๒. กังขาเรวตเถราปทาน เล่ม ๓๓

ต่อมาในวันมีมหรสพวันหนึ่ง หญิงคณิกาคนหนึ่ง นั่งรถไปกับ

พราหมณ์คนหนึ่ง เธอมองเห็นพระเถระเข้า จึงหัวเราะจนมองเห็นฟัน.

พระเถระถือเอากระดูกฟันของหญิงคนนั้นมาเป็นนิมิต ทำฌานให้บังเกิดขึ้นแล้ว ทำฌานนั้นให้เป็นพื้นฐานเจริญวิปัสสนา ได้เป็นพระอนาคามี. ท่านอยู่ด้วยสติเป็นไปในกายเนือง ๆ วันหนึ่งท่านได้รับคำแนะนำพร่ำสอนจากท่านพระธรรมเสนาบดี จนถึงได้ดำรงอยู่ในพระอรหัต. ภิกษุแสะสามเณรบางพวก ไม่รู้ว่าท่านได้บรรลุพระอรหัตแล้ว แกล้งดึงหูท่านเสียบ้าง จับศีรษะจับแขน หรือจับมือและเท้าเป็นต้นสั่นเล่น เบียดเบียนบ้าง.

ท่านเป็นพระอรหัตแล้ว เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึง

เรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อนของตน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่าปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้ . บทว่า มญฺชุนาภินิกูชหํ ความว่า เราได้พูดได้เปล่งเสียงด้วยเสียงอัน ไพเราะน่ารัก คำที่เหลือในเรื่องนี้ พอจะกำหนดรู้ได้โดยง่ายทีเดียวแล.

จบอรรถกถาลกุณฏกภัททิยเถราปทาน

กังขาเรวตเถราปทานที่ ๒ (๒๔๕)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระกังขาเรวตเถระ

[๑๓๒] ในกัปที่แสนแต่ภัทรกัปนี้ พระ-

พิชิตมารมีพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีพระจักษุใน

ธรรมทั้งปวง เป็นพระผู้นำ มีพระหนุเหมือนคาง

ราชสีห์ พระดำรัสเหมือนเสียงพรหม พระสุร-

เสียงคล้ายเสียงหงส์และกลองใหญ่ เสด็จดำเนินดุจช้าง มีพระรัศมีประหนึ่งรัศมีของจันทเทพบุตรเป็นต้น

มีพระปรีชาใหญ่ มีความเพียรมากมี

ความเพ่งพินิจมาก มีคติใหญ่ ประกอบด้วยพระ-มหากรุณาเป็นที่พึ่งสัตว์ กำจัดความมืดใหญ่ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

คราวหนึ่ง พระสัมพุทธเจ้าผู้เลิศกว่า

ไตรโลก เป็นมุนี ทรงรู้จักวาระจิตของสัตว์พระ-องค์นั้น ทรงแนะนำเวไนยสัตว์เป็นอันมาก ทรงแสดงพระธรรมเทศนาอยู่

พระพิชิตมารตรัสสรรเสริญภิกษุผู้มีปกติ

เพ่งพินิจ ยินดีในฌาน มีความเพียรสงบระงับไม่ขุ่นมัวในท่ามกลางบริษัท ทรงทำให้ประชาชนยินดี

ครั้งนั้น เราเป็นพราหมณ์เรียน. ไตรเพทอยู่ในพระนครหังสวดี ได้สดับพระธรรมเทศนาก็ชอบใจ จึงปรารถนาฐานันดรนั้น

ครั้งนั้น พระพิชิตมารผู้ทรงเป็นพระ

ผู้นำชั้นพิเศษได้ตรัสพยากรณ์ในท่ามกลางสงฆ์ว่าจงดีใจเถิดพราหมณ์ ท่านจักได้ฐานันดรนี้ สมดังมโนรถความปรารถนา

ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระศาสดามี

พระนามชื่อว่าโคดม ซึ่งสมภพในวงศ์พระเจ้า

โอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านจัก

ได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น

เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต เป็นสาวกของพระ-

ศาสดา มีนามชื่อว่าเรวตะ

เพราะกรรมที่ทำไว้ดี และเพราะการตั้ง

เจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้ไปยังสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

