๖. พาหิยเถราปทาน เล่ม ๓๓

๖. พาหิยเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระพาหิยเถระ

(ท่านพระพาหิยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๖} [๑๗๘] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นนายก มีพระรัศมีใหญ่ ผู้เลิศในไตรโลก พระนามว่าปทุมุตตระ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๑๗๙] เมื่อพระมุนีตรัสสรรเสริญคุณของภิกษุผู้ตรัสรู้ได้เร็วพลันอยู่ เราได้ฟังแล้วก็ชอบใจ จึงได้ทำสักการะแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่[๑๘๐] ถวายทานแด่พระมหามุนีพร้อมด้วยพระสาวกตลอด ๗ วัน ถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าแล้วปรารถนาตำแหน่งในกาลนั้น[๑๘๑] ลำดับนั้น พระสัมพุทธเจ้าได้ทรงพยากรณ์เราว่า “จงดูพราหมณ์ที่หมอบอยู่แทบเท้าของเรานี้ ผู้สมบูรณ์ด้วยโสมนัส มีผิวพรรณ เหมือนเด็กอายุ ๑๖ ปี[๑๘๒] มีร่างกายอันบุญกรรมสร้างสรรค์ให้คล้ายทอง ผุดผ่อง ผิวบาง ริมปีปากแดงเหมือนผลตำลึงสุก มีฟันขาวคมเรียบเสมอ[๑๘๓] มากด้วยกำลังคือคุณ มีกายและใจสูงเพราะโสมนัส เป็นบ่อเกิดแห่งกระแสน้ำคือคุณ มีหน้ายิ้มแย้มแจ่มใสด้วยปีติ

[๑๘๔] เขาปรารถนาตำแหน่งแห่งภิกษุผู้ตรัสรู้ได้เร็วพลันพระมหาวีรเจ้า พระนามว่าโคดมจักเสด็จอุบัติขึ้นในอนาคตกาล

[๑๘๕] เขาจักเป็นธรรมทายาทของพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักได้เป็นสาวกของพระศาสดา มีนามว่าพาหิยะ”[๑๘๖] ก็ในกาลนั้น เราเป็นผู้ยินดีหมั่นทำสักการะพระมหามุนีเจ้าตราบเท่าสิ้นชีวิต จุติแล้วได้ไปสู่สวรรค์ดุจไปที่อยู่ของตนฉะนั้น[๑๘๗] เราจะเป็นเทวดาหรือมนุษย์ก็ตามย่อมเป็นผู้ถึงความสุข เพราะกรรมนั้นชักนำไป เราจึงได้ท่องเที่ยวไปเสวยราชสมบัติ[๑๘๘] เมื่อพระศาสนาของพระกัสสปธีรเจ้าเสื่อมไปแล้ว เราได้ขึ้นสู่ภูเขาติศิลาล้วน บำเพ็ญเพียรตามคำสอนของพระชินสีห์[๑๘๙] เป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์ มีปัญญา ทำกิจพระศาสนาของพระชีนสีห์ เรา ๕ คนด้วยกันจุติจากอัตภาพนั้นแล้วไปสู่เทวโลก[๑๙๐] เราเกิดเป็นบุรุษชื่อพาหิยะในภารุกัจฉนครอันเป็นเมืองอุดมภายหลัง ได้แล่นเรือไปยังสมุทรสาคร ซึ่งมีความสำเร็จเพียงเล็กน้อย[๑๙๑] ไปได้ ๒-๓ วันเรือก็อับปาง ในกาลนั้น เราตกลงไปยังมหาสมุทรอันเป็นที่อยู่แห่งมังกรร้ายกาจ น่าหวาดเสียว[๑๙๒] ในกาลนั้น เราพยายามว่ายข้ามทะเลใหญ่ไปจนถึงท่าสุปปารกะ มีคนรู้จักน้อย

[๑๙๓] เรานุ่งผ้าเปลือกไม้เข้าหมู่บ้านเพื่อก้อนข้าว ในกาลนั้น หมู่ชนเป็นผู้ยินดีกล่าวว่า “ผู้นี้คือพระอรหันต์ ท่านมาที่นี้[๑๙๔] พวกเราสักการะพระอรหันต์ด้วยข้าว นํ้า ผ้า ที่นอน และยาแล้ว จักถึงความสุข”

