๑๐. จูฬสุคันธเถราปทาน เล่ม ๓๓

ในภัทรกัปนี้ พระชินเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของพราหมณ์

มีพระยศยิ่งใหญ่ พระนามว่ากัสสปะ ตามพระโคตร

ประเสริฐกว่าเจ้าลัทธิทั้งหลาย เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

พระองค์สมบูรณ์ด้วยอนุพยัญชนะ

มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

มีพระรัศมีล้อมรอบข้างละวา

ทรงประกอบด้วยข่ายรัศมี

ทรงทำหมู่สัตว์ให้ยินดีได้เหมือนดวงจันทร์

เปล่งพระรัศมีเหมือนดวงอาทิตย์

ทำหมู่สัตว์ให้เยือกเย็นได้เหมือนเมฆฝน

เป็นบ่อเกิดแห่งคุณเหมือนทะเล(เป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ)

พระองค์เปรียบดังแผ่นดินโดยศีล

เปรียบดังภูเขาหิมพานต์โดยสมาธิ

เปรียบดังอากาศโดยปัญญา

เป็นผู้ไม่ข้องเกี่ยว(กับอะไร ๆ) เหมือนสายลม

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเกิดในตระกูลใหญ่

ที่มีทรัพย์และธัญญาหารมากมาย

เป็นที่สั่งสมรัตนะต่าง ๆ ในกรุงพาราณสี

ข้าพเจ้าได้เข้าเฝ้าพระผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ซึ่งประทับนั่งอยู่กับบริวารจำนวนมาก

ได้ฟังอมตธรรมที่นำมาซึ่งความยินดีแห่งจิต

พระพุทธองค์ทรงมีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

เหมือนดวงจันทร์ซึ่งเป็นนักษัตรที่งาม

ทรงสมบูรณ์ด้วยอนุพยัญชนะ

เหมือนต้นพญาไม้สาละมีดอกบานสะพรั่ง

มีข่ายคือพระรัศมีแวดล้อม

เหมือนสุวรรณบรรพตมีรัศมีรุ่งเรือง

มีพระรัศมีล้อมรอบด้านละวา

เหมือนดวงอาทิตย์มีรัศมีเป็นร้อย

มีพระพักตร์เหมือนทองคำ

เป็นพระชินเจ้าผู้ประเสริฐ

เป็นดังขุนเขาที่ให้เกิดความยินดี

มีพระทัยเต็มด้วยพระกรุณา

มีพระคุณดุจสาคร

มีพระเกียรติปรากฏแก่ชาวโลก

เหมือนภูเขาสิเนรุซึ่งเป็นขุนเขาสูงสุด

มีพระยศแผ่ไป เป็นนักปราชญ์

เป็นผู้มีความรู้ดังอากาศ

มีพระหฤทัยไม่ข้องเกี่ยวในที่ทั้งปวงเหมือนสายลม

ทรงเป็นผู้นำ ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ดังแผ่นดิน

ทรงเป็นพระมุนีผู้ประเสริฐ

ไม่ถูกโลกธรรมแปดเปื้อน

เหมือนดอกบัวไม่เปื้อนด้วยน้ำ

ประทับอยู่ดังกองไฟที่เผาเสี้ยนตอคือวาทะชั่ว

พระองค์ทรงเป็นเหมือนยาบำบัดโรค ในที่ทั้งปวง

ทรงทำลายยาพิษคือกิเลสให้พินาศ

ทรงประดับด้วยสุคนธชาติคือคุณ

เหมือนยอดเขาคันธมาทน์

ทรงเป็นนักปราชญ์ซึ่งเป็นบ่อเกิดแห่งคุณ

ดังทะเลเป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ

และทรงเป็นผู้ประเสริฐกว่านรชน

ดังม้าสินธพชาติอาชาไนย

ทรงกำจัดมลทินคือกิเลส

ทรงย่ำยีมารและเสนามารได้

เหมือนขุนพลผู้มีชัยโดยพิเศษ

ทรงเป็นใหญ่เพราะรัตนะคือโพชฌงค์ ๗

เหมือนพระเจ้าจักรพรรดิทรงเป็นใหญ่

เพราะรัตนะ ๗ ประการ ฉะนั้น

ทรงเป็นผู้เยียวยาพยาธิคือโทสะเหมือนหมอใหญ่รักษาไข้

ทรงผ่าฝีคือทิฏฐิเหมือนศัลยแพทย์ผู้ประเสริฐ

ครั้งนั้น พระพุทธองค์ทรงส่องโลกให้สว่าง

อันมนุษย์และเทวดาสักการะแล้ว

เป็นดังดวงตะวันส่องแสงสว่างให้แก่นรชน

ทรงแสดงธรรมในท่ามกลางบริษัท

พระองค์ทรงพร่ำสอนอย่างนี้ว่า

บุคคลจะเป็นผู้มีโภคสมบัติมากได้ก็เพราะการถวายทาน

จะเข้าถึงสุคติได้ก็เพราะศีล

จะดับกิเลสได้ก็เพราะการเจริญภาวนา

บริษัททั้งหลายทั้งปวงฟังเทศนานั้นที่มีความเบาใจมาก

ซึ่งไพเราะทั้งเบื้องต้น ท่ามกลางและที่สุด

มีรสเลิศประหนึ่งน้ำอมฤต

ข้าพเจ้าได้ฟังพระธรรมที่ไพเราะยิ่ง

ก็เกิดความเลื่อมใสในศาสนาของพระชินเจ้า

จึงถึงพระสุคตเป็นที่พึ่งนอบน้อมบูชาจนตลอดชีวิต

ครั้งนั้น ข้าพเจ้านั้นได้ใช้คันธชาติ ๔ ชนิด

ทาพื้นพระคันธกุฎีของพระมุนีเดือนละ ๘ วัน

โดยตั้งปณิธานให้สรีระที่ปราศจากกลิ่นหอมให้มีกลิ่นหอม

ครั้งนั้น พระชินเจ้าได้ตรัสพยากรณ์

ข้าพเจ้าผู้ต้องการได้กายมีกลิ่นหอมว่า

นรชนใด ใช้ของหอมทาพื้นพระคันธกุฎีคราวเดียว

ด้วยผลของกรรมนั้น นรชนนั้นเกิดในภพใดภพหนึ่ง

นรชนนี้จักเป็นผู้มีกลิ่นกายหอมไปทุก ๆ ชาติ

จักเป็นผู้ประกอบด้วยกลิ่นคือคุณ ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

