๑. อัฏฐารสหัสสขัตติยกัญญาเถริยาปทาน เล่ม ๓๓

๑๐. อัฏฐารสเถรีสหัสสอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระเถรี ๑๘,๐๐๐ รูป

(พระเถรี ๑๘,๐๐๐ รูปได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๐} [๔๒๖] ภิกษุณีผู้เกิดในศากยตระกูล ๑๘,๐๐๐ มีพระยโสธราเถรีเป็นประธานเข้าเฝ้าพระสัมพุทธเจ้า

[๔๒๗] ภิกษุณีทั้ง ๑๘,๐๐๐ ล้วนแต่ผู้มีฤทธิ์ถวายบังคมพระยุคลบาทแห่งพระมุนีแล้วได้กราบทูลตามกำลังว่า

[๔๒๘] “ข้าแต่พระมหามุนีผู้นายก พวกหม่อมฉันมีชาติ ชรา พยาธิและมรณะสิ้นแล้ว ถึงอมตบทอันสงบ ไม่มีอาสวะ

[๔๒๙] ข้าแต่พระมหามุนีผู้ทรงเป็นผู้นำอย่างพิเศษ ก็แม้ความพลั้งพลาดในอดีตย่อมมีได้แก่ทุกคน คนทั้งหลายย่อมรู้ประจักษ์ความผิด ขอพระองค์โปรดยกโทษแก่พวกหม่อมฉันด้วยเถิด”[๔๓๐] พระศาสดาตรัสว่า“เธอทั้งหลายเป็นผู้ปฏิบัติตามคำสั่งสอนของเรา จงแสดงฤทธิ์และตัดความสงสัยของบริษัททั้งมวลเถิด”[๔๓๑] “ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พระยโสธราเถรีผู้เป็นปชาบดีแห่งพระองค์ เมื่อยังดำรงอยู่ในฆราวาสวิสัยเป็นที่พอพระทัย น่ารัก น่าชมทุกอย่าง[๔๓๒] ข้าแต่พระวีรเจ้า พวกหม่อมฉันเป็นประธานเป็นใหญ่กว่าสตรีทั้งหมด ๑๙๖,๐๐๐ นาง ในฆราวาสวิสัยของพระองค์

[๔๓๓] สตรีทั้งหมดประกอบด้วยรูปสมบัติและอาจารสมบัติ ดำรงอยู่ในความเป็นสาว มีวาจาเป็นที่รัก อ่อนน้อมถ่อมตนต่อพวกหม่อมฉัน เหมือนพวกมนุษย์เคารพเทวดาฉะนั้น

[๔๓๔] สตรีที่เกิดในศากยตระกูล ๑๘,๐๐๐ มีพระยโสธราเถรีเป็นประมุขเป็นใหญ่

[๔๓๕] ข้าแต่พระมหามุนี สตรีเหล่านั้นทั้งหมดก้าวล่วงกามธาตุ ดำรงอยู่ในรูปธาตุ ไม่มีสตรีไหนจะมีรูปแม้นเหมือนสตรี ๑,๐๐๐ นาง,,

[๔๓๖] พระเถรีเหล่านั้นถวายบังคมพระสัมพุทธเจ้าแล้วแสดงฤทธิ์ถวายพระศาสดา ได้แสดงฤทธิ์มากหลายอย่างมีอาการต่าง ๆ มิใช่น้อย

[๔๓๗] คือ แสดงกาย เท่าภูเขาจักรวาล แสดงศีรษะเท่าอุตตรกุรุทวีป แสดงทวีปทั้งสองให้เป็นปีกสองข้าง แสดงชมพูทวีปให้เป็นลำตัว

[๔๓๘] แสดงสระนํ้าด้านทิศใต้ให้เป็นกำหาง แสดงกิ่งไม้ต่าง ๆ ให้เป็นขนปีก แสดงดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ให้เป็นนัยน์ตา แสดงเขาพระสุเมรุให้เป็นหงอน[๔๓๙] แสดงเขาจักรวาลให้เป็นจะงอยปาก กระพือพัดต้นหว้าพร้อมทั้งรากมาถวายบังคมพระผู้ทรงเป็นนายกของโลก

