๓. มหากัปปินเถราปทาน เล่ม ๓๓

ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู

อุทิโต อชตากาเส ๑ รวิว สรทมฺพเร ฯ

วจนาภาย โพเธติ เวเนยฺยปทุมานิ โส

กิเลสปงฺกํ โสเสติ มติรํสีหิ นายโก ฯ

ติตฺถิยานํ ยเส ๒ หนฺติ วชิรตา ๓ ยถา รวิ

สพฺพตฺถ ๔ สมฺปกาเสติ รตฺตินฺทิวํ ๕ ทิวากโร ฯ

คุณานํ อายติภูโต รตนานํว สาคโร

ปชุนฺโนริว ๖ ภูตานํ ธมฺมเมเฆน วสฺสติ ฯ

อกฺขทสฺโส ตทา อาสึ นคเร หํสสวฺหเย

อุเปจฺจ ธมฺมมสฺโสสึ ชลชุตฺตมนามิโน ฯ

โอวาทกสฺส ภิกฺขูนํ สาวกสฺส สตาวิโน ๗

คุณํ ปกาสยนฺตสฺส หาสยนฺตสฺส ๘ เม มนํ ฯ

สุตฺวา ปีติโต ๙ สุมโน นิมนฺเตตฺวา ตถาคตํ

สสิสฺสํ โภชยิตฺวาน ตณฺฐานํ อภิปตฺถยึ ฯ

ตทา หํสสมภาโค หํสทุนฺทุภินิสฺสโน ๑๐

ปสฺสเถตํ มหามตฺตํ วินิจฺฉยวิสารทํ ฯ

มม ปาทมูเล ปติตํ สมุทฺธคฺคตนุรุหํ ๑๑

ชูมุตฺตวณฺณํ ๑๒ รุจิรํ ปสนฺนยนานนํ ฯ

ปริวาเรน มหตา ราชยุตฺตํ มหายสํ

เอโส กถาวิโน ฐานํ ปตฺเถติ มุทิตาย ๑ โส ฯ

อิมินา ปิณฺฑปาเตน จาเคน ปณิธีหิ จ

กปฺปสตสหสฺสานิ นุปปชฺชติ ทุคฺคตึ ฯ

เทเวสุ เทวโสภาคฺยํ มนุสฺเสสุ มหคฺคตํ

อนุโภตฺวาวเสเสน นิพฺพานํ ปาปุณิสฺสติ ฯ

สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว

โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต

กปฺปิโน นาม นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวโก ฯ

ตโตหํ สุกตํ การํ กตฺวาน ชินสาสเน

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตุสิตํ อคมาสหํ ฯ

เทวมนุสฺสรชฺชานิ สุตฺตโส อนุสาสิย

พาราณสีสมาสนฺเน ชาโต เกณิยชาติยา ฯ

สตสหสฺสปริวาโร สปชาปติโก อหํ

ปญฺจปจฺเจกพุทฺธานํ สตานิ สมุปฏฺฐหึ ฯ

เตมาสํ โภชยิตฺวาน อจฺฉาทมฺปิ ๒ ติจีวรํ

ตโต จุตา มยํ สพฺเพ อหุมฺห ติทสูปคา ฯ

ปุโน สพฺเพ มนุสฺสตฺตํ อาคตมฺห ตโต จุตา

กุกฺกุฏมฺหิ ปุเร ชาตา หิมวนฺตสฺส ปสฺสโต ฯ

กปฺปิโน นามหํ อาสึ ราชปุตฺโต มหายโส

เสสามจฺจกุเล ชาตา มเมว ปริวารยุํ ฯ

มหารชฺชสุขํ ปตฺโต สพฺพกามสมิทฺธิโม ๑

วาณิเชหิ สมกฺขาตํ พุทฺธุปฺปาทมหํ สุณึ ฯ

พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน อสโม เอกปุคฺคโล

โส ปกาเสติ สทฺธมฺมํ อมตํ สุขมุตฺตมํ ฯ

สุยุตฺตา ตสฺส สิสฺสา จ สุมุตฺตา จ อนาสวา

สุตฺวา เนสํปิ ๒ วจนํ สกฺกริตฺวาน วาณิเช ฯ

ปหาย ๓ รชฺชํ สามจฺโจ นิกฺขมึ พุทฺธมามโก

นทึ ทิสฺวา มหาจนฺทํ ปูริตํ สมติตฺติกํ ฯ

