๑๐. อุเทนเถราปทาน (๔๑๐) เล่ม ๓๒

[๓๒๗] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๓๒๘] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๓๒๙] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระชตุกัณณิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ชตุกัณณิกเถราปทานที่ ๙

๑๐. อุเทนเถราปทาน

บุพประวัติของพระอุเทนเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยดอกบัวบาน

(ท่านพระอุเทนเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๔๑๒} [๓๓๐] มีภูเขาชื่อปทุมะตั้งอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ เราทำอาศรม สร้างบรรณศาลาอย่างดีไว้ใกล้ภูเขาปทุมะนั้น[๓๓๑] ที่ใกล้ภูเขานั้น มีแม่น้ำที่มีท่านํ้าราบเรียบน่ารื่นรมย์ใจ น้ำใสแจ๋ว เย็นจืดสนิท นํ้าไหลอยู่เป็นนิจ

[๓๓๒] ในกาลนั้น ปลาสลาด ปลากระบอก ปลาสวาย ปลาเค้า และปลาตะเพียนอยู่ในแม่นํ้า ทำให้แม่นํ้างดงาม[๓๓๓] ดาดาษไปด้วยต้นมะม่วง ต้นหว้า ต้นกุ่ม ต้นหมากเม่า ต้นราชพฤกษ์ ต้นแคฝอย ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๓๔] ต้นปรู ต้นมะกล่ำหลวง ต้นกระทุ่ม ต้นกาหลง มีดอกกำลังบาน กลิ่นหอมฟุ้งไป ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๓๕] ต้นรกฟ้า ต้นมะลิซ้อน ต้นกากะทิง และต้นสาละมีดอกบานสะพรั่ง กลิ่นหอมคล้ายกลิ่นทิพย์ฟุ้งไป ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๓๖] ต้นคำ ต้นสน ต้นกระทุ่มมีดอกบานสะพรั่ง ตกมาถึงมือ กลิ่นหอมคล้ายกลิ่นทิพย์ฟุ้งไป ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๓๗] ต้นสมอ ต้นมะขามป้อม ต้นมะม่วง ต้นหว้า ต้นสมอพิเภก ต้นพุทรา ต้นรกฟ้า ต้นมะตูม มีผลมากอยู่ใกล้อาศรมของเรา[๓๓๘] ต้นอ้อย ต้นกล้วยกำลังผลิดอกออกผลใกล้อาศรมของเรานั้น มีกลิ่นหอมตลบอบอวล ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๓๙] ต้นอโศก ต้นวรี และต้นสะเดากำลังมีดอกบาน กลิ่นหอมตลบอบอวล ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๐] ต้นบุนนาค ต้นบุนนาคเขา ต้นดีหมี มีดอกบานหอมตลบอบอวล ทำให้อาศรมของเรางดงาม

[๓๔๑] ต้นย่านทราย ต้นคณฑีเขมา และต้นจำปา มีดอกบาน กลิ่นหอมตลบอบอวล ทำให้อาศรมของเรางดงาม

[๓๔๒] ในที่ไม่ไกลมีสระบัว มีนกจากพรากส่งเสียงร้องอยู่ ดาดาษด้วยบัวขม บัวเผื่อน บัวหลวง และอุบล[๓๔๓] มีน้ำใสแจ๋ว เย็นจืดสนิท มีท่าน้ำราบเรียบ น่ารื่นรมย์ใจ น้ำใสสะอาด เสมอด้วยแก้วผลึก ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๔] ในสระนั้น บัวหลวง บัวขาว บัวอุบล บัวขม และบัวเผื่อน มีดอกบานสะพรั่ง ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๕] มีปลาสลาด ปลากระบอก ปลาสวาย ปลาเค้า และปลาตะเพียนว่ายอยู่ในสระนั้น ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๖] มีจระเข้ ตะโขง เต่า งูหลาม และงูเหลือมเป็นอันมาก ทำให้ อาศรมของเรางดงาม[๓๔๗] มีนกพิราบ นกเป็ดน้ำ นกจากพราก นกกาน้ำ นกต้อยตีวิด และนกสาลิกา ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๘]

มะม่วงหอมน่าดู ต้นลำเจียกมีดอกกำลังบาน มีกลิ่นหอม อบอวล คล้ายกลิ่นทิพย์ ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๔๙] มีราชสีห์ เสือโคร่ง เสือเหลือง หมี หมาป่า หมาใน สัญจรอยู่ในป่าใหญ่ ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๕๐] ฤๅษีทั้งหลายผู้สวมชฎา มีหาบเต็ม นุ่งห่มหนังสัตว์ สัญจรอยู่ในป่าใหญ่ ทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๕๑] บางพวกทรงหนังเสือ มีปัญญา มีความประพฤติสงบ และบริโภคอาหารแต่น้อย ทั้งหมดนั้นทำให้อาศรมของเรางดงาม[๓๕๒] ในกาลนั้น ฤๅษีทั้งหลายเอาหาบใส่บ่าเข้าสู่ป่า กินเหง้ามัน และผลไม้อยู่ในอาศรม

