พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
อาจยคามิตติกเหตุทุกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๑๑–๒๓๙ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อาจยคามิตติกเหตุทุกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๗๘๘–๘๐๐
อาจยคามิติกเหตุทุกะ
(๑๐. อาจยคามิติกะ ๑. เหตุทุกะ)
เหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๑๑] ๑. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นอาจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม อาศัยเหตุธรรม
ที่เป็นอปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม
อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๑๒] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ใน
อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๑๓] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระในนวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
[๒๑๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๒๑๕] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
ฯลฯ
เหตุบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๑๖] ๑. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-
ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๒๑๗] ๑. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอาจคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย
๕. เหตุธรรมที่เป็นเนวจยคามินาปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคานิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๖. เหตุธรรมเป็นเนวาจคามินาปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย
๓. อธิปติปัจจัย
[๒๑๘] ๑. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัยมี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ
๒. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น สหชาตาธิปติ
๓. เหตุธรรมที่เป็นอปจคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๔. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติ-ปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ
๕. เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๖. เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๔. อนันตรปัจจัย
[๒๑๙] ๑. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจคามิธรรมด้วยอำนาจของอนันตร-ปัจจัย
๔. เหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมด้วยอำนาจของอนันตร-ปัจจัย
๕. เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เป็น
ปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๒๐] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๘ วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๒๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๘ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๒๒๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๒๒๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
นเหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๒๔] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปยคามิธรรม
อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม อาศัยนเหตุธรรที่เป็นอาจยคา-มิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๖. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม และนเหตุ-
ธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๗. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม
อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะ-เหตุปัจจัย
๘. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม
อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวา-จยคามินาปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๙. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม
อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวา-จายคมินาปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๒๒๕] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม อาศัยนเหตุ-
ธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม
อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๒๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๒๒๗] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินปจยคามิธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะ-นเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๒๒๘] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมอาศัยนเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-ปัจจัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๒๙] ๑. ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
[๒๓๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๒๓๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
นเหตุบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. อารัมมณปัจจัย
[๒๓๒] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วย-อำนาจของอารัมมณปัจจัย
๖. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๗. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๕-๖-๗)
๒. อธิปติปัจจัย
[๒๓๓] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๓วาระ.
๔. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๔วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖-๗)
๖. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๗. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิยธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคา-มินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๘. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วย-อำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๘-๙-๑๐)
๓. อนันตรปัจจัย
[๒๓๔] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่
นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๓. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๔. นเหตุธรรมที่เป็นอปจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๕. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรม ด้วย-อำนาจของอนันตรปัจจัย
๖. นเหตุธรรมที่เป็นเนวาจยคามินาปจยคามิธรรมเป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
ฯลฯ
๘. อุปนิสสยปัจจัย
[๒๓๕] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอาจยคามิธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัยฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๓๖] ในอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระในอนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ ในสหชาตปัจจัยมี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๓๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๕ วาระ ในนอารัมมณปัจจัยมี ๑๕ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๒๓๘] เพราะอารัมมณปัจจัย ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๒๓๙] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
อาจยคามิติกเหตุทุกะ จบ
เสกขติกเหตุทุกะ
(๑๑. เสกขติกะ ๑. เหตุทุกะ)
เหตุบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๔๐] ๑. เหตุธรรมที่เป็นเสกขธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. เหตุธรรมที่เป็นอเสกขธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็น
อเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม อาศัย
เหตุธรรมที่เป็นเนวเสกขานาเสกขธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๔๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๔๒] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปาก-ปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
จบ อาจยคามิตติกเหตุทุกะ