อปฺปติตฺถํ อนาลมฺพํ ทุตฺตรํ สีฆพาหินึ

คุณํ สริตฺวา พุทฺธสฺส โสตฺถินา สมติกฺกมึ ฯ

ภวโสตํ สเจ พุทฺโธ ติณฺโณ โลกนฺตคู วิทู

เอเตน สจฺจวชฺเชน คมนํ เม สมิชฺฌตุ ฯ

ยทิ สนฺติคโม มคฺโค โมกฺขทํ ๔ สนฺติกํ สุขํ

เอเตน สจฺจวชฺเชน คมนํ เม สมิชฺฌตุ ฯ

สงฺโฆ เจ ติณฺณกนฺตาโร ปุญฺญเขตฺโต อนุตฺตโร

เอเตน สจฺจวชฺเชน คมนํ เม สมิชฺฌตุ ฯ

สห กเต สจฺจวเร มคฺคา อปคตํ ชลํ

ตโต สุเขน อุตฺติณฺโณ นทีตีเร มโนรเม ฯ

นิสินฺนํ อทฺทสํ พุทฺธํ อุเทนฺตํว ปภงฺกรํ

ชลนฺตํ เหมเสลํว ทีปรุกฺขํว โชติตํ ฯ

สสึว ๑ ตาราสหิตํ สาวเกหิ ปุรกฺขตํ

วาสวํ วิย วสฺสนฺตํ เทเวน ๒ ชนนนฺทนํ ฯ

วนฺทิตฺวาน สหามจฺโจ เอกมนฺตํ อุปาวิสึ

ตโต ๓ อชฺฌาสยํ ญตฺวา พุทฺโธ ธมฺมมเทสยิ ฯ

สุตฺวาน ธมฺมํ วิมลํ อโวจุมฺห มยํ ชินํ

ปพฺพาเชหิ มหาวีร โอติณฺณมฺห ๔ ภเว มยํ ฯ

สฺวากฺขาโต ภิกฺขเว ธมฺโม ทุกฺขนฺตสฺส ๕ กราย โว

จรถ พฺรหฺมจริยํ อิจฺจาห มุนิ สตฺตโม ฯ

สห วาจาย สพฺเพปิ ภิกฺขุเวสธรา มยํ

อหุมฺห อุปสมฺปนฺนา โสตาปนฺนาว สาสเน ฯ

ตโต เชตวนํ คนฺตฺวา อนุสาสิ วินายโก

อนุสิฏฺโฐ ชิเนนาหํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ

ตโต ภิกฺขุสหสฺสานิ อนุสาสิมหํ ตทา

มมานุสาสนกรา เตปิ อาสุํ อนาสวา ฯ

ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ

ภิกฺขุโอวาทกานคฺโค กปฺปิโนติ มหาชเน ๖ ฯ

สตสหสฺเส กตํ กมฺมํ ผลํ ทสฺเสสิ เม อิธ

สุมุตฺโต สรเวโคว กิเลเส ฌาปยึ มม ฯ

กเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มหากปฺปิโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มหากปฺปินตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ยุ. ชรทากาเส ฯ ๒ ม. ยุ. ยโส ฯ ๓ ยุ. ขชฺโชตาภา ฯ ๔ ม. สจฺจตฺถาภํ ฯ

๕ ม. ยุ. รตนํ ว ฯ ๖ ยุ. ปชุนฺโนปิว ภูตานิ ฯ ๗ ม. ยุ. กตาวิโน ฯ ๘ ม.ช

ตปฺปยนฺตสฺส ฯ ยุ. วาสยนฺตสฺส ฯ ๙ ม. ยุ. ปตีโต ฯ ๑๐ ยุ. ...นีวโจ ฯ

๑๑ ม. ยุ. สมุคฺคตตนูรุหํ ฯ ๑๒ ม. ยุ. ชิมูตวณฺณํ ปิณํสํ ฯ

๑ ม. มุทิตาสโย ฯ ๒ โป. อจฺฉาทิมฺหิ ฯ ม. ปจฺฉาทมฺห ฯ ยุ. ปจฺฉาทมฺมิ ฯ

๑ ม. ยุ. ...ธิมา ฯ ๒ ม. ยุ. สุวจนํ ฯ ๓ ยุ. วิหาย ฯ ๔ ยุ. จ สนฺติกํ ฯ

๑ โป. สสํว ฯ ยุ. สสีว ฯ ๒ ม. เทสนา ชลทนฺตรํ ฯ ยุ. เทสนา ชลนนฺทนํ ฯ

๓ ม. ยุ. ตโต โน อาสยํ ฯ ๔ ม. นิพฺพินฺทามฺห ฯ ยุ. นิพฺพิณฺณามฺห ฯ ๕ ม. ยุ.

