พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
กุสลัตติกสเหตุทุกะ เล่ม ๔๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๗–๔๙๔ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ กุสลัตติกสเหตุทุกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๘๘๗–๘๙๖
กุสลติกสเหตุทุกะ
(๑. กุสลติกะ ๒. สเหตุกทุกะ)
สเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๖๗] ๑. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสเหตุกธรรมที่เป็น
อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยสเหตุกธรรม
ที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๖๘] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๔๖๙] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ในนกัมม-ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
[๔๗๐] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๔๗๑] เพราะนอธิปติปัจจัย ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
สเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๗๒] ๑. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุก-
ธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๓. สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๗๓] ๑. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรม
ที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรม
ที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุก-
ธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๔-๕-๖)
๗. สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ(วาระที่ ๗-๘-๙)
๓. อธิปติปัจจัย
[๔๗๔] ๑. สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุก-
ธรรมที่เป็นกุศล ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๗๕] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอัญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัยมี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๔๗๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๔๗๗] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๔๗๘] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
อเหตุกบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๗๙] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรม
ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล และอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๘๐] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๘๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๔๘๒] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรม
ที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๔๘๓] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรม
ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
๒. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรม
ที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
๓. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยอเหตุกธรรม
ที่เป็นอกุศล และอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๘๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
[๔๘๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๔๘๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ. . . ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
อเหตุกบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๘๗] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-ธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๘๘] ๑. อเหตุธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-
ธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-
ธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๔. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๓. อนันตรปัจจัย
[๔๘๙] ๑. อเหตุธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-ธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๒. อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-
ธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๓. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
๔. อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากตะ เป็นปัจจัยแก่
อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย
ฯลฯ
๘. อุปนิสสยปัจจัย
[๔๙๐] ๑. อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุก-
ธรรมที่เป็นอกุศล ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๙๑] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
ในอนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ในสหชาตปัจจัยมี ๓ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๑ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๔๙๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๔๙๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
[๔๙๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ... ฯลฯ
แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.
กุสลติกสเหตุกทุกะ จบ
กุสลติกเหตุสัมปยุตตทุกะ
(๑. กุสลติกะ ๓. เหตุสัมปยุตตทุกะ)
เหตุสัมปยุตตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๙๕] ๑. เหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยเหตุสัมปยุตต-ธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. เหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยเหตุสัมป-
ยุตตธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. เหตุสัมปยุตตธรรมที่เป็นอัพยากตะ อาศัยเหตุ-
สัมปยุตตธรรมที่เป็นอัพยากตะ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๙๖] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียนัย
[๔๙๗] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓
วาระ ฯลฯ
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.
จบ กุสลัตติกสเหตุทุกะ