๗. เหมกเถราปทาน (๔๐๗) เล่ม ๓๒

ปพฺภารกูฏํ นิสฺสาย อโนโม นาม ตาปโส

อสฺสมํ สุกตํ กตฺวา ปณฺณสาเล วสึ ตทา ฯ

สิทฺธํ ตสฺส ตโปกมฺมํ สิทฺธิปตฺโต สเก พเล

สกํสามญฺญวิกฺกนฺโต อาตาปี นิปโก มุนิ ฯ

วิสารโท สสมเย ปรวาเท จ โกวิโท

ปฏฺโฐ ภูมนฺตลิกฺขสฺมึ อุปฺปาทมฺหิ จ โกวิโท ฯ

วีตโสโก นิรารมฺโภ อปฺปาหาโร อโลลุโป

ลาภาลาเภน สนฺตุฏฺโฐ ฌายี ฌานรโต มุนิ ฯ

ปิยทสฺสี นาม สมฺพุทฺโธ อคฺโค การุณิโก มุนิ

สตฺเต ตาเรตุกาโม โส กรุณาย ผริ ตทา ฯ

โพธเนยฺยํ ชนํ ทิสฺวา ปิยทสฺสี มหามุนิ

จกฺกวาฬสหสฺสมฺหิ คนฺตฺวา โอวาทโก ๑ มุนิ ฯ

มมุทฺธริตุกาโม โส มมสฺสมมุปาคมิ

น ทิฏฺโฐ เม ชิโน ปุพฺเพ น สุโตปิ จ กสฺสจิ ฯ

อุปฺปาทา ๒ สุปินา มยฺหํ ลกฺขณา สุปฺปกาสิตา

ปฏฺโฐ ภูมนฺตลิกฺขสฺมึ นกฺขตฺตปทโกวิโท ฯ

โสหํ พุทฺธสฺส สุตฺวาน ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ

ติฏฺฐนฺโต ๓ วา นิสินฺโน วา สรามิ นิจฺจกาลิกํ ฯ

มม เอวํ สรนฺตสฺส ๑ ภควาปิ อนุสฺสริ

พุทฺธํ อนุสฺสรนฺตสฺส ปีติ เม โหติ ตาวเท ฯ

กาลญฺจ ปุนราคมฺม มํ อุเปสิ มหามุนิ

สมฺปตฺเตปิ ๒ น ชานามิ อยํ พุทฺโธ มหามุนิ ฯ

อนุกมฺปโก การุณิโก ปิยทสฺสี มหามุนิ

สญฺชานาเปสิ อตฺตานํ อหํ พุทฺโธ สเทวเก ฯ

สญฺชานิตฺวาน สมฺพุทฺธํ ปิยทสฺสึ มหามุนึ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา อิทํ วจนมพฺรวึ ฯ