ทุกฺขนฺตกรณาย โว ฯ ๖ ยุ. มหาชิโน ฯ

พระพิชิตมารผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง พระนามว่าปทุมุตระ ปรากฏในอัษฎากาศ เหมือนพระอาทิตย์ปรากฏในอากาศในสรทกาล ฉะนั้นพระองค์ยังดอกบัว คือเวไนยสัตว์ให้บานด้วยพระรัศมีคือพระดำรัสสมเด็จพระโลกนายก ทรงยังเปือกตม คือกิเลสให้แห้งไปด้วยพระรัศมี คือพระปรีชา ทรงกำจัดยศของพวกเดียรถีย์เสียด้วยพระญาณปานดังเพชร เหมือนพระอาทิตย์กำจัดความมืด ฉะนั้นสมเด็จพระทิพากรเจ้าทรงส่องแสงสว่างจ้าทั้งกลางคืน และกลางวันในที่ทุกหนทุกแห่ง เป็นบ่อเกิดแห่งคุณ เหมือนสาครเป็นบ่อเกิดแห่งรัตนะ ทรงยังเมฆ คือ ธรรม ให้ตกลงเพื่อหมู่สัตว์ เหมือนเมฆยังฝนให้ตก ฉะนั้น ครั้งนั้น

เราเป็นผู้พิพากษาอยู่ในพระนครหงสวดี ได้เข้าไปฟังธรรมของพระพุทธเจ้าผู้มีพระนามว่าปทุมุตระซึ่งกำลังประกาศคุณของพระสาวกผู้มีสติ ผู้กล่าวสอนภิกษุทั้งหลายอยู่ ทรงยังใจของเราให้ยินดี เราได้ฟังแล้วเกิดปีติโสมนัส นิมนต์พระตถาคตพร้อมด้วยศิษย์ ให้เสวยและฉันแล้ว ปรารถนาฐานันดรนั้น ครั้งนั้นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้มีส่วนเสมอด้วยหงส์ มีพระสุรเสียงเหมือนหงส์และมโหรทึก ได้ตรัสว่า จงดูมหาอำมาตย์ผู้นี้ ผู้แกล้วกล้าในการตัดสินหมอบอยู่แทบเท้าของเรา มีประกายดุจลอยขึ้นและมีใจสูงด้วยปิติ มีวรรณะเหมือนแสงแห่งแก้วมุกดางดงาม นัยน์ตาและหน้าผ่องใส มีบริวารเป็นอันมาก ทำราชการ มียศใหญ่

มหาอำมาตย์นี้เขาปรารถนาตำแหน่งภิกษุ ผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุ เพราะพลอยยินดีด้วย ด้วยการบริจาคบิณฑบาตนี้ และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ เขาจักไม่เข้าถึงทุคติเลยตลอดแสนกัป จักเสวยความเป็นผู้มีโชคดีในหมู่ทวยเทพ และจักเสวยความเป็นใหญ่ในหมู่มนุษย์ จักบรรลุถึงนิพพานด้วยผลกรรมส่วนที่เหลือในแสนกัปแต่กัปนี้ พระศาสดามีพระนามชื่อว่าโคดม ทรงสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก มหาอำมาตย์นี้จักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดา พระองค์นั้น จักเป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักเป็นสาวกของพระศาสดามีนามชื่อว่ากัปปินะ

ต่อแต่นั้น เราก็ได้ทำสักการะด้วยดี ในพระศาสนาของพระชินสีห์ละร่างมนุษย์แล้ว ได้ไปสวรรค์ชั้นดุสิต เราครองราชย์ในเทวดาและมนุษย์โดยเป็นส่วนๆ แล้วเกิดในสกุลช่างหูก ที่ตำบลบ้านใกล้พระนครพาราณสี เรากับภรรยามีบริวารแสนคน ได้อุปัฏฐากพระปัจเจกพุทธเจ้า ๕๐๐ องค์ ได้ถวายโภชนาหารตลอดไตรมาสแล้วให้ครองไตรจีวร เราทั้งหมดจุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นไตรทส เราทั้งหมดจุติจากสวรรค์นั้นแล้ว กลับมาเป็นมนุษย์อีก พวกเราเกิดในกุกกุฏบุรี ข้างป่าหิมพานต์ เราได้เป็นโอรสผู้มียศใหญ่ พระนามว่ากัปปินะ พวกที่เหลือเกิดในสกุลอำมาตย์ เป็นบริวารของเรา

