๓. อุปลทายิกาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

๓. อุปปลทายิกาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระอุปปลทายิกาเถรี

(พระอุปปลทายิกาเถรีได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๓} [๕๗] ในพระนครอรุณวดี มีกษัตริย์พระองค์หนึ่งพระนามว่าอรุณหม่อมฉันเป็นพระมเหสีของท้าวเธอ เป็นบางคราวจึงจะได้สนทนากัน

[๕๘] หม่อมฉันนั่งติดอยู่ในที่สงัดอย่างนี้ว่า “กุศลซึ่งจะนำ(ติดตัว)ไปได้ ที่เราทำไว้ไม่มีเลย

[๕๙] เราจะต้องตกนรกซึ่งมีความเร่าร้อนมาก ทั้งเผ็ดร้อน ร้ายแรงแสนทารุณเป็นแน่ ในเรื่องนี้เราไม่มีความสงสัยเลย”[๖๐] ครั้นหม่อมฉันติดอย่างนี้แล้วจึงทำใจให้ร่าเริงเข้าไปเฝ้าพระราชสวามีแล้วกราบทูลว่า

[๖๑] “ข้าแต่พระขัตติยาธิบดีผู้ประเสริฐ พวกหม่อมฉันชื่อว่าเป็นสตรี จะไม่เคยเป็นบุรุษก็หาไม่ ขอพระองค์ได้โปรดประทานสมณะองค์หนึ่งแก่พวกหม่อมฉัน พวกหม่อมฉันจะนิมนต์ให้ท่านฉัน”[๖๒] ในกาลนั้น พระราชาได้ประทานสมณะองค์หนึ่งผู้อบรมอินทรีย์แล้วแก่หม่อมฉัน หม่อมฉันมีใจยินดีรับบาตรของท่านมาแล้วใส่ภัตตาหารอย่างประณีตจนเต็ม[๖๓] ครั้นแล้วได้ถวายผ้าผืนใหญ่ให้ท่านครอง แล้วได้ถวายบาตรนั้นพร้อมด้วยดอกไม้ที่มีกลิ่นหอมและนํ้ามันเครื่องไล้ทาอย่างดี[๖๔] ด้วยกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ หม่อมฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๖๕] ได้ครองตำแหน่งพระมเหสีของเทวราช ๑,๐๐๐ องค์ ได้ครองตำแหน่งพระมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ ๑,๐๐๐ องค์[๖๖] และครองตำแหน่งพระมเหสีของพระเจ้าประเทศราชที่ไพบูลย์ โดยคณานับมิได้ ทั้งได้ศุภผลอื่นอีกมากมายหลายอย่าง ซึ่งเป็นผลกรรมแห่งบิณฑบาตในคราวนั้น[๖๗] หม่อมฉันยังมีสีกายเหมือนดอกบัว เป็นผู้มีรูปงาม น่าดูน่าชมถึงพร้อมด้วยองค์สมบัติทั้งปวง เป็นผู้ที่เกิดมาดียิ่ง ทรงไว้ซึ่งความเปล่งปลั่ง[๖๘] เมื่อถึงภพสุดท้าย หม่อมฉันเกิดในศากยตระกูล เป็นพระธิดาของพระเจ้าสุทโธทนมหาราช เป็นหัวหน้านารี ๑,๐๐๐[๖๙] เบื่อหน่ายในเหย้าเรือนจึงออกบวชเป็นภิกษุณี ถึงราตรีที่ ๗ ก็ได้บรรลุจตุราริยสัจ (อริยสัจ ๔)

[๗๐] หม่อมฉันไม่สามารถจะประมาณจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชปัจจัยที่ทายกทายิกานำมาถวายได้ นี้เป็นผลแห่งการถวายบิณฑบาต[๗๑] ข้าแต่พระมุนีมหาวีรเจ้า ขอพระองค์พึงทรงระลึกถึงกุศลกรรม ครั้งก่อนของหม่อมฉัน หม่อมฉันสละวัตถุทานเป็นอันมาก เพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๗๒] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ หม่อมฉันได้ถวายทานใดไว้ในครั้งนั้น ด้วยผลแห่งการถวายทานนั้น หม่อมฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบิณฑบาต[๗๓] หม่อมฉันรู้จักคติ ๒ อย่าง คือ เทวดาและมนุษย์ มิได้รู้จักคติอื่นเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายบิณฑบาต

[๗๔] รู้จักแต่ตระกูลสูงซึ่งเป็นตระกูลมหาศาลมีทรัพย์มาก มิได้รู้จักตระกูลอื่น นี้เป็นผลแห่งการถวายบิณฑบาต[๗๕] หม่อมฉันเวียนว่ายตายเกิดไปในภพน้อยภพใหญ่ อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว ย่อมไม่เห็นสิ่งที่ไม่พอใจเลย นี้เป็นผลแห่งโสมนัส[๗๖] ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ[๗๗] รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพพจักษุให้บริสุทธิ์แล้ว มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก[๗๘] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันมีญาณในอรรถ ธรรม นิรุตติและปฏิภาณอันเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์[๗๙-๘๑] หม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า หม่อมฉันทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า พระอุปปลทายิกาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้ต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล

จบ อุปปลทายิกาเถรีอปทานที่ ๓

๔. สิงคาลมาตาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระสิงคาลมาตาเถรี

(พระสิงคาลมาตาเถรีได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๔} [๘๒] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระชินเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๘๓] ในกาลนั้น หม่อมฉันเกิดในตระกูลอำมาตย์ที่รุ่งเรืองด้วยรัตนะต่าง ๆ เป็นตระกูลมั่งคั่ง เจริญรุ่งเรือง มีทรัพย์มาก ในพระนครหังสวดี[๘๔] หม่อมฉันมีมหาชนห้อมล้อมไปกับบิดา ได้ฟังธรรมของพระพุทธเจ้าแล้วออกบวชเป็นภิกษุณี

[๘๕] ครั้นบวชแล้วก็เว้นบาปกรรมทางกาย ละวจีทุจริต ชำระอาชีวะให้บริสุทธิ์

[๘๖] มีความเลื่อมใสเพราะเคารพมากในพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ขวนขวายในการฟังธรรม มีความอาลัยที่จะเห็นพระพุทธเจ้า[๘๗] ในกาลนั้น หม่อมฉันได้ฟังภิกษุณีองค์หนึ่งซึ่งเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุณีทั้งหลายผู้สัทธาธิมุต จึงปรารถนาตำแหน่งนั้นแล้วได้บำเพ็ญไตรสิกขา[๘๘] ลำดับนั้น พระสุคตเจ้าผู้มีพระอัธยาศัยประกอบด้วยกรุณาตรัสกะหม่อมฉันว่า