สพฺเพ ๓ ปีเฐ จ ปลฺลงฺเก อาสนฺทีสุ นิสีทเร

ตุวํปิ สพฺพทยาวี ๔ นิสีท รุจิราสเน ๕ ฯ

สพฺพรตนมยํ ปีฐํ นิมฺมินิตฺวาน ตาวเท

ปิยทสฺสิสฺส มุนิโน อาสนํ อิทฺธินิมฺมิตํ ฯ

รตเนว ๖ นิสินฺนสฺส ปีฐเก อิทฺธินิมฺมิเต

กุมฺภมตฺตํ ชมฺพุผลํ อทาสึ ตาวเท อหํ ฯ

มม หาสํ ชเนตฺวาน ปริภุญฺชิ มหามุนิ

ตทา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา สตฺถารํ อภิวาทยึ ฯ

ปิยทสฺสี ตุ ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

รตนาสนมาสินฺโน อิมา คาถา อภาสถ ฯ

โย เม รตนมยํ ปีฐํ อมตญฺจ ผลํ อทา

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ สุณาถ มม ภาสโต ฯ

สตฺตสตฺตติ กปฺปานิ เทวโลเก รมิสฺสติ

ปญฺจสตฺตติกฺขตฺตุญฺจ จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

ทฺวตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท เทวรชฺชํ กริสฺสติ

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ คณนาโต อสงฺขยํ ฯ

โสวณฺณมยํ รุจิมยํ ๑ ปลฺลงฺกํ สุกตํ พหุํ

โลหิตงฺกมยญฺเจว ลจฺฉติ รตนามยํ ฯ

จงฺกมนฺตํปิ มนุญฺญํ ๒ ปุญฺญกมฺมสมงฺคินํ

ปลฺลงฺกานิ อเนกานิ ปริวาริสฺสเร สทา ฯ

กูฏาคารา จ ปาสาทา สยนญฺจ มหารหํ

อิมสฺส จิตฺตมญฺญาย นิพฺพตฺติสฺสนฺติ ตาวเท ฯ

สฏฺฐี นาคสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

สุวณฺณกจฺฉา มาตงฺคา เหมกปฺปนิวาสสา ๓

อารุฬฺหา คามณีเยภิ โตมรํกุสปาณิภิ

เตปิมํ ปริจริสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

สฏฺฐี อสฺสสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

อาชานิยา จ ชาติยา สินฺธวา สีฆพาหนา ฯ

อารุฬฺหา คามณีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ ๔

เตปิมํ ปริจริสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

สฏฺฐี รถสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา ฯ

อารุฬฺหา คามณีเยภิ จาปหตฺเถหิ จมฺมิภิ ๑

ปริวาเรสฺสนฺติมํ นิจฺจํ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

สฏฺฐี เธนุสหสฺสานิ คาวี สุปุงฺควูสภา ๒

วจฺฉเก ชนยิสฺสนฺติ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

โสฬสิตฺถีสหสฺสานิ สพฺพาลงฺการภูสิตา

วิจิตฺตวตฺถาภรณา อามุตฺตมณิกุณฺฑลา ฯ

อาฬารมุขา ๓ หสุลา สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา

ปริวาเรสฺสนฺติมํ นิจฺจํ รตนปีฐสฺสิทํ ผลํ ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต โคตโม นาม จกฺขุมา

ตมนฺธการํ วิธํเสตฺวา ๔ พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ ฯ

ตสฺส ทสฺสนมาคมฺม ปพฺพชิสฺสติกิญฺจโน

โตสยิตฺวาน สตฺถารํ สาสเนภิรมิสฺสติ ฯ

ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน กิเลเส ฌาปยิสฺสติ ๕

สพฺพาสเว ปริญฺญาย นิพฺพายิสฺสตินาสโว ฯ

วิริยํ เม ธุรโธรยฺหํ โยคกฺเขมาธิวาหนํ

อุตฺตมตฺถํ ปฏฺฐยาโน สาสเน วิหรามหํ ฯ

อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ จริโม วตฺตเต ภโว

สพฺพาสวปริกฺขีโณ ๖ นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว ฯ

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ

สฺวาคตํ วต เม อาสิ มม พุทฺธสฺส สนฺติเก

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เหมโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เหมกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อฏฺฐารสมํ ภาณวารํ ฯ