เราเป็นผู้ถึงความสุขอันเกิดแต่ความเป็นมหาราชา ได้สำเร็จสิ่งที่ต้องประสงค์ทุกประการ ได้สดับข่าวสารอุบัติของพระพุทธเจ้าที่พวกพ่อค้าบอกดังนี้ว่า พระพุทธเจ้าผู้เอกอัครบุคคลไม่มีใครเสมอเสมือน เสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก พระองค์ทรงประกาศพระสัทธรรมอันเป็นธรรมไม่ตาย เป็นอุดมสุข และสาวกของพระองค์เป็นผู้หมั่นขยัน พ้นทุกข์ ไม่มีอาสวกิเลส ครั้นเราได้สดับคำของพ่อค้าเหล่านั้นแล้ว ได้ทำการสักการะพวกพ่อค้าสละราชสมบัติ พร้อมด้วยอำมาตย์ เป็นพุทธมามกะ พากันออกเดินทาง ได้พบแม่น้ำมหาจันทานที มีน้ำเต็มเปี่ยมเสมอขอบฝั่งทั้งไม่มีท่าน้ำ ไม่มีแพ ข้ามได้ยาก มีกระแสน้ำไหลเชี่ยว เราระลึกถึงพระพุทธคุณแล้วก็ข้ามแม่น้ำไปได้โดยสวัสดี

ถ้าพระพุทธองค์ทรงข้ามกระแสน้ำ คือ ภพไปได้ ถึงที่สุดแห่งโลก ทรงรู้แจ้งชัดไซร้ ด้วยสัจจวาจานี้ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ ถ้ามรรคเป็นเครื่องให้สัตว์ถึงความสงบได้ เป็นเครื่องให้โมกขธรรม เป็นธรรมสงบระงับ นำความสุขมาให้ได้ไซร้ ด้วยสัจจวาจานี้ ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ ถ้าพระสงฆ์เป็นผู้ข้ามพ้นทางกันดารไปได้เป็นเนื้อนาบุญอันเยี่ยมไซร้ ด้วยสัจจาวาจานี้ ก็ขอให้การไปของเราจงสำเร็จ พร้อมกับที่เราได้ทำสัจจะอันประเสริฐดังนี้ น้ำได้ไหลหลีกออกไปจากหนทาง ลำดับนั้น

เราได้ข้ามไปขึ้นฝั่งแม่น้ำอันน่ารื่นรมย์ใจได้โดยสะดวก ได้พบพระพุทธเจ้าประทับนั่งอยู่เหมือนพระอาทิตย์ที่กำลังอุทัย ดังภูเขาทองที่ลุกโพลงเหมือนไม้ประทีปที่ถูกไฟไหม้โชติช่วง ผู้อันสาวกแวดล้อม เปรียบดังพระจันทร์ที่ประกอบด้วยดวงดาว ยังเทวดาและมนุษย์ให้เพลิดเพลิน ปานท้าววาสวะผู้ยังฝนคือรัตนะให้ตกลง เราพร้อมด้วยอำมาตย์ถวายบังคมแล้ว เฝ้าอยู่ ณ ที่ควรส่วนข้างหนึ่ง ลำดับนั้น พระพุทธเจ้าทรงทราบอัธยาศัยของเรา ได้แสดงพระธรรมเทศนา เราฟังธรรมอันปราศจากมลทินแล้ว ได้กราบทูลพระพิชิตมารว่า

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า ขอได้โปรดให้พวกข้าพระองค์ได้บรรพชาเถิด พวกข้าพระองค์เป็นผู้ลงสู่ภพแล้ว พระมหามุนีผู้สูงสุดตรัสว่า ท่านทั้งหลายจงเป็นภิกษุมาเถิด ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว ท่านทั้งหลายจงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำที่สุดแห่งทุกข์เถิด พร้อมกันกับพระพุทธดำรัสเราทุกคนล้วนทรงเพศเป็นภิกษุ เราทั้งหลายอุปสมบทแล้ว เป็นภิกษุผู้โสดาบันในพระศาสนา ต่อแต่นั้น พระผู้นำชั้นพิเศษได้เสด็จเข้าพระเชตวันมหาวิหารแล้วทรงสั่งสอน เราอันพระพิชิตมารทรงสั่งสอนแล้ว ได้บรรลุอรหัต ลำดับนั้น เราได้สั่งสอนภิกษุพันรูป แม้พวกเขาทำตามคำสอนของเรา ก็เป็นผู้ไม่มีอาสวะพระพิชิตมารทรงพอพระทัยในคุณข้อนั้น จึงทรงตั้งเราไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ ณ ท่ามกลางมหาชนว่าภิกษุกัปปินะเลิศกว่าภิกษุทั้งหลายผู้ให้โอวาทแก่ภิกษุ กรรมที่ได้ทำไว้ในแสนกัป ได้แสดงผลให้เราในครั้งนี้ เราพ้นจากกิเลส ดุจลูกศรที่พ้นจากแล่ง เราได้เผากิเลสของเราแล้ว เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมหากัปปินเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ ฉะนี้แล.

จบ มหากัปปินเถราปทาน.