๓. สรรพกิตติกเถราปทาน (๓๙๓) เล่ม ๓๒

๓. สัพพกิตติกเถราปทาน

บุพประวัติของพระสัพพกิตติกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสรรเสริญธรรม

(ท่านพระสัพพกิตติกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๓๙๕} [๓๐๔] เราเป็นพราหมณ์ผู้ทรงชฎาและหนังสัตว์ เป็นผู้ซื่อตรง มีตบะ ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้นายกของโลก ทรงรุ่งเรืองดังดอกกรรณิการ์ โชติช่วงดังต้นไม้ประจำทวีป รุ่งโรจน์ดังดาวประกายพฤกษ์ เปรียบ เหมือนสายฟ้าในอากาศ[๓๐๕] ไม่ทรงครั่นคร้าม ไม่ทรงสะดุ้งกลัว ดังพญาไกรสรราชสีห์ ทรง ประกาศแสงสว่างแห่งพระญาณ ทรงย่ำยีพวกเดียรถีย์

[๓๐๖] ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกนี้ ทรงตัดความสงสัยทั้งปวง ไม่ทรง หวาดหวั่นดังพญาเนื้อ จึงเอาผ้าเปลือกไม้ลาดลง ณ ที่ใกล้พระบาท

[๓๐๗] เราเป็นฤๅษีทรงชฎาและหนังเสือเหลือง เป็นผู้ใหญ่ ซื่อตรง มีตบะ ได้เอาผ้าคากรองไปลาดไว้ใกล้พระบาทของพระผู้มีพระภาคเจ้า

[๓๐๘] หยิบกะลำพักมาชะโลมทาพระตถาคต ครั้นชะโลมทา พระสัมพุทธเจ้าแล้วได้ชมเชยพระองค์ผู้นายกของโลกว่า

[๓๐๙] “ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ทรงข้ามพ้นโอฆะแล้ว ทรงยัง โลกนี้ให้ข้ามพ้น ให้โชติช่วงด้วยแสงสว่างแห่งพระญาณ พระญาณทั้งประเสริฐและสูงสุด

[๓๑๐] ทรงประกาศพระธรรมจักร ทรงย่ำยีอัญเดียรถีย์ ทรงเป็นผู้กล้าหาญ ทรงชนะสงครามแล้ว ยังแผ่นดินให้หวั่นไหว[๓๑๑] คลื่นในมหาสมุทรย่อมแตกกระจายไปในเพราะชายฝั่ง ฉันใด ทิฏฐทั้งปวงย่อมแตกทำลายไปในเพราะพระญาณของพระองค์ ฉันนั้น[๓๑๒] ข่ายตาเล็ก ๆ เขาเหวี่ยงลงไปในสระแล้ว สัตว์ทั้งหลายที่อยู่ ภายในข่ายย่อมถูกเบียดเบียนในขณะนั้น ฉันโด[๓๑๓] ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ พวกเดียรถีย์ในโลกเป็นผู้หลงงมงาย ไม่อาศัยสัจจะ ย่อมหมุนวนอยู่ภายในพระญาณอันประเสริฐของพระองค์ ฉันนั้น[๓๑๔]

พระองค์เท่านั้นเป็นที่พึ่งของผู้ที่ว่ายวนอยู่ในห้วงนํ้า เป็นนาถะ ของผู้ไม่มีเผ่าพันธุ์ เป็นสรณะของผู้ที่ตั้งอยู่ในภัย เป็นผู้นำ หน้าของผู้ต้องการความพ้น[๓๑๕] เสด็จเที่ยวไปผู้เดียว ไม่มีใครเหมือน ทรงประกอบด้วย พระเมตตากรุณา ทรงมีปัญญา ประกอบการสละ มีความชำนาญ คงที่ เป็นที่อยู่แห่งคุณ[๓๑๖] เป็นนักปราชญ์ ปราศจากความหลง ไม่ทรงหวั่นไหว ไม่มีความสงสัย เป็นผู้พอพระทัย มีโทสะอันคายแล้ว ไม่มีมลทิน ทรงสำรวม มีความสะอาด[๓๑๗] ล่วงธรรมเครื่องข้อง ปราศจากความเมา ได้วิชชา ๓ ถึงที่สุดภพ ทรงถึงเขตแดน เป็นผู้หนักในธรรม ทรงลุถึงประโยชน์แล้ว ทรงหว่านประโยชน์

[๓๑๘] ทรงยังสัตว์ให้ข้ามไปเปรียบเหมือนเรีอ ทรงมีขุมทรัพย์ ทรงทำความเบาใจ ไม่ทรงครั่นคร้ามดังราชสีห์ ทรงฝึกฝนแล้ว เหมือนพญาคชสาร”[๓๑๙] ในกาลนั้น ครั้นเราสรรเสริญพระมหามุนีพระนามว่าปทุมุตตระ ด้วยคาถา ๑๐ คาถา ถวายบังคมพระบาทพระศาสดาแล้วได้ยืนนิ่งอยู่[๓๒๐] พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตตระผู้รู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา ประทับอยู่ท่ามกลางภิกษุสงฆ์ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๓๒๑] “ผู้ใดสรรเสริญศีล ปัญญา และธรรมของเรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว

[๓๒๒] ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๖๐,๐๐๐ กัป จักเสวยความ เป็นใหญ่ครอบงำเทวดาเหล่าอื่น

[๓๒๓] ภายหลังอันกุศลมูลตักเตือนแล้ว เขาจักออกบวชในพระศาสนา ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโคดม[๓๒๔] ครั้นบวชแล้ว เว้นบาปกรรมด้วยกาย จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว ไม่มีอาสวะ จักนิพพาน”

[๓๒๕] “เมฆที่ครางกระหึ่มย่อมยังพื้นดินนี้ให้อิ่ม ฉันใด ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พระองค์ก็ทรงยังข้าพระองค์ให้อิ่มด้วยธรรม ฉันนั้น”[๓๒๖] ครั้นเราเชยชมศีล ปัญญา ธรรม และพระนายกของโลกแล้ว ได้บรรลุนิพพานอันเป็นธรรมระงับอย่างยิ่ง เป็นบทที่ไม่เคลื่อน[๓๒๗] โอหนอ ! พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีจักษุพระองค์นั้นพึงดำรงอยู่นานแน่ เราก็พึงรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่รู้แจ้ง พึงเห็นอมตบท

[๓๒๘] ชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายของเรา เราถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๓๒๙] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าไว้ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ[๓๓๐] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๓๓๑] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว อาสวะทั้งปวงสิ้นรอบแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก[๓๓๒] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระสัพพกิตติกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ สัพพกิตติกเถราปทานที่ ๓

๔. มธุทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระมธุทายกเถระ

ว่าด้วยอานิสงส์การถวายนํ้าผึ้งและลาดหญ้า

(ท่านพระมธุทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๓๙๖} [๓๓๓] เราได้สร้างอาศรมอย่างสวยงามไว้ใกล้ฝั่งแม่นั้าสินธุ เราสอน คัมภีร์อิติหาสพร้อมทั้งตำราทายลักษณะแก่พวกศิษย์ที่อาศรมนั้น