[๑๙๕] ในกาลนั้น เราได้ปัจจัยที่เขาสักการะบูชา ด้วยปัจจัยเหล่านั้นทำให้เกิดความดำริโดยไม่แยบคายขึ้นว่าเราเป็นพระอรหันต์

[๑๙๖] ทีนั้น บุพเทวดารู้วาระจิตของเราจึงตักเตือนว่า “ท่านมิใช่ผู้รู้ ช่องทางแห่งอุบาย ที่ไหนจะเป็นพระอรหันต์ได้เล่า”

[๑๙๗] ในกาลนั้น เราถูกเทวดานั้นตักเตือนแล้วก็สลดใจ จึงสอบถามเทวดานั้นว่า “พระอรหันต์ผู้ประเสริฐกว่านรชนในโลกนี้คือใคร อยู่ที่ไหน”

[๑๙๘] เทวดานั้นบอกว่า “พระชินเจ้าผู้มีพระปัญญามาก ผู้ประเสริฐมีพระปัญญาเหมือนแผ่นดิน ประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี แคว้นโกศล พระองค์เป็นโอรสของพระเจ้าศากยะ เป็นพระอรหันต์ ไม่มีอาสวะ ทรงแสดงธรรมเพื่อบรรลุอรหัต”[๑๙๙] เราได้สดับคำของเทวดานั้นแล้ว ก็อิ่มใจเหมือนคนกำพร้าได้ขุมทรัพย์ ถึงความอัศจรรย์ เบิกบานใจที่จะได้พบพระอรหันต์ ผู้อุดม ผู้ดูงดงาม พึงใจ มีอารมณ์ไม่มีที่สุด

[๒๐๐] ในกาลนั้น เราออกจากท่าสุปปารกะนั้นไปด้วยตั้งใจว่าจะได้พบพระชินเจ้าผู้มีพระพักตร์ปราศจากมลทินตลอดเวลา เราไปถึงแคว้นอันน่ารื่นรมย์นั้นแล้วได้ถามพวกพราหมณ์ว่า “พระศาสดาผู้ยังโลกให้ยินดีประทับอยู่ที่ไหน”[๒๐๑] ในกาลนั้น พราหมณ์ทั้งหลายตอบว่า “พระศาสดาผู้ที่นรชน และทวยเทพถวายวันทนาเสด็จเข้าไปยังบุรีเพื่อทรงแสวงหาพระกระยาหารแล้ว พระองค์ก็คงเสด็จกลับมา ท่านขวนขวาย

ที่จะเข้าเฝ้าพระมุนีเจ้าก็จงรีบเข้าไปถวายบังคมพระองค์ผู้เป็นเอกอัครบุคคลนั้นเถิด”

[๒๐๒] ลำดับนั้น เรารีบไปยังพระนครสาวัตถีบุรีอันอุดม ได้พบพระองค์ผู้ไม่ติดพระทัยในอาหาร

[๒๐๓] ไม่ทรงมุ่งด้วยความโลภ ทรงยังอมตธรรมให้โชติช่วงอยู่ที่พระนครนี้ ประหนึ่งว่าเป็นที่อยู่ของสิริ พระพักตร์โชติช่วงเหมือนรัศมีดวงอาทิตย์ทรงถือบาตรกำลังเสด็จโคจรบิณฑบาตอยู่[๒๐๔] ครั้นพบพระองค์แล้วเราจึงได้หมอบลงแล้วกราบทูลว่า “ข้าแต่พระโคดม ขอพระองค์โปรดเป็นที่พึ่งของข้าพระองค์ผู้เสียหายไปในทางที่น่าเกลียดด้วยเถิด”[๒๐๕] พระมุนีผู้สูงสุดได้ตรัสว่า “เรากำลังเที่ยวบิณฑบาตเพื่อประโยชน์ให้สัตว์ข้ามพ้น เวลานี้ไม่ใช่เวลาที่จะแสดงธรรมแก่ท่าน”