ด้วยกรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีแล้วนั้น

และด้วยเจตนาที่ตั้งไว้มั่น

ข้าพเจ้าละกายมนุษย์แล้ว

จึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

บัดนี้ เป็นภพสุดท้าย ข้าพเจ้าเกิดในตระกูลพราหมณ์

เมื่อข้าพเจ้ายังอยู่ในครรภ์มารดา

มารดาเป็นหญิงมีกายมีกลิ่นหอม

และในเวลาที่ข้าพเจ้าคลอดจากครรภ์มารดานั้น

กรุงสาวัตถีหอมฟุ้งเหมือนอบด้วยกลิ่นหอมทุกอย่าง

ขณะนั้น ฝนดอกไม้ที่หอมหวล

กลิ่นทิพย์ที่น่ารื่นรมย์ใจ และธูปมีค่ามากก็หอมฟุ้งไป

ข้าพเจ้าเกิดในเรือนหลังใด

เรือนหลังนั้น เทวดาได้ใช้ธูปและดอกไม้

ล้วนแต่มีกลิ่นหอมและเครื่องหอมมาอบ

ในเวลาที่ข้าพเจ้ายังเยาว์และเจริญวัยดำรงอยู่ในปฐมวัย

พระศาสดาผู้เป็นสารถีฝึกนรชน

ทรงแนะนำบริษัทของพระองค์ที่เหลือแล้ว

มีสาวกเหล่านั้นทั้งหมดแวดล้อมเสด็จมาถึงกรุงสาวัตถี

ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เห็นพุทธานุภาพนั้นแล้วจึงออกบวช

ข้าพเจ้าเจริญธรรม ๔ ประการ

คือ ศีล สมาธิ ปัญญา และวิมุตติอันยอดเยี่ยม

แล้วบรรลุธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะ

ในคราวที่ข้าพเจ้าออกบวช

ในคราวที่ข้าพเจ้าเป็นพระอรหันต์

และในคราวที่ข้าพเจ้าจักปรินิพพาน

ได้มีฝนซึ่งมีกลิ่นหอม(ตกลงมา)

ก็กลิ่นกายที่ประเสริฐสุดของข้าพเจ้า

ครอบงำจันทน์ ดอกจำปาและดอกอุบลซึ่งมีค่ามากได้

และข้าพเจ้าไปในที่ใด ๆ

ก็จะส่งกลิ่นฟุ้งไปทั่วเหนือกลิ่นหอมนอกนี้ได้

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระจูฬสุคันธเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

จูฬสุคันธเถราปทานที่ ๑๐ จบ

ภัททิยวรรคที่ ๕๕ จบบริบูรณ์

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ลกุณฏกภัททิยเถราปทาน ๒. กังขาเรวตเถราปทาน

๓. สีวลีเถราปทาน ๔. วังคีสเถราปทาน

๕. นันทกเถราปทาน ๖. กาฬุทายีเถราปทาน

๗. อภยเถราปทาน ๘. โลมสติยเถราปทาน

๙. วนวัจฉเถราปทาน ๑๐. จูฬสุคันธเถราปทาน

ในวรรคนี้ บัณฑิตนับคาถาได้ ๓๑๖ คาถา

รวมวรรค

๑. กณิการวรรค ๒. ผลทายกวรรค

๓. ติณทายกวรรค ๔. กัจจายนวรรค

๕. ภัททิยวรรค

บัณฑิตนับคาถาไว้แผนกหนึ่งรวมได้ ๙๘๔ คาถา

และประกาศอปทานรวมได้ ๕๕๖ อปทาน

พร้อมทั้งอุทานคาถา มีคาถารวม ๖,๒๑๘ คาถา

๕๖. ยสวรรค

หมวดว่าด้วยพระยสเถระเป็นต้น

๑. ยสเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระยสเถระ

(พระยสเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๑] วิมาน ข้าพเจ้าได้สร้างไว้ดีแล้ว

ให้ยื่นลงไปในมหาสมุทร

สระโบกขรณีข้าพเจ้าก็สร้างไว้ดีแล้ว

ทั้งยังมีนกจักรพากมาส่งเสียงร้องขับขาน

[๒] ที่วิมานนั้นแม่น้ำก็ดารดาษด้วยบัวเผื่อน

ดอกปทุมและดอกอุบล

มีท่าน้ำราบเรียบน่ารื่นรมย์ใจ

กระแสน้ำก็ไหลไปเอื่อย ๆ

[๓] แม่น้ำนั้นก็ชุกชุมไปด้วยปลาและเต่า

คลาคล่ำไปด้วยนกนานาชนิด มีนกยูง นกกระเรียน

และนกดุเหว่าเป็นต้น ต่างก็ส่งเสียงร้องอย่างไพเราะ

[๔] ที่ริมแม่น้ำนี้มีนกพิราบ นกเป็ดน้ำ

นกจักรพาก นกกาน้ำ นกกระทา

นกสาลิกา นกเขาไฟ นกโพระดก

[๕] หงส์ นกกระเรียน นกเค้าแมว

นกขมิ้นเหลืองอ่อนมากมายพากันส่งเสียงร้อง

แม่น้ำก็สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ

มีแก้วมณี แก้วมุกดา และแก้วประพาฬเป็นต้น

[๖] ต้นไม้ทุกชนิดล้วนเป็นทองคำ

แออัดยัดเยียดด้วยลำต้นขนาดต่าง ๆ

ส่องวิมานของข้าพเจ้าให้สว่าง

ทั้งกลางวันและกลางคืน ตลอดกาลทุกเมื่อ

[๗] เครื่องดนตรี ๖๐,๐๐๐ ชิ้นก็บรรเลงอยู่ทั้งเช้าและเย็น

สตรี ๑๖,๐๐๐ นาง ก็แวดล้อมข้าพเจ้าอยู่ทุกเมื่อ

[๘] ข้าพเจ้าเป็นผู้มีจิตเลื่อมใส มีใจยินดีออกจากวิมานแล้ว

กราบไหว้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ

ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก มีพระยศยิ่งใหญ่พระองค์นั้น

[๙] ข้าพเจ้าครั้นถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว

จึงทูลนิมนต์พระพุทธองค์พร้อมทั้งภิกษุสงฆ์

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ทรงเป็นนักปราชญ์พระองค์นั้น ทรงรับนิมนต์แล้ว

[๑๐] พระมหามุนี ทรงแสดงธรรมีกถาแก่ข้าพเจ้าแล้ว

จึงส่งข้าพเจ้าไป ข้าพเจ้าถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว

จึงเข้าสู่วิมานของตน

[๑๑] ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเรียกบริวารชนมาประชุมกันทั้งหมด

