๙. ราธเถราปทาน เล่ม ๓๓

ราธเถราปทานที่ ๙ (๕๓๙)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระราธเถระ

[๑๒๙] ในกัปนับจากภัทรกัปนี้ไปแสน

หนึ่ง พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งเทวโลกทั้งปวงเป็นนักปราชญ์ มีจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

พระองค์เป็นผู้ตรัสสอน ทรงแสดงให้

สัตว์รู้ชัดได้ ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามพ้นวัฏสงสารทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงช่วยประชุมชนให้ข้ามพ้นไปเสียเป็นอันมาก

พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วย

พระกรุณาแสวงหาประโยชน์ให้สรรพสัตว์ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าให้ดำรงอยู่ในเบญจศีลได้ทุกคน

เมื่อเป็นเช่นนี้พระศาสนาจึงไม่มีความ

อากูล ว่างสูญจากเดียรถีย์ วิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่ มีความชำนิชำนาญ

พระมหามุนีพระองค์นั้นสูงประมาณ ๕๘

ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำอันล้ำค่า มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

ครั้งนั้นอายุของสัตว์แสนปี พระชินสีห์

พระองค์นั้นเมื่อดำรงพระชนม์อยู่โดยกาลประมาณเท่านั้น ได้ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏสงสารไปได้

ครั้งนั้น เราเป็นพราหมณ์ชาวพระนคร

หังสวดี ผู้เรียนจบไตรเพท ได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ประเสริฐ ว่านรชนทรงมีความเพียรใหญ่ ทรงแกล้วกล้าในบริษัท กำลังทรงแต่งตั้งภิกษุผู้มีปฏิภาณไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ แล้วได้ฟังพระธรรมเทศนา

ครั้งนั้น เราทำสักการะในพระโลกนายก

พร้อมทั้งพระสงฆ์ แล้วหมอบศีรษะลงแทบพระ-บาทปรารถนาฐานันดรนั้น

ลำดับนั้นพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้มีพระรัศมี

ซ่านออกจากพระองค์ดุจลิ่มทองสิงคีได้ตรัสกะเราด้วยพระสุรเสียงอันเป็นที่ตั้งแห่งควานยินดีมีปรกตินำไปส่งมลทินคือกิเลสว่า

ท่านจงเป็นผู้มีความสุขมีอายุยืนเถิด ปณิ-ธานความปรารถนาของท่านจงสำเร็จเถิด สักการะที่ท่านทำในเรากับพระสงฆ์ ก็จงมีผลไพบูลย์ยิ่งเถิด

ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ พระศาสดามีพระ-

นาทชื่อว่าโคดมซึ่งสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกาก-ราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก

พราหมณ์นี้จักได้เป็นธรรมทายาทของ

พระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิตเป็นสาวกของพระศาสดามีนามชื่อว่าราธะ พระ-นายจักทรงแต่งตั้งท่านว่า เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้มีปฏิภาณ เราได้สดับพุทธพยากรณ์นั้นแล้วก็เป็นผู้เบิกบานมีจิตประกอบด้วยเมตตาบำรุงพระพิชิตมารในกาลนั้นตลอดชีวิต

เพราะเราเป็นผู้ประกอบด้วยปัญญา ด้วยกรรมที่เราได้ทำไว้ดีแล้วนั้น และด้วยการตั้ง

เจตน์จำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้ไปสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ได้เสวยราชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ครั้ง

ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ ครั้ง และเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้

เพราะกรรมนั้นนำไปเราจึงเป็นผู้ถึงความ

สุขในทุกภพ เมื่อถึงภพสุดท้ายเราเกิดในสกุลที่ยากจน ขาดเครื่องนุ่งห่มและอาหารให้พระ-

นครราชคฤห์อันอุดม ได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่งแก่ท่านพระสารีบุตรผู้คงที่

