กุสลัตติกเจตสิกทุกะ เล่ม ๔๔

กุสลํ เจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อกุสลํ เจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อพฺยากตํ เจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

เจตสิกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยเจตสิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยเจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยเจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยเจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ตีณิ ฯ

สหชาตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓

ในสหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

กุสโล เจตสิโก ธมฺโม กุสลสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อกุสโล เจตสิโก ธมฺโม อกุสลสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อพฺยากโต เจตสิโก ธมฺโม อพฺยากตสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

เจตสิกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัยเจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัยเจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

กุสโล เจตสิโก ธมฺโม กุสลสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อกุสโล เจตสิโก ธมฺโม อกุสลสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ อพฺยากโต เจตสิโก ธมฺโม อพฺยากตสฺส เจตสิกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

เจตสิกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณ-ปัจจัย มี ๓ นัย

เจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอารัมมณปัจจัยมี ๓ นัย

เจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่เจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณ-ปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา สตฺต อวิคเต ตีณิ ฯ

ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารมฺปิ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙

ในอธิปติปัจจัย มี " ๗

ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

กุสลํ อเจตสิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเจตสิโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อเจตสิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเจตสิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕

ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑

ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

นเหตุยา เอกํ ฯ

สหชาตวาโรปิ ปญฺหาวาโรปิ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

กุสลตฺติกเจตสิกทุกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๑

สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารอย่างนี้

กุสลัตติกเจตสิกทุกะ จบ