พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
กุสลัตติกเหตุสเหตุกทุกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๑๗–๕๓๔ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ กุสลัตติกเหตุสเหตุกทุกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๙๐๓–๙๑๐
กุสลติกเหตุสเหตุกทุกะ
(๑. กุสลติกะ ๔. เหตุสเหตุกทุกะ)
เหตุสเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๑๗] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุธรรมที่เป็นกุศล อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุธรรมที่เป็น
อัพยากตะ อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๑๘] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๕๑๙] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปาก-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
เหตุสเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๒๐] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็น
อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๕๒๑] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๗. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็น
อัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๕๒๒] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็น
กุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ.
๒. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรมที่เป็น
อกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรมที่เป็น
อัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรมและสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๒๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๕๒๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๕๒๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๕๒๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
สเหตุกนเหตุบบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๒๗] ๑. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรน แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็น
กุศล อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็น
อัพยากตะ อาศัยธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๒๘] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๕๒๙] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓
วาระ ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
สเหตุกนเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. อารัมมณปัจจัย
[๕๓๐] ๑. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
๖. ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นสเหตุกธรรม แต่ไม่ใช่เหตุธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๓๑] ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอุป-นิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๕๓๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๕๓๓] เพราะอารัมมณปัจจัย ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๕๓๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ...
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
กุสลติกเหตุสเหตุกทุกะ จบ
กุสลติกเหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ
(๑. กุสลติกะ ๕. เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ)
เหตุเหตุสัมปยุตตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๓๕] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรม
ที่เป็นกุศล อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. ธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยธรรมที่เป็นทั้งเหตุธรรม และเหตุสัมปยุตต-ธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๕๓๖] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๕๓๗] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
จบ กุสลัตติกเหตุสเหตุกทุกะ