โดยแจ้งให้ทราบว่า พระพุทธเจ้าจะเสด็จมายังวิมานของเรา

ในเวลาเช้า

[๑๒] การที่พวกเราอยู่ในที่ใกล้ของพระองค์

นับว่าเป็นลาภของพวกเราที่พวกเราได้ดีแล้ว

แม้พวกเราก็จักได้บูชาพระศาสดา

ผู้เป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

[๑๓] ข้าพเจ้าจัดตั้งข้าวน้ำเสร็จแล้ว

จึงให้คนไปกราบทูลบอกเวลา

พระพุทธเจ้าทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

ได้เสด็จมาถึงพร้อมด้วยพระอรหันต์ ๑๐๐,๐๐๐ รูป ผู้ได้วสี

[๑๔] ข้าพเจ้าได้รับเสด็จด้วยดนตรีประกอบด้วยองค์ ๕

พระพุทธเจ้าผู้เป็นบุรุษสูงสุด

ประทับนั่งบนตั่งที่เป็นทองคำล้วน

[๑๕] คราวนั้น เครื่องมุงเบื้องบนเป็นทองคำล้วน

เหล่าชนพากันกระพือพัดภิกษุสงฆ์ผู้ยอดเยี่ยม

[๑๖] ข้าพเจ้าเลี้ยงภิกษุสงฆ์

ให้อิ่มหนำด้วยข้าวน้ำอย่างเพียงพอ

ได้ถวายผ้าแก่ภิกษุสงฆ์องค์ละคู่

[๑๗] พระพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ

ผู้สมควรรับเครื่องบูชาพระองค์นั้น

ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว

ได้ตรัสคำเป็นพระคาถาเหล่านี้ว่า

[๑๘] เราจักประกาศเกียรติคุณ

ของผู้ที่เลี้ยงเราและภิกษุเหล่านี้ทั้งหมด

ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ

ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

[๑๙] ผู้นั้นจักรื่นเริงในเทวโลกตลอด ๑,๘๐๐ กัป

จักเกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ชาติ

[๒๐] เขาจะเกิดยังกำเนิดใด

คือจะเป็นกำเนิดเทวดาหรือกำเนิดมนุษย์ก็ตาม

เขาจักมีเครื่องมุงบังที่เป็นทองคำล้วนคอยกางกั้น

[๒๑] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้

พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร

ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

[๒๒] เขาจักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น

เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต

กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน

[๒๓] เขาจักนั่งในท่ามกลางพระสงฆ์ บันลือสีหนาท

ชนทั้งหลายคอยกั้นฉัตรให้เขาแม้ที่เชิงตะกอน

เขาจักถูกเผาภายใต้ฉัตร

[๒๔] สามัญผลข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ข้าพเจ้าไม่มีความสะดุ้งไม่ว่าจะเป็นที่มณฑปหรือที่โคนไม้

[๒๕] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป)

ข้าพเจ้าได้ถวายทานไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายทานทั้งปวง

[๒๖] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๒๗] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๒๘] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระยสเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

ยสเถราปทานที่ ๑ จบ

๒. นทีกัสสปเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระนทีกัสสปเถระ

(พระนทีกัสสปเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๒๙] เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตตระ

ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้คงที่ ผู้เป็นพระศาสดา

เสด็จโคจรบิณฑบาต

ข้าพเจ้าได้ถือผลไม้ที่มีรสเลิศ อันยอดเยี่ยม มีชื่อเสียง

ตามวาระได้ถวายแด่พระองค์

[๓๐] เพราะกรรมนั้น ข้าพเจ้าได้เกิดเป็นจอมเทพ

ผู้เจริญที่สุดในโลก เป็นผู้องอาจกว่านรชน

ละความชนะและความพ่ายแพ้ได้แล้ว

บรรลุฐานะที่ไม่หวั่นไหว

[๓๑] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้ถวายผลไม้ไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ที่มีรสเลิศ

[๓๒] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๓๓] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๓๔] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระนทีกัสสปเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

นทีกัสสปเถราปทานที่ ๒ จบ

๓. คยากัสสปเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระคยากัสสปเถระ

(พระคยากัสสปเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๓๕] ครั้งนั้น ข้าพเจ้านุ่งห่มหนังสัตว์

สะพายหาบบริขาร

ได้นำหาบใส่ผลกระเบาไปอาศรม

[๓๖] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคชินเจ้าพระองค์เดียว

ไม่มีสาวกติดตาม ทรงมีพระรัศมีโชติช่วงตลอดกาลทั้งปวง

ได้เสด็จเข้ามายังอาศรมของข้าพเจ้า

[๓๗] ข้าพเจ้าทำจิตของตนให้เลื่อมใส

ถวายอภิวาทพระชินเจ้าผู้มีวัตรงดงาม

ถวายผลกระเบาแด่พระพุทธเจ้าด้วยมือทั้ง ๒

[๓๘] ในกัปที่ ๓๑ นับจากกัปนี้

ข้าพเจ้าได้ถวายผลไม้ไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายผลกระเบา

[๓๙] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๔๐] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๔๑] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระคยากัสสปเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

คยากัสสปเถราปทานที่ ๓ จบ

๔. กิมิลเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระกิมิลเถระ

(พระกิมิลเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๔๒] เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่ากกุสันธะ

ผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของพราหมณ์ ทรงอยู่จบพรหมจรรย์

เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

ข้าพเจ้าถือเอาพวงมาลัยดอกสนไปให้ช่างทำมณฑป(สถูป)

[๔๓] ข้าพเจ้าไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ได้วิมานชั้นสูงสุด รุ่งเรืองล่วงเทวดาเหล่าอื่น

นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม

[๔๔] ข้าพเจ้าเมื่อจงกรมและยืนอยู่ในเวลากลางวัน

หรือกลางคืนก็ตาม ก็มีดอกสนมุงบัง

นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม

[๔๕] ในกัปนี้เอง ข้าพเจ้าได้บูชาพระพุทธเจ้าไว้

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๔๖] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๔๗] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๔๘] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระกิมิลเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

กิมิลเถราปทานที่ ๔ จบ

๕. วัชชีปุตตเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระวัชชีบุตรเถระ

(พระวัชชีบุตรเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๔๙] พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสหัสสรังสี

ทรงเป็นพระสยัมภู ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้

ทรงออกจากวิเวกแล้ว เสด็จออกโคจรบิณฑบาต

[๕๐] ข้าพเจ้าถือผลไม้อยู่เห็นแล้วจึงไปใกล้พระพุทธองค์

ผู้องอาจกว่านรชน เป็นผู้มีจิตเลื่อมใส มีใจยินดี

ได้ถวายผลไม้พร้อมทั้งขั้ว

[๕๑] ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้ถวายผลไม้ไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้

[๕๒] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๕๓] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๕๔] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระวัชชีบุตรเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

วัชชีปุตตเถราปทานที่ ๕ จบ

๖. อุตตรเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระอุตตรเถระ

(พระอุตตรเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๕๕] พระผู้มีพระภาคสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ

มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

พระองค์ผู้มีวิเวกเป็นเยี่ยม จึงเสด็จเข้าไปยังป่าหิมพานต์

[๕๖] ครั้นเสด็จถึงป่าหิมพานต์แล้ว พระมุนีผู้เลิศ

ผู้เป็นบุรุษสูงสุด ทรงประกอบด้วยพระกรุณา

ก็ประทับนั่งขัดสมาธิ

[๕๗] ครั้งนั้น ข้าพเจ้าเป็นวิทยาธรสัญจรไปในอากาศ

ถือหลาวคมซึ่งทำดีแล้ว เหาะไปในท้องฟ้า

[๕๘] พระพุทธเจ้าทรงทำป่าใหญ่ให้สว่างไสว

เหมือนไฟบนยอดภูเขา เหมือนดวงจันทร์ในวันเพ็ญ

เหมือนต้นพญาไม้สาละซึ่งมีดอกบานสะพรั่ง ฉะนั้น

[๕๙] ข้าพเจ้าเห็นพุทธรังสี มีสีคล้ายเปลวไฟที่ไหม้ไม้อ้อ

พวยพุ่งออกจากป่า จึงทำจิตให้เลื่อมใส

[๖๐] ข้าพเจ้าเลือกเก็บดอกไม้อยู่

ได้เห็นดอกกรรณิการ์ซึ่งมีกลิ่นหอมคล้ายกลิ่นทิพย์

จึงเก็บมา ๓ ดอก ได้บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

[๖๑] ครั้งนั้น ด้วยอานุภาพแห่งพระพุทธเจ้า

ดอกไม้ของข้าพเจ้าทั้ง ๓ ดอกกลับขั้วขึ้นหันกลีบดอกลง

ทำเป็นร่มเงาเพื่อพระศาสดา

[๖๒] ด้วยกรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีแล้วนั้น

และด้วยเจตนาที่ตั้งไว้มั่น

ข้าพเจ้าละกายมนุษย์แล้ว

จึงได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๖๓] ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้น

วิมานสูง ๖๐ โยชน์ กว้าง ๓๐ โยชน์

ซึ่งบุญกรรมสร้างขึ้นอย่างสวยงามเพื่อข้าพเจ้า

รู้จักกันว่ากรรณิการ์วิมาน

[๖๔] ปราสาท ๗ ชั้นสูง ๑,๐๐๐ ชั่วลูกธนู

สะพรั่งไปด้วยธง พราวไปด้วยแก้วมณีสีเขียว

และป้อม ๑๐๐,๐๐๐ ป้อม ปรากฏในวิมานของข้าพเจ้า

[๖๕] บัลลังก์ทองคำ บัลลังก์แก้วมณี

บัลลังก์แก้วทับทิม และบัลลังก์แก้วผลึก

เกิดขึ้นตามปรารถนาตามประสงค์

[๖๖] ที่นอนมีราคามากยัดด้วยนุ่น

มีลวดลายต่าง ๆ มีขนตั้งขึ้นด้านเดียวและหมอนพร้อม

[๖๗] ข้าพเจ้ามีหมู่เทวดาห้อมล้อมออกจากวิมาน

เที่ยวจาริกไปในเทวโลก

ในเวลาที่ปรารถนาจะไป

[๖๘] ยืนอยู่ภายใต้ดอกไม้

ข้าพเจ้ามีดอกไม้เป็นเครื่องมุงบังอยู่เบื้องบน

สถานที่ประมาณ ๑๐๐ โยชน์มุงบังไปด้วยดอกกรรณิการ์

[๖๙] เครื่องดนตรี ๖๐,๐๐๐ ชิ้น บรรเลงกล่อมข้าพเจ้าทั้งเช้าและเย็น

ไม่หยุดหย่อน แวดล้อมข้าพเจ้าเป็นนิตย์ ตลอดคืนตลอดวัน

[๗๐] ในวิมานนั้น ข้าพเจ้ารื่นรมย์ด้วยการฟ้อน

การขับร้อง การเคาะกังสดาล และการประโคม

ข้าพเจ้าเป็นผู้หมกมุ่นในกาม บันเทิงอยู่ด้วยความยินดีในการเล่น

[๗๑] ครั้งนั้น ข้าพเจ้าบริโภคและดื่มอยู่ในวิมานนั้น

บันเทิงอยู่ในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ข้าพเจ้าพร้อมด้วยหมู่นางอัปสรบันเทิงอยู่ในวิมานอันอุดม

[๗๒] ข้าพเจ้าครองเทวสมบัติตลอด ๕๐๐ ชาติ

เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๐๐ ชาติ

และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

[๗๓] เมื่อข้าพเจ้าเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพน้อยภพใหญ่

ย่อมได้โภคะมากมาย ข้าพเจ้าไม่มีความบกพร่องในโภคะเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๔] ข้าพเจ้าเวียนว่ายตายเกิดอยู่ใน ๒ ภพ

คือ (๑) ภพเทวดา (๒) ภพมนุษย์

คติอื่นข้าพเจ้าไม่รู้จักเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๕] ข้าพเจ้าเกิดเฉพาะใน ๒ ตระกูล

คือ (๑) ตระกูลกษัตริย์ (๒) ตระกูลพราหมณ์

ตระกูลต่ำข้าพเจ้าไม่รู้จักเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๖] ยานคือช้าง ยานคือม้า วอและคานหาม

ข้าพเจ้าก็ได้รับมาครบถ้วน

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๗] หมู่ทาสหญิง ทาสชาย

และเหล่านารีที่ประดับตกแต่งอย่างสวยงาม

ข้าพเจ้าก็ได้รับมาครบถ้วน

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๘] ผ้าไหม ผ้ากัมพล ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย

ข้าพเจ้าก็ได้รับมาครบถ้วน

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๗๙] ผ้าใหม่ ผลไม้ใหม่ โภชนะมีรสเลิศใหม่ ๆ

ข้าพเจ้าก็ได้รับมาครบถ้วน

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๐] (คำเชื้อเชิญเช่นนี้ว่า) เชิญเคี้ยวกินสิ่งนี้

เชิญบริโภคสิ่งนี้ เชิญนอนบนที่นอนนี้

ข้าพเจ้าก็ได้รับมาครบถ้วน

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๑] ข้าพเจ้าเป็นผู้ที่เขาบูชาในที่ทุกสถาน

มียศสูงส่ง มีพวกมาก มีบริวารไม่แตกแยกกันทุกเมื่อ

บรรดาพวกญาติ ข้าพเจ้าเป็นผู้ประเสริฐที่สุด

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๒] ข้าพเจ้าไม่รู้จักความหนาว ความร้อน

ทั้งไม่มีความเร่าร้อน

อนึ่ง ทุกข์ทางใจก็ไม่มีในหทัยของข้าพเจ้า

[๘๓] ข้าพเจ้าเป็นผู้มีผิวพรรณดุจทองคำ

เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพน้อยภพใหญ่

ความเป็นผู้ผิวพรรณทรามข้าพเจ้าไม่รู้จักเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๔] ข้าพเจ้าถูกกุศลมูลตักเตือนแล้วจุติจากเทวโลก

เกิดในตระกูลมหาศาลที่มั่งคั่งในกรุงสาวัตถี

[๘๕] ข้าพเจ้าได้ละกามคุณ ๕ ออกบวชเป็นบรรพชิต

มีอายุได้ ๗ ขวบ ก็ได้บรรลุอรหัตตผล

[๘๖] พระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ

ทรงทราบคุณวิเศษของข้าพเจ้า

จึงให้ข้าพเจ้าอุปสมบท

ข้าพเจ้ามีอายุน้อยอยู่ก็ได้เป็นปูชนียบุคคล

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๗] ทิพยจักษุของข้าพเจ้าบริสุทธิ์ ข้าพเจ้าผู้ฉลาดในสมาธิ

ถึงความสำเร็จอภิญญา

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๘] ข้าพเจ้าบรรลุปฏิสัมภิทา ฉลาดในอิทธิบาท

ถึงความสำเร็จในธรรมทั้งหลาย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๘๙] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้บูชาพระพุทธเจ้าไว้

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

[๙๐] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๙๑] การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๙๒] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระอุตตรเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

อุตตรเถราปทานที่ ๖ จบ

๗. อปรอุตตรเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระอปรอุตตรเถระ

(พระอปรอุตตรเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๙๓] เมื่อพระสิทธัตถโลกนาถ ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

เสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

ข้าพเจ้าได้นำหมู่ญาติของข้าพเจ้ามาทำการบูชาพระธาตุ

[๙๔] ในกัปที่ ๙๔ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้บูชาพระธาตุไว้

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระธาตุ

[๙๕] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๙๖] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๙๗] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระอปรอุตตรเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

อปรอุตตรเถราปทานที่ ๗ จบ

๘. ภัททชิเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระภัททชิเถระ

(พระภัททชิเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๙๘] ครั้งนั้น ข้าพเจ้าลงสู่สระโบกขรณี

ที่ช้างนานาชนิดอาศัยอาบกิน(ดื่มกิน)

ถอนเหง้าบัวในสระโบกขรณีนั้นขึ้นมา

เพราะเหตุต้องการจะกิน

[๙๙] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ

ผู้ทรงผ้ากาสาวะรุ่งเรืองดุจนภาสีทอง

เสด็จเหาะไปในอากาศ

[๑๐๐] ครั้งนั้น พระพุทธองค์ทรงสะบัดผ้าบังสุกุล

ข้าพเจ้าได้ยินเสียงจึงแหงนหน้าขึ้นดู

ได้พบพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก

[๑๐๑] ข้าพเจ้ายืนอยู่ ณ ที่นั้นเอง

ได้ทูลอ้อนวอนพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกว่า

น้ำผึ้งพร้อมทั้งเหง้าบัว

น้ำนม เนยใสที่มีอยู่ในก้านบัว มีอยู่

[๑๐๒] ขอพระพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุจงรับเพื่ออนุเคราะห์ข้าพระองค์เถิด

ลำดับนั้น พระศาสดาผู้ประกอบด้วยพระกรุณา

มีพระยศยิ่งใหญ่เสด็จลงจากอากาศ

[๑๐๓] พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้มีพระจักษุ

ทรงรับภิกษาหารของข้าพเจ้าเพื่อทรงอนุเคราะห์

ครั้นทรงรับภิกษาหารแล้ว

ได้กระทำอนุโมทนาแก่ข้าพเจ้าว่า

[๑๐๔] ท่านผู้มีบุญมาก ขอจงมีความสุขเถิด

คติจงสำเร็จแก่เธอ ด้วยการถวายเหง้าบัวนี้

เธอจงได้รับความสุขอันไพบูลย์เถิด

[๑๐๕] พระชินสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ

ครั้นตรัสพระดำรัสนี้แล้ว

ทรงรับภิกษาหารแล้วเหาะไปทางอากาศ

[๑๐๖] ลำดับนั้น ข้าพเจ้าถือเหง้าบัวกลับมายังอาศรม

ของข้าพเจ้า แขวนเหง้าบัวไว้ที่ต้นไม้

แล้วระลึกถึงทานของตน

[๑๐๗] ครั้งนั้น ลมพายุใหญ่ก็เกิดขึ้น

ได้พัดป่าให้ปั่นป่วน

ครั้งนั้น อากาศบันลือลั่นและฟ้าผ่าลงมา

[๑๐๘] ลำดับนั้น สายฟ้าผ่าลงที่ศีรษะของข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าเป็นผู้นั่งตายในที่นั้นเอง

[๑๐๙] ข้าพเจ้าประกอบด้วยบุญกรรม

จึงไปเกิดในสวรรค์ชั้นดุสิต ทิ้งไว้แต่ซากศพ

ข้าพเจ้าอภิรมย์อยู่ในเทวโลก

[๑๑๐] เทพอัปสร ๘๖,๐๐๐ นางล้วนประดับตกแต่งอย่างสวยงาม

ปรนนิบัติข้าพเจ้าทั้งเช้าและเย็น

นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้าบัว

[๑๑๑] ครั้งนั้น ข้าพเจ้ากลับมาเกิดยังกำเนิดมนุษย์

เป็นผู้มีความสุข ข้าพเจ้าไม่มีความพร่องในโภคะเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้าบัว

