๕. โมฆราชเถราปทาน (๓๕) เล่ม ๓๒

อตฺถทสฺสี ตุ ภควา สยมฺภู อปราชิโต

ภิกฺขุสํฆปริพฺยูโฬฺห รถิยํ ปฏิปชฺชถ.

พระผู้มีพระภาค ผู้เป็นพระสยัมภูพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้มีหมู่ภิกษุห้อมล้อม เสด็จดำเนินไปที่ถนน

สิสฺเสหิ สมฺปริวุโต ฆรมฺหา อภินิกฺขมึ

นิกฺขมิตฺวานหํ ตตฺถ อทฺทสํ โลกนายกํ.

ข้าพเจ้าก็มีศิษย์ทั้งหลายแวดล้อม ออกจากเรือนไป ครั้นออกไปแล้วได้พบพระผู้มีพระภาค ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกที่ถนนนั้น

อภิวาเทตฺวาน <465> สมฺพุทฺธํ สิเร กตฺวาน อญฺชลึ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา สนฺถวึ โลกนายกํ.

ข้าพเจ้าประคองอัญชลีเหนือเศียรเกล้า ถวายอภิวาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทำจิตของตนให้เลื่อมใสแล้ว ชมเชยพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกว่า

ยาวตา รูปิโน สตฺตา อรูปี วา อสญฺญิโน

สพฺเพ เต ตว ญาณมฺหิ อนฺโต โหนฺติ สโมคธา.

สัตว์ทั้งที่มีรูปก็ตาม ไม่มีรูปก็ตาม ที่มีสัญญาก็ตาม ไม่มีสัญญาก็ตาม มีจำนวนเท่าใด สัตว์จำนวนเท่านั้นทั้งหมด ย่อมเข้าไปปรากฏภายในพระญาณของพระองค์

สุขุมจฺฉิกชาเลน อุทกํ โย ปริกฺขิเป

เย เกจิ อุทเก ปาณา อนฺโตชาเล ภวนฺติ เต.

เปรียบเหมือนสัตว์น้ำเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามี สัตว์เหล่านั้นย่อมตกอยู่ภายในแหของคนที่เอาแหตาถี่ ๆ เหวี่ยงคลุมน้ำ ฉะนั้น

เยสญฺจ เจตนา อตฺถิ รูปิโน จ อรูปิโน

สพฺเพ เต ตว ญาณมฺหิ อนฺโต โหนฺติ สโมคธา.

อนึ่ง สัตว์เหล่าใดมีเจตนา สัตว์เหล่านั้นทั้งหมด ทั้งที่มีรูป และไม่มีรูป ย่อมเข้าไปปรากฏภายในพระญาณของพระองค์

สมุทฺธรสิมํ โลกํ อนฺธการสมากุลํ

ตว ธมฺมํ สุณิตฺวาน กงฺขาโสตํ ตรนฺติ เต.

พระองค์ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกที่อากูลด้วยความมืดนี้ได้ สัตว์เหล่านั้นได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ย่อมข้ามกระแสความสงสัยได้

<466> อวิชฺชานิวุโต โลเก อนฺธกาเรน โอตฺถโฏ ๒

ตว ญาณมฺหิ โชตนฺเต อนฺธการา ปธํสิตา.

สัตว์โลกถูกอวิชชาหุ้มห่อไว้แล้ว ถูกความมืดปกคลุมแล้ว เมื่อพระญาณของพระองค์โชติช่วงอยู่ ความมืดก็ถูกขจัดแล้ว

ตุวํ จกฺขูสิ สพฺเพสํ มหาตมปนูทโน

ตว ธมฺมํ สุณิตฺวาน นิพฺพายิสฺสติ พหุชฺชโน.

พระองค์เป็นผู้มีพระจักษุ บรรเทาความมืดที่ใหญ่หลวงของสัตว์ทั้งปวงได้ ชนจำนวนมากฟังธรรมของพระองค์แล้วจักนิพพาน

ปุฏกํ <467> ปูรยิตฺวาน มธุํ ขุทฺทํ อเนลกํ

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห อุปเนสึ มเหสิโน.

