๖. อภิรูปนันทาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

นัยว่า พระสุกกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สุกกาเถรีอปทานที่ ๕

จบ ภาณวารที่ ๕

๖. อภิรูปนันทาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระอภิรูปนันทาเถรี

(พระอภิรูปนันทาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๗๖} [๑๔๓] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลกพระนามว่าวิปัสสี ผู้มีพระเนตรงาม ผู้มีพระจักษุในธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๔๔] ครั้งนั้น หม่อมฉันเกิดในตระกูลใหญ่ที่เจริญมั่งคงในพระนครพันธุมดี เป็นผู้มีรูปงามน่าพึงใจ และเป็นที่บูชาของผู้คน[๑๔๕] ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าวิปัสสีผู้ทรงมีความเพียรมาก ผู้ทรงเป็นพระนายกของโลก ได้ฟังธรรมแล้วถึงพระองค์เป็นสรณะ[๑๔๖] สำรวมอยู่ในศีล เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สูงสุดกว่านรชนพระองค์นั้นปรินิพพานแล้ว หม่อมฉันได้บูชาฉัตรทองไว้ที่เบื้องบนพระสถูปที่บรรจุพระธาตุ[๑๔๗] หม่อมฉันเป็นผู้มีจาควัตถุอันสละแล้ว มีศีลจนตลอดชีวิต จุติจากอัตภาพนั้น ละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๑๔๘] ในกาลนั้น หม่อมฉันข่มเทพธิดาทั้งหมดได้ด้วยฐานะ ๑๐ ประการ คือ ด้วยรูป ด้วยเสียง ด้วยกลิ่น ด้วยรส ด้วยโผฏฐัพพะ

[๑๔๙] ด้วยอายุ ด้วยวรรณะ ด้วยสุข ด้วยยศ และด้วยความเป็นใหญ่รุ่งโรจน์อยู่

[๑๕๐] ในภพสุดท้ายในบัดนี้ หม่อมฉันเกิดในพระนครกบิลพัสดุ์ เป็นธิดาของเขมกศากยราช ปรากฏนามว่านันทา

[๑๕๑] พวกผู้คนกล่าวกันว่าหม่อมฉันเป็นผู้หนึ่งซึ่งมีรูปร่างงดงามเป็นสมบัติ เมื่อหม่อมฉันเติบโตเป็นสาว ก็ตกแต่งรูปร่างและผิวพรรณ[๑๕๒] พวกเจ้าศากยะเกิดวิวาทกันมากมายเพราะตัวหม่อมฉัน ในกาลนั้น พระบิดาของหมอ่มฉันจึงให้ดิฉันบวชเสียด้วยประสงค์ ว่าพวกเจ้าศากยะจะได้ไม่พินาศกัน[๑๕๓] ครั้นหม่อมฉันบวชแล้วได้ฟังว่าพระตถาคตเจ้าผู้สูงสุดกว่านรชนทรงตำหนิรูปกาย จึงไม่เข้าไปเฝ้า เพราะหม่อมฉันติดรูป

[๑๕๔] แม้โอวาทก็ไม่ไปรับเพราะกลัวจะพบพระพุทธเจ้า ในกาลนั้น พระชินเจ้าทรงให้หม่อมฉันเข้าไปยังสำนักของพระองค์ได้ด้วยอุบาย[๑๕๕] พระองค์ทรงฉลาดในทางอุบาย ทรงแสดงหญิง ๓ ประเภทด้วยฤทธิ์ คือ หญิงสาวสวยเหมือนรูปเทพอัปสร หญิงชราและหญิงที่ตายแล้ว[๑๕๖] หม่อมฉันเห็นหญิงทั้ง ๓ แล้วมีความสลดใจไม่ยินดีในซากศพหญิงที่ตายแล้ว มีความเบื่อหน่ายในภพ ยืนเฉยอยู่ขณะนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นายกของโลกตรัสกะหม่อมฉันว่า

[๑๕๗] “ดูก่อนนันทา เธอจงดูร่างกายที่ทุรนทุราย ไม่สะอาดโสโครก ไหลเข้าไหลออกอยู่ ที่พวกพาลชนปรารถนากัน[๑๕๘] เธอจงอบรมจิตให้เป็นสมาธิมีอารมณ์อย่างเดียวโดยอสุภารมณ์เถิด รูปนี้เป็นฉันใด รูปเธอนั้นก็เป็นฉันนั้น รูปเธอนั้นเป็นฉันใด รูปนี้ก็เป็นฉันนั้น[๑๕๙] เมื่อเธอพิจารณาเห็นรูปนั้นอย่างนี้ มิได้เกียจคร้านทั้งกลางคืนกลางวัน แต่นั้นก็จะเบื่อหน่ายอยู่ด้วยปัญญาของตน”[๑๖๐] ดิฉันผู้ไม่ประมาทได้พิจารณาในร่างกายนี้อยู่โดยแยบคาย ก็เห็นกายนี้ทั้งภายในภายนอกตามความเป็นจริง[๑๖๑] เมื่อเป็นเช่นนั้น ดิฉันจึงเบื่อหน่ายในกาย และไม่ยินดีในภายในไม่ประมาท ไม่เกาะเกี่ยว เป็นผู้สงบเย็นแล้ว[๑๖๒]

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ ในทิพพโสตธาตุ และในเจโตปริยญาณ[๑๖๓] รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพพจักขุให้บริสุทธิ์แล้ว มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก[๑๖๔] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถ ธรรม นิรุตติ และปฏิภาณอันเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์[๑๖๕-๑๖๗] หม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าหม่อมฉันทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า พระอภิรูปนันทาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ อภิรูปนันทาเถรีอปทานที่ ๖

๗. อัฑฒกาสีเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระอัฑฒกาสีเถรี

(พระอัฑฒกาสีเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๗๗} [๑๖๘] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะผู้เป็นเผ่าพันธุ์แห่งพราหมณ์ มีพระยศใหญ่ ผู้ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๖๙] ในกาลนั้น หม่อมฉันบวชในพระศาสนาของพระองค์ สำรวมในพระปาติโมกข์และอินทรีย์ ๕

[๑๗๐] รู้จักประมาณในอาสนะต่ำ ประกอบความเพียรในความเป็นผู้ตื่นอยู่ บำเพ็ญเพียรอยู่

[๑๗๑] หม่อมฉันมีจิตชั่วได้ด่าภิกษุณีผู้ปราศจากอาสวะองค์หนึ่งเพียงครั้งเดียวว่า 'นางแพศยา' ด้วยบาปกรรมนั้นนั่นแหละหม่อมฉันต้องหมกไหม้อยู่ในนรก[๑๗๒] ด้วยกรรมที่ยังเหลืออยู่นั้น หม่อมฉันเกิดในตระกูลหญิงแพศยาถูกขายให้บุรุษอื่นอยู่โดยมาก ในชาติสุดท้าย

[๑๗๓] หม่อมฉันเกิดในตระกูลเศรษฐีในแคว้นกาสี มีความถึงพร้อมด้วยรูปดุจดังนางเทพอัปสรในหมู่เทวดาด้วยผลแห่งพรหมจรรย์[๑๗๔] ประชุมชนเห็นหม่อมฉันมีรูปน่าชม จึงตั้งหม่อมฉันไว้ในฐานะเป็นคณิกา (หญิงแพศยา) ในพระนครราชคฤห์ที่อุดม ด้วยผลที่ด่าภิกษุณีนั้น[๑๗๕] หม่อมฉันได้ฟังพระสัทธรรมที่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐตรัสแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยวาสนาเก่า ได้บวชเป็นภิกษุณี