๗. เหมกเถราปทาน (๔๐๗) เล่ม ๓๒

[๑๘๐] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๑๘๑] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๑๘๒] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระนันทกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ นันทกเถราปทานที่ ๖

๗. เหมกเถราปทาน

บุพประวัติของพระเหมกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

(ท่านพระเหมกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๐๙} [๑๘๓] ในกาลนั้น เราเป็นดาบสชื่ออโนมะ สร้างอาศรมอย่างสวยงาม ไว้ใกล้ยอดเงื้อมเขา อยู่ในบรรณศาลา[๑๘๔] กรรมคือตบะของเรานั้นสำเร็จแล้ว เราถึงความสำเร็จในกำลังของตน กล้าหาญในสามัญญผลของตน มีความเพียร มีปีญญา เป็นมุนี

[๑๘๕] แกล้วกล้าในลัทธิสมัยของตน ฉลาดในการโต้ตอบ ไปได้ ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในลางร้ายลางดี[๑๘๖] ปราศจากความเศร้าโศก ไม่แข่งดี มีอาหารน้อย ไม่โลภจัด ยินดีด้วยลาภและความเสื่อมลาภ มีปกติเพ่ง ยินดีในฌาน เป็นมุนี[๑๘๗] ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสีผู้เลิศ มีพระกรุณา เป็นพระมุนี พระองค์ทรงประสงค์จะขนสัตว์ให้ข้าม จึงทรงแผ่พระกรุณาไป[๑๘๘] พระมหามุนีพระนามว่าปิยทัสสีทรงพิจารณาเห็นคนผู้ควรตรัสรู้ได้ ก็เสด็จไปประทานโอวาทในพันแห่งจักรวาล[๑๘๙]

พระองค์ทรงประสงค์จะช่วยเหลือเราจึงเสด็จเข้ามาสู่อาศรมเรา พระชินเจ้าเราไม่เคยเห็นมาก่อนและไม่เคยได้ฟังมาแต่ใคร ๆ[๑๙๐] ลางดีลางร้าย ความฝัน และลักษณะดีร้ายเรารู้ดีแล้ว เราไปได้ ทั้งบนพื้นดินและในอากาศ ฉลาดในบทนักษัตร[๑๙๑] เรานั้นได้ฟังข่าวพระพุทธเจ้าแล้ว ก็ทำจิตให้เลื่อมใสในพระพุทธองค์ จะยืนหรือนั่งอยู่ก็ตามย่อมระลึกถึงเป็นนิตยกาล[๑๙๒] เมื่อเราระลึกอยู่อย่างนี้ แม้พระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงระลึกถึง เมื่อเราระลึกถึงพระพุทธเจ้า ปีติย่อมมีแก่เราทุกขณะ[๑๙๓] พระมหามุนีทรงรอเวลาหน่อยหนึ่งแล้ว จึงเสด็จเข้ามาหาเรา แม้เมื่อพระองค์เสด็จถึง เราก็ยังไม่รู้ว่าผู้นี้เป็นพระพุทธเจ้า ผู้มหามุนี

[๑๙๔] พระมหามุนีพระนามว่าปียทัสสีผู้สงเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา ทรงทำให้รู้จักพระองค์ว่า “เราเป็นพระพุทธเจ้า ในมนุษยโลกพร้อมทั้งเทวโลก”[๑๙๕] ครั้นเรารู้จักพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปิยทัสสีผู้มหามุนีแล้ว ทำจิตของตนให้เลื่อมใส ได้กราบทูลดังนี้ว่า

[๑๙๖] “ขอภิกษุทั้งปวงจงนั่งบนตั่ง บนบัลลังก์ และบนเก้าอี้ ส่วน พระองค์ผู้มีพระกรุณาในส้ตว์ทั้งปวงเชิญประทับบนอาสนะทอง”[๑๙๗] ในขณะนั้น เราเนรมิตตั่งอันสำเร็จด้วยแก้วล้วน ๆ แล้ว เนรมิต อาสนะด้วยฤทธิ์ถวายแด่พระมุนีพระนามว่าปิยทัสสี[๑๙๘] เมื่อพระพุทธเจ้าประทับนั่งบนตั่งแก้วที่เราเนรมิตด้วยฤทธิ์แล้ว เราได้ถวายผลหว้าโตประมาณเท่าหม้อข้าวทันที[๑๙๙] พระมหามุนีทรงยังความยินดีให้เกิดแก่เราแล้วเสวยผลหว้า ในกาลนั้น เราทำจิตให้เลื่อมใสแล้วถวายบังคมพระศาสดา[๒๐๐] ก็พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปิยทัสสี พระโลกเชษฐ์ ผู้องอาจในหมู่นรชนประทับนั่งอยู่บนอาสนะแก้ว ได้ตรัส พระคาถาเหล่านี้ว่า[๒๐๑] “ผู้ใดได้ถวายตั่งแก้วและผลหว้าแก่เรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว

[๒๐๒] ผู้นี้จักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๗๗ กัป จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๗๕ ครั้ง

[๒๐๓] จักได้เป็นจอมเทวดาเสวยรัชสมบัติในเทวโลก ๓๒ ครั้ง จัก เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบลย์โดยคณานับมิได้