[๔๔๐] แสดงเพศช้าง เพศม้า ภูเขา ทะเล ดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ เขาพระสุเมรุ และเพศท้าวสักกเทวราช

[๔๔๑] กราบทูลว่า “ข้าแต่พระวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ ผู้ทรงเป็นนายกของนรชน พวกหม่อมฉันผู้ทรงไว้ซึ่งยศขอถวายบังคมพระยุคลบาท เป็นผู้สำเร็จแล้วด้วยกุศลธรรมที่อบรมมานานเพื่อพระองค์[๔๔๒] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความชำนาญในทิพพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโตปริยญาณ

[๔๔๓] รู้ชัดปุพเพนิวาสญาณ ชำระทิพพจักขุให้บริสุทธิ์แล้ว มีอาสวะทั้งปวงหมดสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก

[๔๔๔] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พวกหม่อมฉันมีญาณในอรรถ ธรรมนิรุตติ และปฏิภาณอันเกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์

[๔๔๕] พระองค์ทรงแสดงการสมาคมกับพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้เป็นนาถะของโลกแก่พวกหม่อมฉัน ข้าแต่พระมหามุนี อธิการเป็นอันมากของหม่อมฉันทั้งหลาย ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๔๔๖] ขอพระองค์ทรงระลึกถึงกรรมเก่าของพวกหม่อมฉันเถิด ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พวกหม่อมฉันสั่งสมบุญไว้ก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๔๗] พวกหม่อมฉันงดเว้นอนาจารในสถานที่ไม่ควร แม้ชีวีตก็ยอมสละได้เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๔๘] ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ประทานพวกหม่อมฉันเพื่อต้องการให้เป็นภรรยาของผู้อื่นหลายพันโกฏิกัป พวกหม่อมฉันมิได้เสียใจในเรื่องนั้นก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๔๔๙] ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ประทานพวกหม่อมฉันเพื่ออุปการะผู้อื่นหลายพันโกฏิกัป พวกหม่อมฉันมิได้เสียใจในเรื่องนั้นก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๔๕๐] ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์ประทานพวกหม่อมฉันเพื่อให้เป็นอาหารหลายพันโกฏิกัป พวกหม่อมฉันมิได้เสียใจในเรื่องนั้นก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๔๕๑] พวกหม่อมฉันบริจาคชีวิตหลายพันโกฏิกัปให้ประชาชนพ้นจากภัย โดยการเสียสละชีวิตของพวกหม่อมฉันเอง

[๔๕๒] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันไม่เคยหวงสิ่งของสำหรับสตรี คือเครื่องประดับและผ้านานาชนิดซึ่งอยู่ที่ตัว ทั้งนี้เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๕๓] ข้าแต่พระมหามุนีมหาวีรเจ้า ทรัพย์ ข้าวเปลือก ปัจจัยเครื่องบริจาค บ้าน นิคม ไร่นา บุตร ธิดาพวกหม่อมฉันก็บริจาคมาแล้ว

[๔๕๔] ช้าง ม้า โค ทาสี หญิงบำเรอมากนับไม่ล้วนพวกหม่อมฉันก็บริจาคมาแล้วเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๕๕] พระองค์ตรัสบอกพวกหม่อมฉันว่า “เราจักให้ทานกะพวกยาจก” เมื่อพระองค์ถวายทานอันอุดมอยู่ พวกหม่อมฉันก็มิได้เสียใจ

[๔๕๖] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พวกหม่อมฉันยอมรับทุกข์มากมายหลายอย่างในสังสารวัฏเป็นอันมากก็เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๕๗] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันได้รับสุข ก็อนุโมทนา และในคราวที่ได้รับทุกข์ ก็ไม่เสียใจเป็นผู้ยินดีแล้วในที่ทุกแห่งเพื่อประโยชน์แก่พระองค์