ในภพสุดท้ายในบัดนี้ เราเกิดในสกุล

กษัตริย์อันมั่งคั่งสมบูรณ์ มีทรัพย์มากมาย ใน

โลกิยนคร

ในคราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงพระธรรมเทศนาในพระนครกบิลพัสดุ์ เราเลื่อมใสในพระ-สุคตเจ้า จึงออกบวชเป็นบรรพชิต

ความสงสัยของเราในสิ่งที่เป็นกัปปิยะ

และอกัปปิยะนั้น ๆ มีมากมายพระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงธรรมอันอุดม แนะนำข้อสงสัยทั้งปวงนั้น

แต่ต่อนั้น เราก็ข้ามพ้นสงสารได้ เป็น

ผู้ยินดีด้วยความสุขในฌานอยู่ ในครั้งนั้น

พระพุทธเจ้าทอดพระเนตรเห็นเรา จึงได้ตรัส

พระพุทธภาษิตว่า

ความสงสัยในโลกนี้หรือโลกอื่น ใน

ความรู้ของตนหรือในความรู้ของผู้อื่นอย่างใด

อย่างหนึ่งนั้น อันบุคคลผู้มีปรกติเพ่งพินิจ มี

ความเพียรเผากิเลสประพฤติพรหมจรรย์ ย่อมละ

ได้ทั้งสิ้น

กรรมที่ทำไว้ในกัปที่แสน ได้แสดงผล

แก่เราแล้วในอัตภาพนี้ เราพ้นกิเลสแล้วเหมือน

ลูกศรพ้นจากแล่ง ได้เผากิเลสของเราเสียแล้ว

ลำดับนั้น พระมุนีผู้มีปรีชาใหญ่ เสด็จ

ถึงที่สุดของโลก ทรงเห็นว่าเรายินดีในฌาน จึงทรงแต่งตั้งว่าเป็นเลิศกว่าภิกษุทั้ง หลายฝ่ายที่ได้ฌาน

เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน

ของพระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระกังขาเรวตเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประ-การฉะนี้แล.

จบกังขาเรวตเถราปทาน

๕๔๒. อรรถกถากังขาเรวตเถราปทาน

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๒ ดังต่อไปนี้ :-อปทานของท่านพระกังขาเรวตเถระ มีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโรนาม ชิโน ดังนี้.

แม้พระเถระรูปนี้ ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระ-องค์ก่อน ๆ ได้สั่งสมบุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้เป็นอันมากในภพนั้น ๆ ในกาลแห่งพระผู้นี้พระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ เขาได้บังเกิดในตระกูลพราหมณ์. คำนั้นทั้งหมด พอจะกำหนดได้โดยง่ายตามลำดับแห่งปาฐะนั้นนั่นแล.

จบอรรถกถากังขาเรวตเถราปทาน

สีวลิเถราปทานที่ ๓ (๕๔๓)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระสีวลิเถระ

[๑๓๓ ] ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระพิชิต

มารพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้มีจักษุในธรรมทั้งปวง

เป็นผู้นำ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ศีลของพระองค์

ใคร ๆ ก็คำนวณไม่ได้ สมาธิของพระองค์เปรียบ

ด้วยแก้ววิเชียร ฌานอันประเสริฐของพระองค์

ใคร ๆ ก็นับไม่ได้ และวิมุตติของพระองค์ก็หา

อะไรเปรียบมิได้

พระนายกเจ้าทรงแสดงธรรมในสมาคม

มนุษย์ เทวดา นาคและพรหม ซึ่งเกลื่อนกล่น

ไปด้วยสมณะและพราหมณ์

พระพุทธองค์ก็แกล้วกล้าในบริษัท ทรง

ตั้งสาวกของพระองค์ ผู้มีลาภมากมีบุญ ทรงซึ่ง

ฤทธิ์อันรุ่งเรือง ไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