[๒๐๖] ในกาลนั้นเราปรารถนาได้ธรรมยิ่งนัก จึงได้ทูลอ้อนวอนพระพุทธเจ้าบ่อย ๆ พระองค์จึงได้ตรัสธรรมเทศนาสุญญตบทอันลึกซึ้งแก่เรา[๒๐๗] เราได้สดับธรรมของพระองค์แล้วก็บรรลุความสิ้นไปแห่งอาสวะ โอ! เราเป็นผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว ก็ได้สิ้นอายุไป

[๒๐๘] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๒๐๙] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ได้ทำเสร็จแล้ว

[๒๑๐] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล[๒๑๑] พระพาหิยทารุจิริยเถระผู้ล้มลงที่กองขยะเพราะแม่โคภูตผี ซึ่งมองไม่เห็นตัวขวิดเอา ได้กล่าวพยากรณ์ไว้อย่างนี้[๒๑๒] พระเถระผู้มีปรีชามากเป็นนักปราชญ์นั้น ครั้นกล่าวบุพประวัติของตนแล้วก็ปรินิพพาน ณ พระนครสาวัตถีอันอุดมสมบูรณ์[๒๑๓] พระฤๅษีผู้สูงสุดเสด็จออกจากพระนคร ทอดพระเนตรเห็นท่านพระพาหิยะผู้นุ่งผ้าเปลือกไม้นั้น ผู้เป็นนักปราชญ์ มีความเร่าร้อนอันลอยไปแล้ว[๒๑๔] ล้มลงที่ภูมิภาคดุจเสาคันธงต้องลมล้มลงฉะนั้น หมดอายุ กิเลสแห้ง ทำกิจพระศาสนาของพระชินสีห์เสร็จแล้ว

[๒๑๕] ลำดับนั้น พระศาสดาตรัสเรียกพระสาวกทั้งหลายผู้ยินดี ในพระศาสนามาสั่งว่า “ท่านทั้งหลายจงช่วยกันยกร่างของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์แล้วนำไปเผาเสีย[๒๑๖] จงสร้างสถูปบูชา เธอเป็นคนมีปรีชามากนิพพานแล้ว สาวกผู้ทำตามคำของเราผู้นี้เลิศกว่าภิกษุทั้งหลายฝ่ายที่ตรัสรูได้เร็วพลัน[๒๑๗] คาถาแม้ตั้งพัน ถ้าประกอบด้วยบทที่แสดงสิ่งที่ไร้ประโยชน์ คาถาบทเดียวที่บุคคลฟังแล้วสงบระงับได้ยังประเสริฐกว่า[๒๑๘] น้ำ ดิน ไฟ และ ลม ไม่ตั้งอยู่ในนิพพานใด ในนิพพานนั้นบุญกุศลส่องไปไม่ถึง ดวงอาทิตย์ส่องแสงไม่ถึง

[๒๑๙] ดวงจันทร์ก็ส่องแสงไม่ถึง ความมืดก็ไม่มี อนึ่ง เมื่อใด พราหมณ์ ผู้ชื่อว่ามุนีเพราะเป็นผู้นิ่งรู้จริงด้วยตนเองแล้ว

[๒๒๐] เมื่อนั้น เขาย่อมพ้นจากรูป อรูป สุข และทุกข์”

พระโลกนาถผู้เป็นมุนี เป็นที่นับถือของ ๓ โลก ได้ตรัสไว้อย่างนี้ ฉะนี้แล

นัยว่า ท่านพระพาหิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ พาหิยเถราปทานที่ ๖

๗. มหาโกฎฐิตเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระมหาโกฏฐิตเถระ

(ท่านพระมหาโกฏฐิตเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๗} [๒๒๑] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๒๒๒] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตวให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา เป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมาก ให้ข้ามพ้นไปได้[๒๒๓] พระองค์เป็นผู้อนุเคราะห์ ทรงประกอบด้วยพระกรุณา ทรงแสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคน ให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๒๒๔] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และงดงามด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่มีความชำนาญ