๑ ม. ยุ. โอวทเต ฯ ๒ ม. อุปฺปาตา ฯ ๓ ยุ. ภุญฺชนฺโต ฯ

๑ ม. ยุ. สรนฺตมฺหิ ฯ ๒ ยุ. สมฺปตฺโตปิ ฯ ๓ ม. ยุ. อญฺเญ ฯ ๔ ม. ตุวมฺปิ

สพฺพทสฺสาวี ฯ ยุ. ตุวํสิ ... ฯ ๕ ม. ยุ. รตนาสเน ฯ ๖ ม. ยุ. รตเน จ ฯ

๑ ม. ยุ. รูปิมยํ ฯ ๒ ม. ยุ. มนุชํ ฯ ๓ ม. ยุ. เหมกปฺปนวาสสา ฯ ๔ ม. อิลฺลิยา

จาปธาริภิ ฯ ยุ. จาปหตฺเถหิ วมฺมิภิ ฯ

๑ ม. ยุ. วมฺมิภิ ฯ ๒ ม. โทหญฺญา ปุงฺควูสเภ ฯ ยุ. โรหญฺญา ปุงฺควูสภา ฯ

๓ ม. ยุ. อาฬารปมฺหา ฯ ๔ ม. ยุ. วิธเมตฺวา ฯ ๕ ม. ฆาตยิสฺสติ ฯ

๖ ม. สพฺพาสวา ปริกฺขีณา ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นดาบสชื่ออโนมะ ทำอาศรมอย่างสวยงาม ไว้ใกล้ยอดเงื้อมเขา อยู่ในบรรณศาลา กรรมคือตบะของเรานั้นสำเร็จแล้ว เราถึงความสำเร็จในกำลังของตน กล้าหาญในสามัญของตน มีความเพียร มีปัญญา เป็นมุนี แกล้วกล้าในลัทธิสมัยของตน ฉลาดในการโต้ตอบไปได้ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในลางร้ายดี ปราศจากความเศร้าโศก ไม่แข่งดี มีอาหารน้อย ไม่โลภจัด ยินดีด้วยลาภ และความเสื่อมลาภมีปกติเพ่ง ยินดีในฌาน เป็นมุนี ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้เลิศ มีพระกรุณา เป็นมุนี พระองค์ทรงประสงค์จะขนสัตว์ให้ข้าม จึงทรงแผ่พระกรุณาไป พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสีทรงพิจารณาเห็นคนผู้ควรตรัสรู้แล้ว ก็เสด็จไปประทานโอวาทในพันแห่งจักรวาฬ

พระองค์ทรงประสงค์จะช่วยเหลือเรา จึงเสด็จเข้ามาสู่อาศรมเราพระชินเจ้าเราไม่เคยเห็นมาก่อนและไม่เคยได้ฟังมาแต่ใครๆ แม้แต่การฝันเห็นก็ไม่เคยเกิดแก่เรา แต่ลักษณะทั้งหลายเรารู้ดี เราไปได้ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในบทนักษัตร เรานั้นได้ฟังข่าวพระพุทธเจ้าแล้ว ยังจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธองค์ จะยืนหรือนั่งอยู่ก็ตาม ย่อมระลึกถึงเป็นนิตยกาล เมื่อเราระลึกอยู่อย่างนี้ แม้พระผู้มีพระภาคก็ทรงระลึกถึง เมื่อเราระลึกถึงพระพุทธเจ้า ปีติย่อมมีแก่เราทุกขณะ พระมหามุนีทรงรอเวลาอีกหน่อยแล้ว จึงเสด็จเข้ามาหาเรา แม้เมื่อพระองค์เสด็จถึง เราก็ไม่รู้ว่าผู้นี้เป็นพระพุทธเจ้ามหามุนี พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสีผู้สงเคราะห์ประกอบด้วยพระกรุณาทรงยังตน (เรา) ให้ทราบว่า

เราเป็นพระพุทธเจ้าในมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลก ครั้นเรารู้จักพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี ผู้มหามุนีแล้ว ยังจิตของตนให้เลื่อมใส ได้กราบทูลดังนี้ว่า ขอภิกษุทั้งปวงจงนั่งบนตั่ง บนบัลลังก์ และบนอาสันทิ ส่วนพระองค์ผู้มีพระกรุณาในสัตว์ทั้งปวง เชิญประทับบนอาสนะทอง ในขณะนั้น เรานิรมิตตั่งอันสำเร็จด้วยแก้วล้วนๆ แล้ว นิรมิตอาสนะด้วยฤทธิถวายแด่พระมุนีพระนามว่าปิยทัสสี เมื่อพระพุทธเจ้าประทับนั่งบนตั่งแก้วที่เรานิรมิตด้วยฤทธิแล้ว