[๑๑๒] ข้าพเจ้าอันพระพุทธเจ้าผู้เป็นเทพยิ่งกว่าเทพ

ผู้คงที่พระองค์นั้นทรงอนุเคราะห์แล้ว อาสวะทั้งปวงก็สิ้นไป

บัดนี้ ภพใหม่ย่อมไม่มี

[๑๑๓] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้ถวายเหง้าบัวไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายเหง้าบัว

[๑๑๔] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๑๑๕] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๑๑๖] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระภัททชิเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

ภัททชิเถราปทานที่ ๘ จบ

๙. สิวกเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระสิวกเถระ

(พระสิวกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๑๑๗] เมื่อพระผู้มีพระภาคพระนามว่าวิปัสสี

ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เสด็จเที่ยวบิณฑบาตอยู่

ข้าพเจ้าเห็นบาตรที่ว่างเปล่า

จึงได้ถวายขนมกุมมาสจนเต็มบาตร

[๑๑๘] ในกัปที่ ๙๑ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้ถวายภิกษาไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายขนมกุมมาส

[๑๑๙] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๑๒๐] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๑๒๑] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระสิวกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

สิวกเถราปทานที่ ๙ จบ

๑๐. อุปวานเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระอุปวานเถระ

(พระอุปวานเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๑๒๒] พระชินสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ

ผู้ถึงความสำเร็จแห่งธรรมทั้งปวง

ทรงรุ่งเรืองดังกองไฟเสด็จดับขันธปรินิพพานแล้ว

[๑๒๓] มหาชนมาประชุมกันบูชาพระตถาคต

สร้างจิตกาธานอย่างงดงามแล้ว ยกพระสรีระขึ้นวางไว้

[๑๒๔] ชนเหล่านั้นทั้งหมด พร้อมทั้งเทวดาและมนุษย์

ถวายพระเพลิงพุทธสรีระแล้ว รวบรวมพระธาตุ

พากันสร้างพุทธสถูปไว้ ณ ที่นั้น

[๑๒๕] สถูปชั้นที่ ๑ ทำด้วยทองคำ

ชั้นที่ ๒ ทำด้วยแก้วมณี ชั้นที่ ๓ ทำด้วยเงิน

ชั้นที่ ๔ ทำด้วยแก้วผลึก

[๑๒๖] ที่พระสถูปนั้น ชั้นที่ ๕ ทำด้วยแก้วทับทิม

ชั้นที่ ๖ ทำด้วยแก้วลาย

ชั้นที่สูง ๆ ขึ้นไปจากนี้ทำด้วยแก้วทั้งหมด

[๑๒๗] ร่างร้าน ทำด้วยแก้วมณี

ไพที(แท่นสำหรับวางเครื่องสักการะ) ทำด้วยรัตนะ

องค์พระสถูปทำด้วยทองคำล้วน สูงขึ้นไปหนึ่งโยชน์

[๑๒๘] ครั้งนั้น หมู่เทวดามาประชุมกัน ณ ที่นั้นแล้วร่วมปรึกษากันว่า

ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูปเพื่อบูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

[๑๒๙] พระบรมสารีริกธาตุไม่แยกกัน คือรวมเป็นกลุ่มเดียวกัน

พวกเราจักสร้างพระสถูปครอบไว้ที่พระพุทธสถูปนี้

[๑๓๐] หมู่เทพได้ขยายพระสถูปให้สูงขึ้นไปอีกหนึ่งโยชน์

ด้วยรัตนะทั้ง ๗ ประการ

พระสถูปองค์นั้นจึงมีความสูง ๒ โยชน์

ซึ่งส่องสว่างขจัดความมืดได้

[๑๓๑] ครั้งนั้น พวกนาคมาประชุมกัน ณ ที่นั้นแล้ว

ร่วมปรึกษากันว่า มนุษย์และเทวดาเหล่านั้น

ได้พากันสร้างพระพุทธสถูปเสร็จแล้ว

[๑๓๒] พวกเราอย่าได้ประมาทกันเลย

มนุษย์และเทวดาไม่ประมาทกันแล้ว

ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูป

เพื่อบูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

[๑๓๓] พวกนาคพากันรวบรวมแก้วมรกต แก้วมหานิล

และแก้วมณีโชติรส ช่วยกันประดับพระพุทธสถูป

[๑๓๔] ครั้งนั้น พระสถูปทั้งองค์ สำเร็จด้วยแก้วมณี

จนกระทั่งเป็นพุทธเจดีย์สูง ๓ โยชน์ ส่องแสงสว่างไสว

[๑๓๕] ครั้งนั้น พวกครุฑมาประชุมกันแล้ว

ร่วมปรึกษากันว่า มนุษย์ เทวดา

และนาคเหล่านั้นได้พากันทำพุทธบูชาแล้ว

[๑๓๖] พวกเราอย่ามัวประมาทอยู่เลย

มนุษย์ นาค และเทวดาไม่ประมาทกันแล้ว

ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูป

เพื่อบูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

[๑๓๗] ครุฑเหล่านั้น ได้สร้างพระสถูป

ครอบพระสถูปแก้วมณีทั้งองค์

แม้พวกเขาก็ได้ขยายพระพุทธเจดีย์ให้กว้างไปอีกหนึ่งโยชน์

[๑๓๘] พระพุทธสถูปสูงขึ้นไปอีก ๔ โยชน์ รุ่งโรจน์

ย่อมส่องสว่างไปทั่วทุกทิศ ดุจดวงอาทิตย์อุทัย

[๑๓๙] ครั้งนั้น พวกกุมภัณฑ์มาประชุมกันแล้ว

ร่วมปรึกษากันว่า มนุษย์ เทวดา

นาค และครุฑก็เป็นเหมือนกันหมด

[๑๔๐] ต่างก็ได้พากันสร้างพระสถูปที่อุดมพวกละองค์

บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

พวกเราอย่ามัวประมาทกันเลย

มนุษย์และเทวดาไม่ประมาทกันแล้ว

[๑๔๑] ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูป

เพื่อบูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

จักใช้รัตนะทั้งหลายประดับพระพุทธเจดีย์ให้กว้างออกไป

[๑๔๒] กุมภัณฑ์แม้เหล่านั้น

ได้ขยายพระพุทธเจดีย์ให้กว้างออกไปอีกหนึ่งโยชน์

ครั้งนั้น พระสถูปจึงสูงขึ้นเป็น ๕ โยชน์

ย่อมส่องแสงสว่างไสว

[๑๔๓] ครั้งนั้น พวกยักษ์มาประชุมกัน ณ ที่นั้นแล้ว

ร่วมปรึกษากันว่า มนุษย์ เทวดา

นาค ครุฑ และกุมภัณฑ์

[๑๔๔] ต่างก็ได้พากันสร้างพระสถูป

ที่ประเสริฐสุดพวกละองค์บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด

พวกเราอย่ามัวประมาทกันเลย

มนุษย์และเทวดาไม่ประมาทกันแล้ว

[๑๔๕] ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูป บูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

