๙. ธัมมรุจิเถราปทาน เล่ม ๓๓

[๑๖๐] ในกัปที่ ๑,๘๐๐ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยผลกรรมนั้น เราไม่จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการส่งพระพุทธเจ้าข้ามฟาก[๑๖๑-๑๖๓] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระตรณิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ตรณิยเถราปทานที่ ๘

๙. ธัมมรุจิเถราปทาน

บุพประวัติของพระธัมมรุจิเถระ

ว่าด้วยผลแห่งความพอใจในธรรม

(ท่านพระธัมมรุจิเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๙} [๑๖๔] ในเวลาที่พระพุทธชินเจ้าทรงพระนามว่าทีปังกรทรงพยากรณ์สุเมธดาบสว่า“ในกัปจากกัปนี้ไปนับไม่ถ้วน ดาบสนี้จักได้เป็นพระพุทธเจ้า[๑๖๕] พระมารดาบังเกิดเกล้าของดาบสนี้ จักทรงพระนามว่ามายา พระบิดาจักทรงพระนามว่าสุทโธทนะ ดาบสนี้จักชื่อว่าโคดม[๑๖๖] ดาบสนี้จักเริ่มตั้งความเพียร ทำทุกกรกิริยาแล้ว จักเป็นพระสัมพุทธเจ้าผู้มียศใหญ่ ตรัสรู้ที่ควงไม้อัสสัตถพฤกษ์

[๑๖๗] พระอุปติสสะและพระโกลิตะจักเป็นพระอัครสาวก ภิกษุอุปัฏฐากชื่อว่าอานนท์จักบำรุงดาบสนี้ผู้เป็นพระชินเจ้า

[๑๖๘] ภิกษุณีชื่อว่าเขมาและอุบลวรรณาจักเป็นอัครสาวิกา จิตตคฤหบดีและเศรษฐีชาวเมื่องอาฬวีจักเป็นอัครอุบาสก

[๑๖๙] นางขุชชุตตราและนางนันทมาตาจักเป็นอัครอุบาสิกา ต้นโพธิที่ตรัสรู้ของนักปราชญ์ผู้นี้เรียกว่าอัสสัตถพฤกษ์”

[๑๗๐] มนุษย์และเทวดาได้สดับพระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ซึ่งจะหาใครเสมอเหมือนมิได้แล้ว ต่างก็เบิกบานประคองอัญชลีถวายนมัสการ[๑๗๑] เวลานั้น เราเป็นมาณพชื่อเมฆะ เป็นนักศึกษา ก็ได้สดับคำพยากรณ์อันประเสริฐสุดของสุเมธดาบสผู้เป็นพระมหามุนี[๑๗๒] เราเป็นผู้คุ้นเคยในสุเมธดาบสผู้เป็นที่อยู่แห่งกรุณา และได้บวชตามสุเมธดาบสผู้เป็นวีรบุรุษนั้นผู้ออกบวชอยู่

[๑๗๓] เป็นผู้สำรวมในพระปาติโมกข์และอินทรีย์ ๕ เป็นผู้มีอาชีวะหมดจด มีสติ เป็นนักปราชญ์ ทำตามคำสอนของพระชินเจ้า[๑๗๔] เราเป็นผู้อยู่เช่นนี้ถูกบาปมิตรบางคนชักชวนในอนาจาร ถูกกำจัดจากหนทางอันชอบ

[๑๗๕] เป็นผู้ตกอยู่ในอำนาจแห่งวิตก จึงได้หลีกไปจากพระศาสนา ภายหลังถูกมิตรผู้น่ารังเกียจนั้นชักชวนให้ฆ่ามารดา[๑๗๖] เรามีใจชั่วช้าได้ทำอนันตริยกรรมฆ่ามารดา เราจุติจากอัตภาพ นั้นแล้วเกิดในอเวจีมหานรกอันแสนทารุณ

[๑๗๗] เราไปสู่วินิบาตถึงความลำบากเวียนว่ายตายเกิดอยู่นาน ไม่ได้พบสุเมธดาบสผู้เป็นนักปราชญ์ ผู้ประเสริฐกว่านรชนอีก