[๒๐๔] จักได้บัลลังก์ทองคำและบัลลังก์อันงาม บัลลังก์แก้วทับทิมและ บัลลังก์รัตนะเป็นอันมากที่ทำอย่างสวยงาม

[๒๐๕] บัลลังก์มากมายอันเป็นที่ชอบใจจักแวดล้อมผู้นี้ผู้ พรั่งพร้อม ด้วยบุญกรรม แม้เดินอยู่ทุกเมื่อ

[๒๐๖] ปราสาทอันเป็นเรือนยอดและที่นอนอันควรค่ามาก ดังจะรู้จิต ของผู้นี้จักบังเกิดขึ้นทุกเมื่อ

[๒๐๗] ช้างพลาย ๖๐,๐๐๐ เชือก ซึ่งประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีสายประคนพานหน้าและพานหลังสำเร็จด้วยทอง ประกอบ ด้วยเครื่องประดับศีรษะและข่ายล้วนเป็นทอง[๒๐๘] อันควาญช้างผู้ถือหอกซัดและขอขึ้นอยู่บนคอ ช้างเหล่านั้น จักคอยบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

[๒๐๙] ม้าสินธพอาชาไนยโดยกำเนิด ๖๐,๐๐๐ ม้า ซึ่งเป็นพาหนะวิ่งเร็ว ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง

[๒๑๐] อันผู้ฝึกม้ามีมือถือธนูสวมเกราะหนังขึ้นขี่อยู่ ม้าเหล่านั้น จักคอยบำเรอผู้นี้ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

[๒๑๑] รถ ๖๐,๐๐๐ คันประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง หุ้มด้วยหนัง เสือเหลืองบ้าง หุ้มด้วยหนังเสือโคร่งบ้าง สอดใส่เครื่องรบ ปักธงหน้ารถ[๒๑๒] อันนายสารถีมีมือถือธนูสวมเกราะขึ้นประจำรถอยู่ จักคอย แวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

[๒๑๓] แม่โคนมและโคผู้ตัวงาม ๖๐,๐๐๐ ตัวจักทำลูกโคให้เกิดมา นี้ เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว

[๒๑๔] หญิง ๑๖,๐๐๐ คน ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง มีผ้า และอาภรณ์อันวิจิตร ประดับประดาด้วยมณีและกุณฑล[๒๑๕] มีหน้าเบิกบาน ยิ้มแย้ม ตะโพกผึ่งผาย เอวเล็กเอวบาง จัก แวดล้อมผู้นี้อยู่เป็นนิจ นี้เป็นผลแห่งการถวายตั่งแก้ว[๒๑๖] ในกัปที่ ๑,๘๐๐ กัป พระพุทธเจ้าพระนามว่าโคดม ผู้ทรงมีพระจักษุ กำจัดความมืดมนอนธการในโลก จักอุบัติขึ้นในโลก[๒๑๗] ผู้นี้อาศัยการได้เห็นพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น จักตัดความกังวล ออกบวช จักทำให้พระศาสดาทรงโปรดปรานแล้ว ยินดียิ่งอยู่ในศาสนา[๒๑๘] ได้ฟังธรรมของพระศาสดาพระองค์นั้นแล้วจักเผากิเลสทั้งหลาย จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว จักเป็นผู้ไม่มีอาสวะ นิพพาน”[๒๑๙] ความเพียรของเราเป็นเครื่องนำไปซึ่งธุระ นำมาซึ่งความเกษมจากโยคะ เราปรารถนาประโยชน์อันสูงสุดอยู่ในพระศาสนา[๒๒๐] ภพนี้เป็นภพสุดท้ายของเรา ภพสุดท้ายย่อมเป็นไป เรามีอาสวะทั้งปวงสิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มีอีก

[๒๒๑] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๒๒๒] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๒๒๓] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระเหมกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ เหมกเถราปทานที่ ๗

จบ ภาณวารที่ ๑๗

๘. โตเทยยเถราปทาน

บุพประวัติของพระโตเทยยเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการสร้างบรรณศาลา

(ท่านพระโตเทยยเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๑๐} [๒๒๔] ในกาลนั้น มีพระราชาพระนามว่าวิชิตชัย ทรงเป็นผู้กล้า ทรงถึงพร้อมด้วยความกล้าหาญ ประทับอยู่ในท่ามกลางพระนครเกตุมดีอันอุดม ในกาลนั้น[๒๒๕] เมื่อพระราชาพระองค์นั้นประมาท พิษร้ายของแว่นแคว้น ก็กำเริบเสิบสานขึ้น คือ พวกหาโอกาสและผู้ยุยงพากัน ทำลายล้างแว่นแคว้น[๒๒๖] เมื่อปัจจันตชนบทกำเริบเสิบสาน พระราชาจึงสั่งให้ข้าราชการ และพลรบกำจัดศัตรูเสีย ในกาลนั้น[๒๒๗] พลช้าง พลม้า ทหารเสื้อเกราะผู้กล้าหาญ พลธนู และพลรถ มาประชุมกันทั้งหมด