ในเวลาเราแก่เฒ่า เราอาศัยวัดอยู่ ใคร ๆไม่ยอมบวชให้เรา ผู้ชรา หมดกำลังเรี่ยวแรง

เพราะฉะนั้น ครั้งนั้น เราเป็นผู้เป็นคนยากเข็ญจึงเป็นผู้ปราศจากผิวพรรณ เศร้าโศก พระ-มหามุนีผู้ประกอบด้วยพระมหากรุณาทอดพระเนตรเห็นเข้า จึงตรัสถามเราว่า

ลูกไฉนจึงเศร้าโศก จงบอกถึงโรคที่เกิดในจิตของเจ้า เราได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ข้าพระองค์ไม่ได้บวชในศาสนาของพระองค์ ซึ่งพระองค์ตรัสดีแล้ว

เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงมีความเศร้า-โศก ข้าแต่พระนายก ขอพระองค์จงเป็นที่พึ่งของข้าพระองค์ด้วยเถิด ครั้งนั้น พระมหามุนีผู้สูงสุดได้รับสั่งให้เรียกภิกษุมาประชุมพร้อมแล้วตรัสถามว่า

ผู้ที่นึกถึงอธิการของพราหมณ์นี้ได้มีอยู่

จงบอกมา เวลานั้น พระสารีบุตรได้กราบทูลว่าข้าพระองค์นึกถึงอธิการของเขาได้อยู่

พราหมณ์ผู้นี้ได้ถวายภิกษาทัพพีหนึ่งแก่

ข้าพระองค์ผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาต พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ดีละ ๆ สารี-

บุตร เธอเป็นคนกตัญญู เธอจงยังพราหมณ์นี้ให้

บวช พราหมณ์นี้จักเป็นผู้ควรบูชา ลำดับนั้น

เราได้การบรรพชาและอุปสมบทด้วยกรรมวาจา

โดยเวลาไม่นานเลย เราก็ได้บรรลุธรรมเป็นที่สิ้น

ไปแห่งอาสวะ เพราะเราเป็นผู้เพลิดเพลิน สดับ

พระพุทธดำรัสโดยเคารพ ฉะนั้น พระพิชิตมารจึง

ทรงแต่งตั้งเราว่า เป็นผู้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้มี

ปฏิภาณ

เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว...คำสอนของ

พระพุทธเจ้าเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระราธเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบราธเถราปทาน

๕๓๔. อรรถกถาราธเถราปทาน

พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๙ ดังต่อไปนี้ :-

อปทานของท่านพระราธเถระ มีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโนดังนี้.

คำนั้นทั้งหมด วิญญูชนทั้งหลาย พึงกำหนดรู้ได้โดยง่ายด้วยการติดตามเนื้อความไปตามลำดับของปาฐะนั่นแล จะต่างกันก็แต่บุญกุศลอย่างเดียวเท่านั้นแล.

จบอรรถกถาราธเถราปทาน

โมฆราชเถราปทานที่ ๑๐ (๕๔๐)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระโมฆราชเถระ

[๑๓๐] ในกัปนับจากภัทรกัปนี้ไปแสน-

หนึ่ง พระพิชิตมารพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งปวง เป็นนักปราชญ์ มีจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว พระองค์เป็นผู้ตรัสสอน ทรงแสดงให้สัตว์รู้ชัดยังสรรพสัตว์ให้ข้ามพ้นวัฏสงสารทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงช่วยประชุมชน ให้ข้ามพ้นไปเสียเป็นอันมาก

พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วย

พระกรุณา แสวงหาประโยชน์ให้สรรพสัตว์ ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้า ให้ดำรงอยู่ในเบญจศีลได้ทุกคน

เมื่อเป็นเช่นนี้พระศาสนาจึงไม่มีความ

อากูล ว่างสูญจากเดียรถีย์ วิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่ มีความชำนิชำนาญ พระมหามุนีพระองค์นั้นสูงประมาณ ๕๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำอันล้ำค่า มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ประการ