ข้าพเจ้านำน้ำผึ้งรวงที่ไม่มีโทษ ใส่เต็มหม้อแล้ว ใช้มือทั้ง ๒ ข้างประคอง น้อมถวายพระผู้มีพระภาคผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่

ปฏิคฺคณฺหิ มหาวีโร สหตฺเถน มหาอิสิ

ภุญฺชิตฺวา ตญฺจ สพฺพญฺญู เวหาสํ นภมุคฺคมิ.

พระผู้มีพระภาคผู้มีความเพียรมาก ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ทรงรับด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ พระผู้มีพระภาคผู้สัพพัญญู ครั้นเสวยน้ำผึ้งนั้นแล้ว เสด็จเหาะขึ้นสู่นภากาศ

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา อตฺถทสฺสี นราสโภ

มม จิตฺตํ ปสาเทนฺโต อิมา คาถา อภาสถ.

พระศาสดาพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้องอาจกว่านรชน ประทับยืนอยู่ในอากาศ เมื่อจะทรงทำจิตของข้าพเจ้าให้เลื่อมใสได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

เยนิทํ ถวิตํ ญาณํ พุทฺธเสฏฺโฐ จ โถมิโต

เตน จิตฺตปฺปสาเทน ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ.

ผู้ใดชมเชยพระญาณนี้และชมเชยพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด ด้วยจิตที่เลื่อมใสนั้น ผู้นั้นจะไม่ไปเกิดยังทุคติเลย

จตุสฏฺฐิญฺจ <468> ขตฺตุํ โส เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ปเทสรชฺชฏฺฐสตํ <469> วสุธํ อาวสิสฺสติ.

และผู้นั้นจักครองเทวสมบัติ ๖๔ ชาติ จักเป็นพระเจ้าประเทศราชครองแผ่นดิน ๑๐๘ ชาติ

ปญฺเจว สตกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ

ปเทสรชฺชํ อสงฺเขยฺยํ มหิยา การยิสฺสติ.

จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๐๕ ชาติ จักครองประเทศราชในแผ่นดินนับชาติไม่ถ้วน

อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทาน ปารคู

โคตมสฺส ภควโต สาสเน ปพฺพชิสฺสติ.

เขาจักเป็นผู้คงแก่เรียน ทรงมนตร์ จบไตรเพท จักบวชในศาสนาของพระผู้มีพระภาคพระนามว่าโคดม

คมฺภีรํ นิปุณํ อตฺถํ ญาเณน วิจินิสฺสติ

โมฆราชาติ นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวโก.

เขาจักพิจารณาเนื้อความที่ลึกซึ้งละเอียดได้ด้วยญาณ จักมีนามว่าโมฆราช เป็นสาวกของพระศาสดา

ตีหิ วิชฺชาหิ <470> สมฺปนฺโน กตกิจฺโจ อนาสโว ๔

โคตโม สตฺถวาหคฺโค เอตทคฺเค ฐเปสฺสติ.

เขาจักสมบูรณ์ด้วยวิชชา ๓ ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ พระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม ทรงเปรียบด้วยนายเกวียนผู้เลิศ จักทรงตั้งเขาไว้ในเอตทัคคะ

หิตฺวา มานุสกํ โยคํ เฉตฺวาน ภวพนฺธนํ

สพฺพาสเว ปริญฺญาย วิหรามิ อนาสโว.

ข้าพเจ้าละโยคะที่เป็นของมนุษย์ได้แล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกพันคือภพได้แล้ว กำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โมฆราโช เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โมฆราชตฺเถรสฺส อปทานํ ปญฺจมํ สมตฺตํ.

คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แลได้ทราบว่า ท่านพระโมฆราชเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้

โมฆราชเถราปทานที่ ๕ จบ