโก สาลมณฺฑปิโย ตถา

คาถาสตานิ เทฺว โหนฺติ อูนวีสติเมว จ ฯ

ปํสุกูลวคฺโค เอกูนปญฺญาสโม ฯ

๑ ยุ. จิรกาลํ สมาคโต ฯ ๒ ม. ยุ. จ ฯ

๑ ยุ. สมาธิโน ฯ ๒ ม. สาลจฺฉทนํ ฯ ๓ โป. ยุ. โอกาสาหํ ฯ ๔ ม. ยตฺถ ฯ

๑ ยุ. ธริยฺยติ ฯ ๒ ม. สาลจฺฉนฺนํ ฯ

เราเข้าถึงป่ารัง สร้างอาศรมอย่างสวยงาม มุงบังด้วยดอกรัง ครั้งนั้น เราอยู่ในป่า ก็แต่พระผู้มีพระภาคผู้สยัมภูเอกอัครบุคคลตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง พระนามว่าปิยทัสสี ทรงประสงค์ความสงัด จึงได้เสด็จเข้าสู่ป่ารัง เราออกจากอาศรมไปป่าเที่ยวแสวงหามูลผลป่าณ เวลานั้น ณ ที่นั้น เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสีผู้มีพระยศใหญ่ประทับนั่งเข้าสมาบัติรุ่งโรจน์อยู่ในป่าใหญ่ เราปักเสา ๔ เสา ทำปรำอย่างเรียบร้อย แล้วเอาดอกรังมุงเหนือพระพุทธเจ้า เราทรงปรำซึ่งมุงด้วยดอกรังไว้ ๗ วัน ยังจิตให้เลื่อมใสในกรรมนั้น ได้ถวายบังคมพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด

สมัยนั้นพระผู้มีพระภาคผู้อุดมบุรุษ เสด็จออกจากสมาธิประทับนั่งทอดพระเนตรดูเพียงชั่วแอก สาวกของพระศาสดาพระนามว่าปิยทัสสี ชื่อว่าวรุณ กับพระอรหันตขีณาสพแสนองค์ได้มาเฝ้าพระศาสดาผู้นำชั้นพิเศษ ส่วนพระผู้มีพระภาคพิชิตมารพระนามว่าปิยทัสสี เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านรชน ประทับนั่งในท่ามกลางพระภิกษุสงฆ์แล้ว ได้ทรงกระทำการแย้มพระสรวลให้ปรากฏ พระอนุรุทธเถระผู้อุปัฏฐาก ของพระศาสดาพระนามว่าปิยทัสสี ห่มจีวรเฉวียงบ่าข้างหนึ่งแล้ว ได้ทูลถามพระมหามุนีว่า ข้าแต่พระผู้มีพระภาคอะไรเล่าหนอเป็นเหตุให้พระศาสดาทรงแย้มพระสรวลให้ปรากฏเพราะเมื่อมีเหตุ

พระศาสดาจึงทรงแย้มพระสรวลให้ปรากฏพระศาสดาตรัสว่า มาณพใดธารปรำที่มุงด้วยดอกไม้ให้ตลอด ๗ วันเรานึกถึงกรรมของมาณพนั้น จึงได้ทำการยิ้มแย้มให้ปรากฏ เราไม่พิจารณาเห็นช่องทางที่ไม่ควรที่บุญจะไม่ให้ผล ช่องทางที่ควรในเทวโลกหรือมนุษยโลกย่อมไม่ระงับไปเลย เขาผู้เพรียบพร้อมด้วยบุญกรรมอยู่ในเทวโลกมีบริษัทเท่าใด บริษัทเท่านั้นจักถูกบังคับด้วยดอกรัง เขาเป็นผู้ประกอบด้วยบุญกรรม จักรื่นเริงอยู่ในโลกนั้นด้วยการฟ้อน การขับ การประโคม อันเป็นทิพย์ในกาลนั้นทุกเมื่อบริษัทของเขาประมาณเท่าที่มี จักมีกลิ่นหอมฟุ้งและฝนดอกรังจักตกลงทั่วไปในขณะนั้น มาณพนี้จุติจากเทวโลกแล้ว จักมาสู่ความเป็นมนุษย์

แม้ในมนุษยโลกนี้หลังคาดอกรังก็จักทรงอยู่ตลอดกาลทั้งปวงณ มนุษยโลกนี้การฟ้อนและการขับ ที่ประกอบด้วยกังสดาล จักแวดล้อมมาณพนี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา และเมื่อพระอาทิตย์อุทัย ฝนดอกรังก็จะตกลง ฝนดอกรังที่บุญกรรมปรุงแต่งแล้ว จักตกลงทุกเวลา ในกัปที่ ๑,๘๐๐ พระศาสดามีพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลกมาณพนี้จักเป็นทายาทในธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักไม่มีอาสวะนิพพาน เมื่อเขาตรัสรู้ธรรมอยู่ จักมีหลังคาดอกรัง เมื่อถูกทำฌาปนกิจอยู่บนเชิงตะกอน ที่เชิงตะกอนนั้น ก็จักมีหลังคาดอกรังฯ

พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสี ทรงพยากรณ์วิบากแล้ว ทรงแสดงธรรมแก่บริษัท ให้อิ่มหนำด้วยฝนคือธรรม เราได้เสวยราชสมบัติในเทวโลกในหมู่เทวดา ๓๐ กัป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๖๗ ครั้งเราออกจากเทวโลกมาในมนุษยโลกนี้ ได้ความสุขอันไพบูลย์ แม้ในมนุษยโลกนี้ ก็มีหลังคาดอกรัง นี้เป็นผลแห่งปรำ นี้เป็นความเกิดครั้งหลังของเรา ภพสุดท้ายกำลังเป็นไป แม้ในภพนี้หลังคาดอกรังก็จักมีตลอดกาลทั้งปวง เรายังพระมหามุนีพระนามว่าโคดมผู้ประเสริฐกว่าศากยราชให้ทรงยินดีได้ ละความมีชัยและความปราชัยเสียแล้ว บรรลุถึงฐานะที่ไม่หวั่นไหว ในกัปที่ ๑,๘๐๐เราได้บูชาพระพุทธเจ้าใด ด้วยพุทธบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระสาลมัณฑปิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ สาลมัณฑปิยเถราปทาน.

----------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปังสุกูลสัญญกเถราปทาน ๖. ธาตุปูชกเถราปทาน

๒. พุทธสัญญกเถราปทาน ๗. ปุฬินุปปาทกเถราปทาน

๓. ภิสทายกเถราปทาน ๘. ตรณิยเถราปทาน

๔. ญาณถวิกเถราปทาน ๙. ธัมมรุจิเถราปทาน

๕. จันทนมาลิยเถราปทาน ๑๐. สาลมัณฑปิยเถราปทาน

มีคาถาคำนวณได้ ๒๑๙ คาถา.

จบ ปังสุกูลวรรคที่ ๔๙.