๓. สรรพกิตติกเถราปทาน (๓๙๓) เล่ม ๓๒

กณิการํว ชลิตํ <1482> ทีปรุกฺขํว โชติตํ <1483>

โอสธึว วิโรจนฺตํ วิชฺชูว <1484> คคเน ยถา.

พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงรุ่งเรืองดุจดอกกรรณิการ์ ทรงโชติช่วงดุจต้นพฤกษาประทีป ทรงรุ่งโรจน์ดุจดาวประกายพรึก ดุจสายฟ้าในท้องฟ้า

อสมฺภีตํ อนุตฺราสึ <1485> มิคราชํว เกสรึ

ญาณาโลกํ ปกาเสนฺตํ มทฺทนฺตํ ติตฺถิเย คเณ.

ไม่ครั่นคร้าม ไม่สะดุ้งกลัว ดุจพญาเนื้อ ทรงประกาศแสงสว่างคือญาณ ทรงย่ำยีหมู่เดียรถีย์

อุทฺธรนฺตํ อิมํ โลกํ ฉิทฺทนฺตํ สพฺพสํสยํ

อสมฺภีตํ <1486> มิคราชํว อทฺทสํ โลกนายกํ.

ทรงช่วยโลกนี้ คลายความสงสัยทั้งปวงได้ไม่ครั่นคร้าม ดุจพญาราชสีห์ ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก ข้าพเจ้าได้เห็นแล้ว

ชฏาชินธโร อาสึ พฺรหา อุชุ ปตาปวา

วากจีรํ คเหตฺวาน ปาทมูเล อปตฺถรึ.

ข้าพเจ้าทรงชฎาและหนังสัตว์ เป็นใหญ่ ซื่อตรง มีความเพียร ถือเอาผ้าเปลือกปอไปปูลาดที่แทบพระบาท

กาฬานุสาริยํ คยฺห อนุลิมฺปึ ตถาคตํ

สมฺพุทฺธํ อุปลิมฺปิตฺวา สนฺถวึ โลกนายกํ.

ข้าพเจ้านำกระลำพักมาชโลมทาพระตถาคต ครั้นชโลมทาพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ได้ชมเชยพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกว่า

สมุทฺธรสิมํ โลกํ โอฆติณฺณ <1487> มหามุนิ

ญาณาโลเกน โชเตสิ ปวรํ <1488> > ญาณมุตฺตมํ.

ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ทรงข้ามโอฆกิเลสได้แล้ว ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกนี้ ทรงโชติช่วง ด้วยแสงสว่างแห่งพระญาณ พระญาณ(ของพระองค์)ประเสริฐสุด

ธมฺมจกฺกํ <1489> ปวตฺเตสิ มทฺทเส ปรติตฺถิเย

อุสโภ ชิตสงฺคาโม สมฺปกมฺเปสิ เมทนึ.

พระองค์ทรงประกาศธรรมจักร ย่ำยีเดียรถีย์อื่น เป็นผู้องอาจ ชนะสงครามแล้ว ทำแผ่นดินให้หวั่นไหว

มหาสมุทฺเท อูมฺมีว เวลนฺตมฺหิ ปภิชฺชติ <1490>

ตเถว ตว ญาณสฺมึ สพฺพทิฏฺฐี ปภิชฺชเร.1

ทิฏฐิทั้งปวงย่อมแตกทำลายไปเพราะพระญาณของพระองค์ ดุจคลื่นในมหาสมุทรย่อมแตกขจายไปเพราะริมฝั่ง

สุขุมจฺฉิกชาลานิ <1491> สรมฺหิ สมฺปตานิ เต

อนฺโตชาลิกตา <1492> ปาณา ปีฬิตา โหนฺติ ตาวเท.

แหตาเล็ก ๆ ที่เขาเหวี่ยงลงไปในสระแล้ว สัตว์ทั้งหลายที่อยู่ภายในแห ย่อมถูกบีบคั้นในขณะนั้นฉันใด

ตเถว ติตฺถิยา โลเก มุฬฺหา สจฺจวินิสฺสิตา <1493>

อนฺโตญาณวเร ตุยฺหํ ปริวตฺตนฺติ มาริส.

ข้าแต่พระองค์ผู้นิรทุกข์ พวกเดียรถีย์ในโลกเป็นผู้หลงงมงาย ไม่อิงอาศัยสัจจะ ย่อมเป็นไปภายในพระญาณ อันประเสริฐของพระองค์ฉันนั้น

ปติฏฺฐา ว วุยฺหตํ โอเฆ ตฺวญฺหิ นาโถ อพนฺธุนํ

ภยฏฺฐิตานํ สรโณ <1494> มุตฺติตฺถีนํ ปรายโน. <1495>

พระองค์เท่านั้นเป็นที่พึ่งของผู้ที่ถูกพัดพาไปในห้วงน้ำ เป็นที่พึ่งของผู้ไม่มีญาติ เป็นสรณะของผู้ที่มีภัย เป็นจุดมุ่งหมายของผู้ต้องการความหลุดพ้น

เอกจฺจโร <1496> อสทิโส เมตฺตากรุณสญฺญุโต <1497>

ปญฺญวา ยุตฺตจาโค จ <1498> วสี ตาที คุณาลโย. <1499>

เสด็จเที่ยวไปผู้เดียว ไม่มีใครเหมือน ทรงประกอบด้วยพระเมตตากรุณา ทรงมีปัญญาประกอบด้วยจาคะ ชำนาญ คงที่ เป็นที่อยู่แห่งคุณ

ธีโร วิคตสมฺโมโห อเนญฺโช อกถํกถี

ตุสิโต <1500> วนฺตโทโสสิ นิมฺมโล สํยโต สุจิ.

