๔. ทัพพมัลลปุตตเถราปทาน เล่ม ๓๓

นัยว่า ท่านพระมหากัปปินเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ มหากัปปินะเถราปทานที่ ๓

๔. ทัพพมัลลปุตตเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระทัพพมัลลบุตรเถระ

(ท่านพระทัพพมัลลปุตตเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๔} [๑๐๘] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลกทั้งหมด เป็นพระมุนี มีพระจักษุ ได้เสด็จอุบัติขึ้นในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้[๑๐๙] พระองค์ตรัสสอนให้รู้ชัด ยังสรรพสัตว์ให้ข้ามวัฏฏสงสาร ทรงฉลาดในเทศนา ทรงเป็นผู้เบิกบาน ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นไปได้[๑๑๐] พระองค์ทรงเป็นผู้อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา แสวงหาประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ทรงยังเดียรถีย์ที่มาเฝ้าทุกคนให้ดำรงอยู่ในเบญจศีล[๑๑๑] เมื่อเป็นเช่นนี้ พระศาสนาจึงหมดความอากูล ว่างจากพวกเดียรถีย์ และวิจิตรด้วยพระอรหันต์ผู้คงที่ มีความชำนาญ[๑๑๒] พระมหามุนีพระองค์นั้นสูง ๕๘ ศอก มีพระฉวีวรรณงามคล้ายทองคำที่ลํ้าค่า มีพระลักษณะประเสริฐ ๓๒ ประการ

[๑๑๓] ในกาลนั้น อายุขัยของสัตว์ ๑๐๐,๐๐๐ ปี พระชินสีห์พระองค์นั้นดำรงพระชนม์อยู่โดยกาลประมาณเท่านั้น ทรงยังประชุมชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้นวัฏฏสงสารไปได้[๑๑๔] ในกาลนั้น เราเป็นบุตรเศรษฐีมียศใหญ่ในพระนครหังสวดี เข้าไปเฝ้าพระองค์ผู้ส่องโลกให้สว่างไปทั่วแล้วได้สดับธรรมเทศนา[๑๑๕] เราได้ฟังพระดำรัสของพระองค์ผู้ตรัสกะภิกษุพร้อมทั้งสาวก ผู้แต่งตั้งเสนาสนะให้ภิกษุทั้งหลาย ก็ชอบใจ

[๑๑๖] จึงทำอธิการแด่พระองค์ผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ พร้อมทั้งพระสงฆ์แล้วหมอบลงแทบพระบาทด้วยเศียรเกล้า แล้วปรารถนา ตำแหน่งนั้น[๑๑๗] แท้จริง ในกาลนั้นพระมหาวีรเจ้าพระองค์นั้นได้ทรงพยากรณ์กรรมของเราไว้ว่า “เศรษฐีบุตรนี้ได้นิมนต์พระโลกนายกพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ให้ฉันตลอด ๗ วัน[๑๑๘] เขาจักมีอินทรีย์ดังใบบัว มีจะงอยบ่าเหมือนของราชสีห์ มีผิวพรรณดุจทอง หมอบอยู่แทบเท้าของเรา ปรารถนาตำแหน่งอันสูงสุด[๑๑๙] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดามีพระนามว่าโคดม ซึ่งทรงสมภพในราชวงค์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก[๑๒๐] เศรษฐีบุตรนี้จักได้เป็นสาวกของพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น ปรากฏโดยชื่อว่าทัพพะ เป็นภิกษุผู้เลิศฝ่ายเสนาสนปัญญาปกะ (ผู้จัดการดูแลเรื่องเสนาสนะ) เหมือนปรารถนา”

[๑๒๑] ด้วยกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

[๑๒๒] เราได้เสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๐๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๕๐๐ ครั้ง

[๑๒๓] เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณนานับมิได้ เพราะกรรมนั้นนำไป เราจึงมีความสุขในที่ทุกสถาน

[๑๒๔] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ พระนายกพระนามว่าวิปัสสีผู้มีพระเนตรงดงาม ทรงเห็นแจ้งธรรมทั้งปวง ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๑๒๕] เราเป็นผู้มีจิตขัดเคือง ได้พูดตู่สาวกของพระพุทธเจ้าผู้คงที่พระองค์นั้นผู้สิ้นอาสวะทั้งปวงแล้ว ทั้ง ๆ ที่รู้อยู่ว่าท่านเป็นผู้บริสุทธิ์[๑๒๖] และเราจับสลากแล้วถวายข้าวสุกที่หุงด้วยนํ้านมแก่พระเถระทั้งหลายผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ผู้เป็นสาวกของพระผู้แกล้วกล้ากว่านรชนพระองค์นั้นแหละ[๑๒๗] ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของพรหม มีพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่าเจ้าลัทธิทั้งหลาย พระนามว่ากัสสปะ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๑๒๘] พระองค์ทรงยังศาสนธรรมให้รุ่งโรจน์ข่มขี่เดียรถีย์ผู้หลอกลวงเสีย ทรงแนะนำเวไนยสัตว์แล้วเสด็จปรินิพพาน พร้อมทั้งพระสาวก[๑๒๙] ครั้นเมื่อพระโลกนาถพร้อมทั้งพระสาวกปรินิพพานแล้ว ครั้นเมื่อพระศาสนธรรมกำลังจะสิ้นสูญอันตรธาน ทวยเทพและมนุษย์พากันสลดใจ สยายผม มีหน้าเศร้า คร่ำครวญว่า

[๑๓๐] “ดวงตาคือธรรมจักดับไป เราจักไม่ได้เห็นท่านผู้มีวัตรดีงาม เราจักไม่ได้ฟังพระสัทธรรม โอ้ ! พวกเรามีบุญน้อย”