[๔๕๘] ข้าแต่พระมหามุนี พระสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโดยมรรคาอันสมควร เสวยสุขและทุกข์แล้วได้บรรลุซึ่งพระโพธิญาณ

[๔๕๙] พวกหม่อมฉันได้ร่วมสังคมมามากกับพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าโคตมะผู้ทรงเป็นพระนายกของโลก เป็นเทพผู้ประเสริฐพระองค์ก็ได้ร่วมสังคมมามากกับพระสัมพุทธเจ้าพระองค์อื่น ๆ ผู้เป็นนาถะของโลก

[๔๖๐] ข้าแต่พระมหามุนี อธิการของพวกหม่อมฉันมีมากเพื่อประโยชน์แก่พระองค์ เมื่อทรงแสวงหาพุทธธรรมอยู่พวกหม่อมฉันก็ยอมเป็นบริจาริกาผู้รับใช้ของพระองค์[๔๖๑] ใน ๔ อสงไขยแสนกัป พระมหาวีรเจ้าพระนามว่าทีปังกร ผู้ทรงเป็นพระนายกของโลกเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๔๖๒] ประชาชนในปัจจันตประเทศมีจิตใจยินดีนิมนต์พระตถาคตเจ้าแล้วช่วยกันแผ้วถางหนทางสำหรับเป็นที่เสด็จพระพุทธดำเนิน[๔๖๓] ในกาลนั้น พระองค์เป็นพราหมณ์นามว่าสุเมธะ ตกแต่ง หนทางยาวเพื่อพระสุคตเจ้าผู้กำลังเสด็จมา

[๔๖๔] ในกาลนั้น หม่อมฉันทุกคนเกิดในตระกูลพราหมณ์ถือดอกบัวเป็นอันมากนำไปสู่สมาคม

[๔๖๕] สมัยนั้น พระพุทธมหาวีรเจ้าทีปังกรผู้ทรงมีพระยศใหญ่ ทรงพยากรณ์สุเมธฤๅษีผู้มีจิตใจสูงไว้

[๔๖๖] เมื่อพระพุทธเจ้าทีปังกรกำลังทรงประกาศกรรมของสุเมธฤๅษี ผู้มีมนัสสูง แผ่นดินก็หวั่นไหวสะเทือนสะท้านไปในโลกพร้อมทั้งเทวโลก[๔๖๗] พวกเทพกัญญา มนุษย์ และพวกหม่อมฉันกับทั้งเทวดาพากันบูชาพระองค์ผู้เป็นสุเมธฤๅษีด้วยสิ่งของที่ควรบูชาต่าง ๆ แล้วก็ปรารถนา[๔๖๘] พระพุทธเจ้าพระนามว่าทีปังกรทรงพยากรณ์แก่เขาเหล่านั้นว่า “ในวันนี้ ชนเหล่าใดมีความปรารถนา ชนเหล่านั้นจักมีในที่เฉพาะหน้า”

[๔๖๙] ในกัปอันประมาณมิได้แต่ภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าทรงพยากรณ์ พวกหม่อมฉันไว้ด้วยพระวาจาใด พวกหม่อมฉันอนุโมทนาพระวาจานั้น ได้เป็นผู้ทำกรณียกิจอย่างนี้[๔๗๐] พวกหม่อมฉันทำจิตให้เลื่อมใสในกรรมที่ได้ทำไว้ดีแล้วนั้น จึงได้เสวยสมบัติในกำเนิดเทวดาและมนุษย์นับไม่ถ้วน

[๔๗๑] ครั้นได้เสวยสุขและทุกข์ในเทวดาและมนุษย์แล้ว ในภพนี้ซึ่งเป็นภพสุดท้ายจึงมาเกิดในศากยตระกูล

[๔๗๒] มีรูปสมบัติ โภคสมบัติ ยศ และศีล สมบูรณ์ด้วยองคสมบัติทั้งปวง ได้รับสักการะอย่างยิ่งในตระกูลทั้งหลาย