เป็นนักปราชญ์ ปราศจากความหลง ไม่ทรงหวั่นไหว ไม่มีความสงสัย เป็นผู้พอพระทัย ทรงคลายโทสะแล้ว ไม่มีมลทิน ทรงสำรวม มีความบริสุทธิ์

สงฺคาติโค คตมโท <1501> เตวิชฺโชสิ ภวนฺตโค <1502>

สีมาติโค ธมฺมครุ คตตฺโถ หิตวปฺปโก. <1503>

ล่วงธรรมเครื่องข้อง ปราศจากความเมา ได้วิชชา ๓ ถึงที่สุดภพ ทรงล่วงเขตแดน เป็นผู้หนักในธรรม ถึงจุดมุ่งหมายแล้ว ทรงหว่านประโยชน์เกื้อกูล

ตารโก ตฺวํ ยถา นาวา นิธิวสฺสาสการโก

อสมฺภีโต ยถา สีโห คชราชาว ทมฺมิโต. <1504>

ทรงช่วยสัตว์ให้ข้ามพ้นเปรียบเหมือนเรือ(พาคนข้ามฟาก) ทรงมีขุมทรัพย์ ทรงทำความเบาใจ ไม่ทรงครั่นคร้ามเหมือนราชสีห์ ทรงฝึกแล้วเหมือนพญาคชสารที่ฝึกแล้ว

โถเมตฺวา ทสคาถาหิ ปทุมุตฺตรํ มหามุนึ <1505>

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท ตุณฺหี อฏฺฐาสหํ ตทา.

ครั้งนั้น ครั้นข้าพเจ้าสรรเสริญพระมหามุนี พระนามว่าปทุมุตตระ ด้วยคาถา ๑๐ คาถา กราบพระบาทของพระศาสดาแล้วได้ยืนนิ่งอยู่

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

ภิกฺขุสํเฆ ฐิโต สตฺถา อิมา คาถา อภาสถ.

พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับยืนอยู่ในท่ามกลางหมู่ภิกษุ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

โย เม สีลญฺจ <1506> ปญฺญญฺจ ธมฺมญฺจาปิ ปกิตฺตยิ ๖

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต.

เราจักพยากรณ์ผู้ที่สรรเสริญศีล ปัญญา และธรรมของเรา ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด

สฏฺฐี กปฺปสหสฺสานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

อญฺเญ เทเว อภิภวิตฺวา อิสฺสรํ การยิสฺสติ.

ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๖๐,๐๐๐ กัป จักครองอิสริยยศปกครองเทวดาเหล่าอื่น

โส ปจฺฉา ปพฺพชิตฺวาน สุกฺกมูเลน โจทิโต

โคตมสฺส ภควโต สาสเน ปพฺพชิสฺสติ.

ภายหลังเขาบวชแล้ว ถูกกุศลมูลตักเตือน จักบวชในศาสนา ของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม

ปพฺพชิตฺวาน กาเยน ปาปกมฺมํ วิวชฺชิย

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

ครั้นบวชแล้ว เว้นบาปกรรมทางกาย กำหนดรู้อาสวะทั้งปวง จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะ แล้วนิพพาน

ยถา จ เมโฆ ถนยํ ตปฺเปติ เมทนึ <1507> อิมํ

ตเถว ตฺวํ มหาวีร ธมฺเมน ตปฺปยี มมํ.

เมฆคำรนกระหึ่ม ทำแผ่นดินนี้ให้ชุ่มฉันใด ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก พระองค์ทรงให้ข้าพระองค์ชุ่มชื่นด้วยธรรมฉันนั้น

สีลํ ปญฺญญฺจ ธมฺมญฺจ ถวิตฺวา โลกนายกํ

ปตฺโตมฺหิ ปรมํ สนฺตํ นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ.

ครั้นข้าพเจ้าเชยชมศีล ปัญญา ธรรม และพระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกแล้ว ได้บรรลุนิพพานซึ่งเป็นธรรมสงบอย่างยิ่ง เป็นบทไม่จุติ

อโห นูน ส ภควา จิรํ ติฏฺเฐยฺย จกฺขุมา

อญฺญาตญฺจ วิชาเนยฺยํ <1508> ปสฺเสยฺยุํ <1509> อมตํ ปทํ.

โอหนอ พระผู้มีพระภาคผู้มีพระจักษุพระองค์นั้น พึงดำรงอยู่นานแน่ ข้าพเจ้าก็พึงรู้แจ้งธรรมที่ยังไม่รู้แจ้ง พึงเห็นอมตบท

อยํ เม ปจฺฉิมา ชาติ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว.

ชาตินี้เป็นชาติสุดท้ายของข้าพเจ้า ภพทั้งปวงข้าพเจ้าถอนได้แล้ว ข้าพเจ้ากำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิโถมยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้สรรเสริญพระพุทธเจ้าไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

สพฺพาสวา ปริกฺขีณา นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าก็เผาได้แล้ว ภพทั้งปวงเข้าพเจ้าก็ถอนได้แล้ว อาสวะทั้งปวงก็สิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพใหม่ไม่มีอีก

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้า เป็นการมาดีแล้วโดยแท้ วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สพฺพกิตฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สพฺพกิตฺติกตฺเถรสฺส อปทานํ ตติยํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระสัพพกิตติกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

สัพพกิตติกเถราปทานที่ ๓ จบ