เราได้ถวายผลหว้าโต ประมาณเท่าหม้อข้าวทันทีพระมหามุนีทรงยังความยินดี ให้เกิดแก่เราแล้ว เสวยผลหว้าในกาลนั้นเรายังจิตให้เลื่อมใสแล้ว ถวายบังคมพระศาสดา ก็พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปิยทัสสี เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ ประทับนั่งอยู่บนอาสนะแก้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ผู้ใด ได้ถวายตั่งแก้วและผลหว้าแก่เราเราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๗๗ กัลป จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ครั้ง จักได้เป็นเทวดาเสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๒ ครั้ง จักเป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้ จักได้บัลลังก์ทองคำ และบัลลังก์อันงาม บัลลังก์แก้วทับทิม

และบัลลังก์รัตนะ เป็นอันมาก ที่ทำอย่างสวยงาม บัลลังก์มากมายอันเป็นที่ชอบใจจักแวดล้อมผู้นี้ ผู้พรั่งพร้อมด้วยบุญกรรม แม้เดินอยู่ ทุกเมื่อ ปราสาทอันเป็นเรือนยอดและที่นอนอันควรค่ามาก ดังจะรู้จิตของผู้นี้ จักบังเกิดขึ้นทุกเมื่อ ช้างพลาย ๖ หมื่น ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีสายประคนพานหน้าและพานหลัง แล้วด้วยทองประกอบด้วยเครื่องประดับศีรษะและข่ายล้วนเป็นทอง อันควาญช้างผู้ถือหอกซัดและขอขึ้นอยู่บนคอ ช้างเหล่านั้นจักบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว ม้าสินธพอาชาไนยโดยกำเนิด ๖ หมื่นม้า เป็นพาหนะวิ่งเร็วอันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง อันหมอม้ามีมือถือธนูสวมเกราะหนังขึ้นขี่อยู่

ม้าเหล่านั้นจักบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว รถ ๖หมื่น อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง หุ้มด้วยหนังเสือเหลืองบ้างหุ้มด้วยหนังเสือโคร่งบ้าง สอดใส่เครื่องรบ ปักธงหน้ารถ อันนายสารถีมีมือถือธนูสวมเกราะขึ้นประจำรถอยู่ จักแวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว แม่โคนมและโคผู้ตัวงาม ๖ หมื่นตัว จักยังลูกโคให้เกิด นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว หญิง ๑๖๐๐๐ คน อันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีผ้าและอาภรณ์อันวิจิตร ประดับประดาด้วยมณีและกุณฑล มีหน้าเบิกบาน ยิ้มแย้ม ตะโพกผึ่งผาย เอวเล็กเอวบางจักแวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

ในกัลปที่๑๘๐๐๐ จักมีพระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดมผู้มีจักษุ กำจัดความมืดมนอันธการในโลก ผู้นี้อาศัยการได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น จักตัดความกังวลออกบวช จักยังพระศาสดาให้โปรดปรานแล้ว ยินดียิ่งอยู่ในศาสนาได้ฟังธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้นแล้ว จักเผากิเลสทั้งหลาย จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะนิพพาน ความเพียรของเราเป็นเครื่องนำไปซึ่งธุระ นำมาซึ่งความเกษมจากโยคะ เราปรารถนาประโยชน์อันสูงสุด อยู่ในพระศาสนา ภพนี้เป็นภพที่สุดของเรา ภพสุดท้ายย่อมเป็นไป เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่ การที่เราได้มาในสำนักพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราบรรลุแล้วโดยลำดับ พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเหมกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เหมกเถราปทาน.

จบ ภาณวารที่ ๑๘.