[๔๗๓] มีลาภ สรรเสริญ และสักการะ พรั่งพร้อมไปด้วยโลกธรรม มีจิตไม่ปร ะกอบด้วยทุกข์ ไม่มีภัยแต่ที่ไหน ๆ

[๔๗๔] สมจริงดังพระดำรัสที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ในกาลนั้นยโสธรานารีแสดงอุปการะ ทั้งในภายในพระราชฐานทั้งแก่พวกเจ้าในพระนคร[๔๗๕] มีอุปการะทั้งในยามสุขและในยามทุกข์ เป็นผู้บอกประโยชน์และทำความอนุเคราะห์ให้

[๔๗๖] ควรประพฤติธรรมให้เป็นสุจริต ไม่ควรประพฤติธรรมให้เป็นทุจริต เพราะบุคคลผู้ประพฤติธรรมย่อมอยู่เป็นสุขทั้งในโลกนี้และโลกหน้า”[๔๗๗] พวกหม่อมฉันละเหย้าเรือนออกบวชเป็นบรรพชิต ยังไม่ทันถึงกึ่งเดือนก็บรรลุจตุราริยสัจ (อริยสัจ ๔)

[๔๗๘] คนเป็นอันมากนำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชปัจจัย มาถวายเหมือนลูกคลื่นในทะเล

[๔๗๙-๔๘๑] พวกหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าพวกหม่อมฉันทำเสร็จแล้ว

[๔๘๒] พวกหม่อมฉันได้ทุกขวิบัติมากอย่าง และสุขสมบัติก็มากอย่างเช่นนี้ ถึงพร้อมแล้วซึ่งความเป็นผู้บริสุทธิ์ สมบูรณ์ด้วยคุณทั้งปวง[๔๘๓] บุคคลผู้ถวายตนของตนแด่พระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ เพื่อประโยชน์แก่บุญก็ย่อมพรั่งพร้อมไปด้วยสหาย บรรลุถึงนิพพานบทอันเป็นอสังขตะ[๔๘๔] กรรมทั้งปวงส่วนอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของพวกหม่อมฉันหมดสิ้นไปแล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ พวกหม่อมฉันขอถวายบังคมพระยุคลบาท,[๔๘๕] พระพุทธเจ้าตรัสว่า“เมื่อเธอทั้งหลายบอกลาเพื่อจะนิพพาน เราจะกล่าวอะไรกะเธอทั้งหลายให้ยิ่งไปได้เล่า เพราะบุคคลที่เป็นทาสที่นับว่าสัตว์ก็ลุถึงอมตบทแล้ว,,นัยว่า ภิกษุณี ๑๘,๐๐๐ มีพระยโสธราเถรีเป็นประธานได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้ต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล

จบ อัฏฐารสเถรีสหัสสอปทานที่ ๑๐

๔. ขัตติยกัญญาวรรค

๑. อัฏฐารสขัตติยกัญญาเถรีสหัสสอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระเถรีผู้เป็นขัตติยกัญญา ๑๘,๐๐๐ รูป

(พระเถรีผู้เป็นขัตติยกัญญา ๑๘,๐๐๐ รูปได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

[๑] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันมีภพทั้งปวงสิ้นไปแล้วปลดเปลื้องที่ต่อแห่งภพแล้ว มิได้มีอาสวะทั้งปวง ขอกราบทูลให้ทรงทราบ[๒] ข้าแต่พระมหามุนี กุศลกรรมเดิมหม่อมฉันทำไว้แล้ว ความดีทุกอย่างก็บำเพ็ญไว้ดีแล้ว วัตถุที่เป็นเครื่องบริโภคก็ได้ถวายแล้วเพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๓] ข้าแต่พระมหามุนี วัตถุที่เป็นเครื่องบริโภคที่พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และพระสาวกทั้งหลายปรารถนา หม่อมฉันก็ได้ถวายแล้วเพื่อประโยชน์แก่พระองค์[๔] ข้าแต่พระมหามุนี กรรมอย่างสูงและอย่างต่ำ ความดีที่ภิกษุทั้งหลายปรารถนาแล้ว และการบริกรรมในตระกูลชั้นสูง พวกหม่อมฉันทำไว้แล้ว[๕] พวกหม่อมฉันอันกุศลกรรมเดิมที่นั้นนั่นแหละเตือนแล้ว เป็นผู้พรั่งพร้อมไปด้วยกุศลกรรม ล่วงสมบัติของมนุษย์แล้วมาเกิดในตระกูลกษัตริย์