[๓๕๓] ในกาลนั้น ฤๅษีเหล่านั้นไม่ต้องนำฟืนมา น้ำสำหรับล้างเท้า ก็ไม่ต้องนำมา ด้วยอานุภาพแห่งฤๅษีทั้งปวง ฟืนและน้ำนำตัวมาเอง[๓๕๔] ฤๅษี ๘๔,๐๐๐ ตนชุมนุมกันอยู่ในอาศรมนั้น ทั้งหมดนั้นเป็นผู้เพ่งฌาน แสวงหาประโยชน์อันสูงสุด[๓๕๕] ฤๅษีเหล่านั้นเป็นผู้มีตบะ ประพฤติพรหมจรรย์ ตักเตือนกันและกัน เป็นผู้แน่นแฟ้น เหาะไปในอากาศได้ทุกคนอยู่ในอาศรม[๓๕๖] ประชุมกันทุก ๕ วัน ไม่ระส่ำระสาย มีความประพฤติสงบระงับ อภิวาทกันและกันแล้ว จึงบ่ายหน้าไปตามทิศที่ตนอยู่หลีกไป[๓๕๗] ในกาลนั้น พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง พระองค์เสด็จอุบัติขึ้นกำจัดความมืด[๓๕๘] รอบอาศรมของเรา มียักษ์ผู้มีฤทธิ์อยู่ ยักษ์ตนนั้นได้บอกข่าว พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระแก่เราว่า[๓๕๙] “พระพุทธเจ้าองค์นี้พระนามว่าปทุมุตตระผู้เป็นมหามุนีเสด็จ อุบัติขึ้นแล้ว จงรีบไปเฝ้าพระสัมพุทธเจ้าเถิด ท่านผู้นิรทุกข์”[๓๖๐] เราได้ฟังคำของยักษ์แล้วมีใจเลื่อมใสยิ่งนัก ปิดอาศรมแล้ว ออกจากป่าไปในขณะนั้น

[๓๖๑] เมื่อไฟกำลังไหม้ผ้าอยู่ เราออกจากอาศรม พักอยู่กลางทาง คืนหนึ่งแล้ว เข้าไป เฝ้าพระพุทธเจ้า[๓๖๒] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครี่องบูชา กำลังทรงประกาศสัจจะ ๔ แสดงอมฤตบทอยู่

[๓๖๓] เราถือดอกปทุมซึ่งบานเต็มที่เข้าไปเฝ้าพระองค์แล้ว มีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัสถวายบังคมพระพุทธเจ้า

[๓๖๔] บูชาพระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ แล้วเอาหนังสัตว์ ห่มเฉวียงบ่าข้างหนึ่ง สรรเสริญพระองค์ผู้นายกของโลกว่า

[๓๖๕] “พระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่มีอาสวะประทับนั่งอยู่ที่นี้ด้วยพระญาณใด เราจักสรรเสริญพระญาณนั้น ท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าว

[๓๖๖] พระสัมพุทธเจ้าทรงตัดกระแสสงสารแล้ว ทรงยังสรรพสัตว์ให้ข้ามพ้น สรรพสัตว์นั้นฟังธรรมของพระองค์แล้ว ย่อมข้ามกระแสตัณหาได้[๓๖๗] พระองค์เป็นศาสดา เป็นธงชัย เป็นหลัก เป็นที่ยึดหน่วงเป็นที่พึ่ง และเป็นประทีปของสัตว์ทั้งหลาย สูงสุดกว่าสัตว์

[๓๖๘] คณาจารย์ผู้นำหมู่ที่ท่านกล่าวไว้ในโลกมีประมาณเท่าใดพระองค์ เป็นผู้มีพระปัญญาเลิศกว่าคณาจารย์เหล่านั้น คณาจารย์ เหล่านั้นนับเป็นภายในของพระองค์[๓๖๙] พระองค์ผู้ทรงมีพระปัญญาทรงยังหมู่ชนเป็นอันมากให้ข้ามพ้น ด้วยพระญาณของพระองค์ หมู่ชนอาศัยการได้เฝ้าพระองค์ แล้วจักทำที่สุดทุกข์ได้[๓๗๐] ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงมีพระจักษุ คันธชาติเหล่าใดเหล่าหนึ่ง หอมฟุ้งไปในโลก ข้าแต่พระมหามุนีผู้เป็นนาบุญ คันธชาติเหล่านั้น ที่จะเสมอด้วยกลิ่นหอมของพระองค์เป็นไม่มี[๓๗๑] พระองค์ผู้ทรงมีพระจักษุ ขอจงทรงปลดเปลื้องกำเนิดสัตว์ ดิรัจฉานและนรกด้วยเถิด ขอพระองค์ทรงแสดงบทอันปัจจัยไม่ปรุงแต่ง สงบระงับ”

[๓๗๒] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้ว ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า[๓๗๓] “ผู้ใดมีความเลื่อมใสได้บูชาญาณของเราด้วยมือทั้งสองของตน เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว[๓๗๔] ผู้นั้นจักรื่นรมย์อยู่ในเทวโลกตลอด ๓๐,๐๐๐ กัป จักได้เป็น พระเจ้าจักรพรรดิราช ๑,๐๐๐ ครั้ง”

[๓๗๕] เราเป็นผู้ได้ลาภอันได้ดีแล้ว เราทำให้พระพุทธเจ้าผู้มีวัตรงาม ให้ทรงโปรดโปราน กำหนดอาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๓๗๖] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๓๗๗] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๓๗๘] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระอุเทนเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ อุเทนเถราปทานที่ ๑๐

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ติสสเมตเตยยเถราปทาน ๒. ปุณณกเถราปทาน

๓. เมตตคูเถราปทาน ๔. โธตกเถราปทาน

๕. อุปสีวเถราปทาน ๖. นันทกเถราปทาน

๗. เหมกเถราปทาน ๘. โตเทยยเถราปทาน

๙. ชตุกัณณิกเถราปทาน ๑๐. อุเทนเถราปทาน

และในวรรคนี้มีคาถา ๓๗๘ คาถา

จบ เมตเตยยวรรคที่ ๔๑