[๑๓๑] ในกาลนั้น พื้นปฐพีทั้งหมดนี้ซึ่งทั้งใหญ่ทั้งหนาได้ไหวสะเทือน แม่น้ำสาครปานประหนึ่งมีความเศร้าโศก ได้ส่งเสียงร้องอย่างน่าสงสาร[๑๓๒] อมนุษย์ตีกลองดังทั่วทั้งสี่ทิศ อสนีบาตก็ผ่าลงมารอบข้างอย่างน่ากลัว

[๑๓๓] อุกกาบาตตกจากท้องฟ้า ดาวหางปรากฏเป็นควันและเป็นเกลียวเปลวไฟ หมู่มฤคร้องครวญครางอย่างน่าสงสาร

[๑๓๔] ในกาลนั้น พวกเราเป็นภิกษุรวม ๗ รูปด้วยกันได้เห็นความอุบาทว์อันร้ายแรง แสดงเหตุว่าพระศาสนาจะสิ้นสูญ จึงเกิดความสังเวช คิดกันว่า[๑๓๕] “เว้นพระศาสนาเสียแล้ว พวกเราก็ไม่ควรที่จะมีชีวิตอยู่ พวกเราจะเข้าไปสู่ป่าใหญ่แล้วจะบำเพ็ญเพียร ตามคำสอนของพระชินสีห์เจ้า”[๑๓๖] ในกาลนั้น พวกเราได้พบภูเขาศิลาสูงลิ่วในป่า พวกเราไต่เขาขึ้นไปโดยพะองแล้วผลักพะองให้ตกลงเสีย

[๑๓๗] ในกาลนั้น พระเถระได้ตักเตือนเราว่า “การอุบัติแห่งพระพุทธเจ้าหาได้ยาก อีกประการหนึ่ง ศรัทธาที่บุคคลได้ไว้ก็หาได้ยาก และพระศาสนาก็ยังเหลืออีกเล็กน้อย[๑๓๘] ผู้ที่ปล่อยเวลาให้ผ่านไปเสียจะต้องตกลงไปในสาครคือความทุกข์อันไม่มีที่สิ้นสุด เพราะฉะนั้น พวกเราควรทำความเพียรตลอดเวลาที่พระศาสนายังดำรงอยู่เถิด”

[๑๓๙] ในกาลนั้น พระเถระนั้นเป็นพระอรหันต์ พระอนุเถระได้เป็นพระอนาคามี พวกเราที่เหลือจากนั้นเป็นผู้มีศีลบริสุทธิ์ประกอบความเพียร จึงได้เข้าถึงเทวโลก[๑๔๐] องค์ที่ข้ามสงสารไปได้ก็นิพพานแล้ว อีกองค์หนึ่งเกิดในชั้นสุทธาวาส พวกเราคือตัวเรา ๑ พระปุกกุสาติ ๑ พระสภิยะ ๑ พระพาหิยะ ๑[๑๔๑] พระกุมารกัสสปะ ๑ เกิดในที่นั้น ๆ อันพระโคดมบรมศาสดา ทรงอนุเคราะห์ จึงหลุดพ้นไปจากเครื่องจองจำคือสังสารวัฏได้[๑๔๒] เราเกิดในพวกมัลลกษัตริย์ในพระนครกุสินารา เมื่อเรายังอยู่ในครรภ์นั่นแล มารดาได้ถึงแก่กรรมเขาช่วยกันยกขึ้นเชิงตะกอน เราตกลงมาจากเชิงตะกอนนั้น[๑๔๓] ตกลงไปในกองไม้ ฉะนั้นจึงปรากฏนามว่าทัพพะ ด้วยผลแห่งการประพฤติพรหมจรรย์ เรามีอายุได้ ๗ ขวบก็หลุดพ้นจากกิเลส[๑๔๔] ด้วยผลที่ถวายข้าวสุกที่หุงด้วยนํ้านม เราจึงประกอบด้วยองค์ ๕ ด้วยบาปเพราะกล่าวตู่พระขีณาสพ เราจึงถูกคนชั่วโจทมากมาย[๑๔๕] บัดนี้ เราล่วงบุญและบาปได้ทั้งสองอย่างแล้ว ได้บรรลุสันติชั้นสูง เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่

[๑๔๖] เราจัดแจงเสนาสนะให้ท่านผู้มีวัตรอันดีงามทั้งหลายยินดี พระชินเจ้าทรงพอพระทัยในคุณข้อนั้นจึงได้ทรงตั้งเราไวัในตำแหน่งเอตทัคคะ[๑๔๗-๑๔๙] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เราทําเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระทัพพมัลลบุตรเถระได้กลาวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ทัพพมัลลปุตตเถราปทานที่ ๔

๕. กุมารกัสสปเถราปทาน

ว่าด้วยบุพประวัติของพระกุมารทัสสปเถระ

(ท่านพระกุมารกัสสปเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๑๒๕} [๑๕๐] ในกัปที่ ๑๐๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้นายก ผู้ทรงเกื้อกูลแก่สัตวโลกทั้งปวง เป็นนักปราชญ์ มีพระนามว่าปทุมุตตระ ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว

[๑๕๑] ในกาลนั้น เราเป็นพราหมณ์ผู้มีชื่อเสียง รู้จบไตรเพท เที่ยวไปยังที่พักผ่อนกลางวัน ได้พบพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเป็นนายกของโลก[๑๕๒] กำลังทรงประกาศสัจจะ ๔ ทรงยังมนุษย์พร้อมด้วยทวยเทพให้ตรัสรู้ กำลังทรงสรรเสริญพระสาวกของพระองค์ผู้กล่าวธรรมกถาวิจิตรอยู่ในหมู่มหาชน