[๑๗๘] ในกัปนี้ เราเกิดเป็นปลาติมิงคละอยู่ในมหาสมุทร เราเห็นเรือในทะเลเข้า จึงเข้าไปเพื่อจะกิน

[๑๗๙] พวกพ่อค้าเห็นเราเข้าก็กลัว ระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เราได้ยินเสียงกึกก้องว่า “โคตโม” ที่พวกพ่อค้าเหล่านั้นเปล่งขึ้น

[๑๘๐] จึงนึกถึงสัญญาเก่าขึ้นมาได้ ต่อจากนั้นก็ได้ทำกาลกิริยาไปเกิด ในสัญชาติพราหมณ์ในตระกูลอันมั่งคั่งที่พระนครสาวัตถี

[๑๘๑] เราชื่อว่าธัมมรุจิ เป็นคนเกลียดบาปกรรมทุกอย่าง พออายุได้ ๗ ขวบ ก็ได้พบพระพุทธองค์ผู้ส่องโลกให้โชติช่วง

[๑๘๒] จึงได้ไปยังพระวิหารเชตวันแล้วบวชเป็นบรรพชิต เราเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า ๓ ครั้งต่อคืนหนึ่งกับวันหนึ่ง

[๑๘๓] ครั้งนั้น พระองค์ผู้เป็นพระมหามุนีทอดพระเนตรเห็นเราเข้าจึงได้ตรัสว่า 'ดูก่อนธัมมรุจิ เธอจงระลึกถึงเรา' ลำดับนั้น เรากราบทูลบุพกรรมอย่างแจ่มแจ้งกะพระพุทธเจ้าว่า[๑๘๔] “ข้าพระองค์มิได้พบพระองค์ผู้ทรงพระลักษณะแห่งบุญตั้งร้อย ผู้มีปัจจัยอันบริสุทธิ์เสียนาน วันนี้ ข้าพระองค์ได้พบแล้วหนอ ข้าพระองค์เห็นพระสรีระของพระองค์อันหาสิ่งอะไรเปรียบมิได้[๑๘๕] ข้าพระองค์ชื่นชมพระองค์มานานนักแล้ว ตัณหานี้พระองค์ก็ทรงทำให้เหือดแห้งไปแล้วโดยไม่เหลือด้วยการคุ้มครองสิ้นกาลนาน พระองค์ชำระนิพพานให้หมดจดได้แล้วโดยกาลนาน ข้าแต่พระมหามุนี นัยน์ตาอันสำเร็จด้วยญาณ

[๑๘๖] พระองค์ก็ทรงบรรลุแล้วสิ้นเวลานานนัก ข้าพระองค์พินาศไปเสียก่อนในระหว่างอีกเป็นเวลานาน วันนี้ได้สมาคมกับพระองค์อีก ข้าแต่พระโคดม กรรมที่ข้าพระองค์ทำไว้จะไม่พินาศไปเลย,[๑๘๗-๑๘๙] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระธัมมรุจิเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ธัมมรุจิเถราปทานที่ ๙

๑๐. สาลมัณฑปิยเถราปทาน

บุพประวัติของพระสาลมัณฑปิยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างมณฑปดอกสาละเป็นพุทธบูชา

(ท่านพระสาลมัณฑปิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๘๐} [๑๙๐] เราเข้าไปยังป่าสาละสร้างอาศรมอย่างสวยงาม มุงบังด้วยดอกสาละ ครั้งนั้นเราอยู่ในป่าใหญ่[๑๙๑] อนึ่ง พระผู้มีพระภาคสัมพุทธเจ้าผู้สยัมภูอัครบุคคลพระนาม ว่าปิยทัสสีทรงประสงค์ความสงัดจึงได้เสด็จเข้าสู่ป่าสาลวัน[๑๙๒] เราออกจากอาศรมไปป่า เที่ยวแสวงหามูลผลาหารในป่า ณ เวลานั้น

[๑๙๓] ณ ที่นั้น เราได้พบพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้มีพระยศใหญ่ ประทับนั่งเข้าสมาบัติรุ่งโรจน์อยู่ในป่าใหญ่