กุสลัตติกนเหตุสเหตุกทุกะ เล่ม ๔๔

กุสลํ นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อกุสลํ นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อพฺยากตํ นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรมแต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ตีณิ อวิคเต ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

นอธิปติยา ตีณิ ฯ

สหชาตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๓

สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

กุสโล นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม กุสลสฺส นเหตุสฺส สเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อกุสโล นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อกุสลสฺส นเหตุสฺส สเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อพฺยากโต นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อพฺยากตสฺส นเหตุสฺส สเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอารัมมณปัจจัยมี ๓ นัย

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

อารมฺมเณ นว อธิปติยา สตฺต อนนฺตเร สตฺต อุปนิสฺสเย นว อวิคเต ตีณิ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙

ในอธิปติปัจจัย มี " ๗

ในอนันตรปัจจัย มี " ๗

ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๙

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

อารมฺมณปจฺจยา นเหตุยา นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย กับอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๙

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารมฺปิ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

อพฺยากตํ นเหตุํ สเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

นเหตุยา เอกํ โนวิคเต เอกํ ฯ

สหชาตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๑

สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

อพฺยากโต นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อพฺยากตสฺส นเหตุสฺส อเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่เหตุธรรม แต่เป็นอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย

อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารมฺปิ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

กุสลตฺติกนเหตุสเหตุกทุกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๑

ในอธิปติปัจจัย มี " ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๑

แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

กุสลัตติกนเหตุสเหตุกทุกะ จบ