นำแก้วผลึกมาประดับพระพุทธเจดีย์ให้กว้างออกไปอีก

[๑๔๖] ยักษ์แม้เหล่านั้น

ได้ขยายพระพุทธเจดีย์ให้กว้างออกไปอีกหนึ่งโยชน์

ครั้งนั้น พระสถูปจึงสูงขึ้นเป็น ๖ โยชน์ ส่องแสงสว่างไสว

[๑๔๗] ครั้งนั้น พวกคนธรรพ์มาประชุมกันแล้ว

ร่วมปรึกษากันว่า มนุษย์ เทวดา

นาค กุมภัณฑ์ และครุฑก็เหมือนกัน

[๑๔๘] พวกเขาทั้งหมดได้พากันสร้างพระพุทธสถูป

ในเรื่องสร้างพระสถูปนี้ พวกเรายังไม่ได้สร้าง

ถึงพวกเราก็จักสร้างพระสถูป บูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

[๑๔๙] ครั้งนั้น คนธรรพ์เหล่านั้น

สร้างไพทีเป็น ๗ แห่งแล้วได้ทำธงและฉัตรไว้

พวกคนธรรพ์ได้ช่วยกันสร้างพระสถูปซึ่งสำเร็จด้วยทองคำล้วน

[๑๕๐] ครั้งนั้น พระสถูปสูงขึ้นเป็น ๗ โยชน์

ส่องแสงสว่างไสว จนไม่รู้กลางวันหรือกลางคืน

เพราะมีแสงสว่างอยู่ตลอดเวลา

[๑๕๑] ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์พร้อมทั้งดวงดาว

ก็ข่มแสงพระสถูปนั้นไม่ได้

ในที่ประมาณ ๑๐๐ โยชน์โดยรอบ แม้ประทีปก็ไม่โชติช่วง

[๑๕๒] โดยกาลนั้น มนุษย์เหล่าใดเหล่าหนึ่งจะบูชาพระสถูป

พวกเขาไม่ขึ้นไปยังพระสถูป

เพียงโยนเครื่องสักการะขึ้นไปบนอากาศ

[๑๕๓] ยักษ์ที่มีนามว่าอภิสัมมตะ

ซึ่งเหล่าเทวดาตั้งไว้(เพื่อรักษาพระสถูป)

คอยรับธงหรือพวงดอกไม้ไปบูชาให้ยิ่งขึ้น

[๑๕๔] ชนเหล่านั้นไม่เห็นยักษ์นั้น

คงเห็นแต่พวงดอกไม้ของยักษ์ลอยไปอยู่

พวกเขาทั้งหมดเห็นแล้วอย่างนี้

เมื่อตายไปจึงไปสู่สุคติ

[๑๕๕] มนุษย์ทั้งหลายที่ไม่พอใจในพระพุทธพจน์

และมนุษย์ทั้งหลายที่เลื่อมใสศาสนา

ผู้มีความต้องการจะเห็นปาฏิหาริย์

จะพากันบูชาพระสถูป

[๑๕๖] ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้เป็นคนรับจ้างอยู่ในกรุงหงสวดี

เห็นประชาชนพากันรื่นเริงบันเทิงใจ

จึงคิดอย่างนี้ในครั้งนั้นว่า

[๑๕๗] หมู่ชนเหล่านี้พากันดีใจไม่เคยอิ่มถึงสักการะ

ซึ่งปรากฏที่เรือนแห่งพระธาตุ

ของพระผู้มีพระภาคพระองค์ใด

พระผู้มีพระภาคผู้ยิ่งใหญ่พระองค์นั้น หาเป็นเช่นนั้นไม่

[๑๕๘] แม้เราก็จักทำสักการบูชาพระโลกนาถ ผู้คงที่

เป็นธรรมทายาทของพระองค์ในอนาคตกาล

[๑๕๙] ข้าพเจ้าจึงใช้ผ้าห่มของข้าพเจ้าที่ช่างย้อมซักไว้อย่างดี

คล้องไว้ที่ปลายไม้ไผ่แล้วจึงยกขึ้นเป็นธงในท้องฟ้า

[๑๖๐] ยักษ์อภิสัมมตะ หยิบธงของข้าพเจ้านำไปในท้องฟ้า

ข้าพเจ้าเห็นแต่ธงสะบัดพลิ้วเพราะสายลม

จึงทำความร่าเริงให้เกิดขึ้นอย่างยิ่ง

[๑๖๑] ข้าพเจ้าทำจิตให้เลื่อมใสในธงนั้นแล้ว

เข้าไปหาพระสมณะ อภิวาทพระภิกษุรูปนั้นแล้ว

จึงถามถึงวิบากในการบูชาด้วยธง

[๑๖๒] พระภิกษุรูปนั้นมีความยินดีมากต่อข้าพเจ้า

จึงกล่าวถ้อยคำที่ทำความปีติให้เกิดแก่ข้าพเจ้าว่า

ท่านจักได้เสวยวิบากแห่งธงนั้นตลอดกาล

[๑๖๓] กองทัพ ๔ เหล่า คือ พลช้าง พลม้า พลรถ

พลเดินเท้า จักแวดล้อมท่านเป็นนิตย์

นี้เป็นผลแห่งการถวายธง

[๑๖๔] เครื่องดนตรี ๖๐,๐๐๐ ชิ้น

กลองที่ประดับตกแต่งอย่างสวยงาม

จักแวดล้อมท่านเป็นนิตย์

นี้เป็นผลแห่งการถวายธง

[๑๖๕] สาวรุ่น ๘๖,๐๐๐ นาง ล้วนประดับตกแต่งสวยงาม

สวมใส่ผ้าอาภรณ์อันงดงาม ห้อยตุ้มหูแก้วมณี

[๑๖๖] มีตากลมโต มีปกติร่าเริง รูปร่างงาม

เอวเล็กเอวบาง จักแวดล้อมท่านเป็นนิตย์

นี้เป็นผลแห่งการถวายธง

[๑๖๗] ท่านจักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป

จักเกิดเป็นจอมเทพ ครองเทวสมบัติตลอด ๘๐ ชาติ

[๑๖๘] จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ ชาติ

จักเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน

[๑๖๙] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป)

พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร

ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

[๑๗๐] ท่านถูกกุศลมูลตักเตือนแล้วจุติจากเทวโลก

ประกอบด้วยบุญกรรม

จักเกิดเป็นเผ่าพันธุ์ของพราหมณ์

[๑๗๑] ท่านจักละทิ้งสมบัติประมาณ ๘๐ โกฏิ

และทาสกรรมกรจำนวนมากแล้ว

บวชในศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม

[๑๗๒] ท่านมีชื่อว่าอุปวานะ

จักให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม

ผู้ประเสริฐแห่งวงศ์ศากยะ ผู้ประเสริฐ ทรงพอพระทัยแล้ว

เป็นสาวกของพระศาสดา

[๑๗๓] กรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐

ได้แสดงผลแก่ข้าพเจ้าแล้วในอัตภาพนี้

ข้าพเจ้าหลุดพ้นดีแล้ว(จากกิเลส)

ดุจความเร็วแห่งลูกศรที่พ้นไปจากแล่ง

ข้าพเจ้าเผากิเลสทั้งหลายได้แล้ว

[๑๗๔] เมื่อข้าพเจ้าเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ

เป็นใหญ่ในทวีปทั้ง ๔ ชนทั้งหลาย

จักโบกธงประจำตลอดที่ ๓ โยชน์โดยรอบทุกเวลา

[๑๗๕] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป

ข้าพเจ้าได้ทำกรรมไว้ในครั้งนั้น

จึงไม่รู้จักทุคติเลย

นี้เป็นผลแห่งการถวายธง

[๑๗๖] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๑๗๗] การที่ข้าพเจ้ามาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๑๗๘] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระอุปวานเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

อุปวานเถราปทานที่ ๑๐ จบ

๑๑. รัฏฐปาลเถราปทาน

ประวัติในอดีตชาติของพระรัฏฐบาลเถระ

(พระรัฏฐบาลเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)

[๑๗๙] ข้าพเจ้าได้ถวายช้างประเสริฐ มีงางอนงาม

สมควรเป็นพาหนะแด่พระผู้มีพระภาค

พระนามว่าปทุมุตตระ

ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้คงที่

[๑๘๐] พญาช้างนั้นงดงามด้วยเศวตฉัตร

พร้อมทั้งเครื่องประดับและควาญช้าง

ข้าพเจ้าให้ตีราคา ทั้งหมดนั้นแล้ว

ให้สร้างสังฆาราม(ด้วยราคาช้างนั้น)

[๑๘๑] ข้าพเจ้าให้สร้างปราสาท ๕๔,๐๐๐ หลัง

บำเพ็ญทานดุจห้วงน้ำใหญ่

มอบถวายพระพุทธเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

[๑๘๒] พระสยัมภูพุทธเจ้า ผู้มีความเพียรมาก

เป็นบุคคลผู้เลิศ ได้ทรงอนุโมทนาแล้ว

เมื่อจะให้ชนทั้งหมดรื่นเริง ทรงแสดงอมตบทแล้ว

[๑๘๓] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ

ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว

ทรงพยากรณ์กรรมนั้นแก่ข้าพเจ้า

ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

[๑๘๔] บุคคลผู้นี้ให้สร้างปราสาท ๕๔,๐๐๐ หลัง

เราจักกล่าวผลวิบากของเขา

พวกเธอจงฟังเรากล่าวเถิด

[๑๘๕] เรือนยอด ๑๘,๐๐๐ หลัง จักเกิดมี

และเรือนยอดเหล่านั้นสำเร็จด้วยทองคำล้วน

บังเกิดขึ้นในวิมานชั้นสูงสุด

[๑๘๖] ผู้นี้จักเกิดเป็นจอมเทพ

ครองเทวสมบัติตลอด ๕๐ ชาติ

จักเกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๘ ชาติ

[๑๘๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ (นับจากกัปนี้ไป)

พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร

ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก

[๑๘๘] เขาถูกกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักจุติจากเทวโลก

บังเกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง มีโภคะเป็นอันมาก

[๑๘๙] เขาจักมีชื่อว่ารัฏฐบาล

ภายหลังถูกกุศลมูลตักเตือนแล้ว

จักออกบวชเป็นสาวกของพระศาสดา

[๑๙๐] เขามีจิตเด็ดเดี่ยวยินดีเพื่อบำเพ็ญเพียร

สงบระงับ ไม่มีอุปธิ

กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงเป็นผู้ไม่มีอาสวะแล้วนิพพาน”

[๑๙๑] ข้าพเจ้าขวนขวายออกบวช ละโภคสมบัติ

ไม่มีความรักในโภคะ ซึ่งเหมือนก้อนเขฬะ

[๑๙๒] ข้าพเจ้ามีความเพียรนำพาธุระไป

อันเป็นเหตุนำธรรมเป็นแดนเกษมจากโยคะมาให้

ข้าพเจ้าทรงร่างกายอันมีในภพสุดท้าย

อยู่ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

[๑๙๓] กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว

ภพทั้งปวงข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว

ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้แล้วอยู่อย่างอิสระ

[๑๙๔] การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า

เป็นการมาดีแล้วโดยแท้

วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

[๑๙๕] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘

และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว

คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล

ได้ทราบว่า ท่านพระรัฏฐบาลเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

รัฏฐปาลเถราปทานที่ ๑๑ จบ

ยสวรรคที่ ๕๖ จบบริบูรณ์

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ยสเถราปทาน ๒. นทีกัสสปเถราปทาน

๓. คยากัสสปเถราปทาน ๔. กิมิลเถราปทาน

๕. วัชชีปุตตเถราปทาน ๖. อุตตรเถราปทาน

๗. อปรอุตตรเถราปทาน ๘. ภัททชิเถราปทาน

๙. สิวกเถราปทาน ๑๐. อุปวานเถราปทาน

๑๑. รัฏฐปาลเถราปทาน

ในวรรคนี้ บัณฑิตนับคาถาได้ ๑๙๕ คาถา

เถราปทาน จบ