[๖] เพราะพวกหม่อมฉันร่วมก่อสร้างกรรมโดยชาติเดียวกัน จึงได้มาเกิดเป็นกษัตริย์ร่วมกันในภพสุดท้าย

[๗] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า พวกหม่อมฉันเป็นผู้มีรูปสมบัติ มีโภคสมบัติ มีลาภสักการะ อันมหาชนบูชาแล้ว อยู่ภายในบุรีเหมือนอยู่ในนันทวันของทวยเทพ[๘] พวกหม่อมฉันเบื่อหน่ายจึงพากันออกบวชเป็นภิกษุณี ถือมั่นอยู่สองสามวันก็บรรลุถึงความดับทุกข์ทั้งหมดด้วยกัน

[๙] ชนเป็นอันมากนําจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และเภสัชปัจจัย เข้ามาสักการะบูชาพวกหม่อมฉันแล้ว

[๑๐] พวกหม่อมฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างพังตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๑๑] การที่พวกหม่อมฉันได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดนี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ พวกหม่อมฉันได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าพวกหม่อมฉันก็ได้ทำเสร็จแล้ว[๑๒] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ พวกหม่อมฉันได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าพวกหม่อมฉันทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ภิกษุณีผู้เป็นขัตติยกัญญา ๑๘,๐๐๐ มีพระยสวดีเถรีเป็นประธานได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้ต่อพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล

จบ อัฏฐารสขัตติยกัญญาเถรีสหัสสอปทานที่ ๑

๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถรีอปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระเถรีผู้เป็นบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ รูป

(พระเถรีผู้เป็นบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ รูปได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)

{๑๗๒} [๑๓] ข้าแต่พระมหามุนี พวกหม่อมฉันเกิดในตระกูลพราหมณ์ จำนวน ๘๔,๐๐๐ มีมือและเท้าละเอียดอ่อน เกิดในพระศาสนาของพระองค์[๑๔] ข้าแต่พระมหามุนี หญิงที่เกิดในตระกูลพ่อค้าและตระกูลกรรมกร เทวดา นาค กินนร และที่อยู่ในทวีปทั้งสี่มีจำนวนมากเกิดในพระศาสนาของพระองค์[๑๕] หญิงบางพวกบวชแล้วเห็นธรรมทั้งปวงก็มีมาก พวกเทวดา กินนร นาคก็จักตรัสรู้ในอนาคต

[๑๖] ชนทั้งหลายได้เสวยยศทั้งปวง มั่งคั่งด้วยสรรพสมบัติ ได้ความเลื่อมใสในพระองค์ จักตรัสรู้ในอนาคต

[๑๗] ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ ส่วนพวกหม่อมฉันเกิดในตระกูลพราหมณ์ เป็นธิดาของพราหมณ์ เป็นผู้มีโชคดี ขอถวายบังคมพระยุคลบาท[๑๘] พวกหม่อมฉันกำจัดภพทั้งหมดแล้ว ถอนตัณหาอันเป็นรากเหง้าขึ้นได้แล้ว ตัดอนุสัยขาดแล้ว ทำลายสังขารคือบุญหมดแล้ว[๑๙] หม่อมฉันทั้งปวงมีสมาธิเป็นอารมณ์ ชำนาญในสมาบัติ จักอยู่ด้วยฌานและความยินดีในธรรมทุกเมื่อ