๙. ราธเถราปทาน เล่ม ๓๓

๙. ราธเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระราธเถระ

(ท่านพระราธเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

[๒๙๖] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๒๙๗] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไปได้{๑๒๙} [๒๙๘] พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงแสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคน ให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๒๙๙] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และงดงามด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่มีความชำนาญ

[๓๐๐] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๕๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำอันลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ

[๓๐๑] ในกาลนั้น อายุขัยของสัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระชินสีห์พระองค์ นั้นดำรงพระชนม์อยู่โดยกาลประมาณเท่านั้น ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏฎสงสารไปได้[๓๐๒] ครั้งนั้น เราเป็นพราหมณ์ชาวพระนครหังสวดีผู้เรียนจบไตรเพท ได้เข้าไปเฝ้าพร ะผู้มีพระภาคเจ้าผู้ประเสร็จกว่านรชน

[๓๐๓] ทรงมีความเพียรใหญ่ ทรงแกล้วกล้าในบริษัท กำลังทรงแต่งตั้งภิกษุผู้มีปฏิภาณไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ แล้วได้ฟังพระธรรมเทศนา

[๓๐๔] ครั้งนั้น เราทำสักการะในพระโลกนายกพร้อมทั้งพระสงฆ์แล้ว หมอบศีรษะลงแทบพระบาท ปรารถนาตำแหน่งนั้น

[๓๐๕] ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระรัศมีซ่านออกจากพระองค์ดุจลิ่มทองสิงคีได้ตรัสกะเราด้วยพระสุรเสียงอันเป็นที่ตั้งแห่งความยินดี มีปกตินำไปซึ่งมลทินคือกิเลสว่า[๓๐๖] “ท่านจงเป็นผู้มีความสุข มีอายุยืนเถิด ปณิธานความปรารถนาของท่านจงสำเร็จเถิด สักการะที่ท่านทำในเรากับพระสงฆ์ก็จงมีผลไพบูลย์ยิ่งเถิด[๓๐๗] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

[๓๐๘] พราหมณ์นี้จักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่าราธะ

[๓๐๙] พระนายกพระองค์นั้นเป็นพระราชโอรสของเจ้าศากยะ เป็นผู้องอาจกว่านรชน ทรงยินดีในคุณอันเป็นเหตุของท่านแล้ว จักทรงแต่งตั้งท่านว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้มีปฏิภาณ,,[๓๑๐] เราได้สดับพุทธพยากรณ์นั้นแล้วก็เป็นผู้เบิกบาน มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระพิชิตมารในกาลนั้นตลอดชีวิต เพราะเราเป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา

[๓๑๑] ด้วยกรรมที่เราได้ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๓๑๒] ได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ ครั้ง ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ ครั้ง

[๓๑๓] และเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้ เพราะกรรมนั้นนำไป เราจึงเป็นผู้ถึงความสุขในทุกภพ

[๓๑๔] เมื่อถึงภพสุดท้าย เราเกิดในสกุลที่ยากจน ขาดแคลนเครื่องนุ่งห่มและอาหาร ในพระนครราชคฤห์อันอุดม

[๓๑๕] ได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่งแก่ท่านพระสารีบุตรผู้คงที่ ในเวลาเราแก่เฒ่า เราอาศัยวัดอยู่

[๓๑๖] ใคร ๆ ไม่ยอมบวชให้เราผู้ชราหมดกำลังเรี่ยวแรง ด้วยเหตุนั้น เราผู้ยากเข็ญจึงมีเนื้อตัวปราศจากผิวพรรณ และเสียใจ

[๓๑๗] พระมหามุนีผู้ประกอบด้วยพระมหากรุณาทอดพระเนตรเห็นเข้าจึงตรัสถามเราว่า “ลูกเอ๋ย ไฉนจึงเศร้าโศก จงบอกถึงโรคที่เกิดในจิตของเจ้ามา”

[๓๑๘] เราได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ข้าพระองค์ไม่ได้บวชในศาสนาของพระองค์ซึ่งพระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว เพราะความเศร้าโศกนั้น ข้าพระองค์จึงมีความทุกข์ ข้าแต่พระนายกขอพระองค์จงเป็นที่พึ่งของข้าพระองค์ด้วยเถิด”[๓๑๙] ครั้งนั้น พระมหามุนีผู้สูงสุดได้รับสั่งให้เรียกภิกษุมาประชุมพร้อมกันแล้วตรัสถามว่า “ผู้ใดนึกถึงคุณความดีของพราหมณ์นี้ได้ จงบอกมา”

[๓๒๐] เวลานั้นพระสารีบุตรได้กราบทูลว่า “ข้าพระองค์นึกถึงคุณความดีของเขาได้อยู่ พราหมณ์ผู้นี้ได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่งแก่ข้าพระองค์ผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาต พระเจ้าข้า”[๓๒๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “สาธุ สาธุ สารีบุตร เธอเป็นผู้กตัญญู เธอจงบวชให้พราหมณ์เฒ่านี้ พราหมณ์เฒ่านี้ จักเป็นปูชนียบุคคลต่อไป”[๓๒๒] ลำดับนั้น เราได้การบรรพชาและอุปสมบทด้วยกรรมวาจา โดยเวลาไม่นานเลย เราก็ได้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอาสวะ[๓๒๓] เพราะเราเป็นผู้เพลิดเพลินสดับพระพุทธดำรัสโดยเคารพ ฉะนั้น พระพิชิตมารจึงทรงแต่งตั้งเราว่าเป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้มีปฏิภาณ[๓๒๔-๓๒๖] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทำเสร็จแล้วดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระราธเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ราธเถราปทานที่ ๙

๑๐. โมฆราชเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระโมฆราชเถระ

(ท่านพระโมฆราชเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๓๐} [๓๒๗] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเกื้อกูลแก่ชาวโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๓๒๘] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไปได้[๓๒๙] พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงแสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคน ให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๓๓๐] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และงดงามด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่มีความชำนาญ

[๓๓๑] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๔๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำอันลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ

[๓๓๒] ในกาลนั้น อายุขัยของสัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระชินสีห์พระองค์นั้นดำรงพระชนม์อยู่โดยกาลประมาณเท่านั้น ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏฏสงสารไปได้[๓๓๓] ครั้งนั้น เราเป็นผู้ประกอบในหนทางแห่งการงานของบุคคลอื่น ในตระกูลแห่งหนึ่งในพระนครหังสวดี ทรัพย์สินอะไร ๆ ของเราไม่มี